Ημερολόγιο Συνόρων Μικρό ναπολιτάνικο λεξιλόγιο

«ΠΙΤΣΟ». Είναι Σάββατο πρωί και ταξιδεύω με το τρένο της γραμμής που σε οδηγεί στην Πομπηία. Πάω στην περιοχή Πόρτιτσι να συναντήσω μια γυναίκα σύμβολο της Νάπολι, τη Σιλβάνα Φουτσίτο. Το 2005, το περιοδικό «Τimes» την επέλεξε ως μία από τις σύγχρονες ηρωίδες της Ευρώπης. Η Φουτσίτο ήταν από τις λίγες ευκατάστατες εμπόρους της Νάπολι που δεν δέχτηκε να πληρώσει το πίτσο. Οι πιο γνωστές λέξεις στη Νάπολι είναι πίτσο και πίτσα. Η πίτσα είναι η καρδιά της παραδοσιακής κουζίνας. Το πίτσο είναι η καρδιά της παραδοσιακής και νέας Καμόρας: είναι το ποσό που ο έμπορος πρέπει να καταβάλει στη Μαφία. Στον σταθμό ήρθε να μας παραλάβει, εμένα και τον φωτογράφο, ένας αστυνομικός με πολιτικά. Μας έδωσε το χέρι φιλικά. «Θα σας πάω εγώ στη κυρία Φουτσίτο», είπε, ενώ τα μάτια μου καρφώθηκαν άθελά μου πάνω στο περίστροφό του. Σε πέντε λεπτά ήμασταν στο σπίτι της: μια κομψή, διώροφη λευκή βίλα. Η Σιλβάνα Φουτσίτο είναι μια ευγενική, μικρόσωμη γυναίκα με αεικίνητα μάτια. Καθόμαστε, χωρίς πολλές τσιριμόνιες, υπό τα άγρυπνα βλέμματα των αστυνομικών, σε ένα γραφείο απέναντι από το πιάνο, πάνω στο οποίο υπάρχουν διάφορα βραβεία. Η Φουτσίτο μου αφηγείται την ιστορία του καταστήματός της, ένα μεγάλο χρωματοπωλείο στη περιοχή Σαν Τζοβάνι. Το 2002 οι μαφιόζοι τής ζήτησαν το πίτσο. Αρνήθηκε και οι νονοί το έκαναν στάχτη. Έπρεπε να γίνει μάθημα για τους υπόλοιπους εμπόρους. Η Φουτσίτο έσπασε την ομερτά και τους κατήγγειλε. Δεκαπέντε μεγάλοι εγκληματίες της περιοχής συνελήφθησαν και καταδικάστηκαν σε πολυετή φυλάκιση. «Όταν έκανα την καταγγελία, με εγκατέλειψαν όλοι, φίλοι, συγγενείς, συνεργάτες», λέει. «Ύστερα από κάποιες εβδομάδες, όμως, άρχισαν και άλλοι έμποροι να καταγγέλλουν το πίτσο». Η Φουτσίτο έγινε σύμβολο της αντίστασης ενάντια στην Καμόρα. Άρχισε να ταξιδέψει σε όλη τη Νότια Ιταλία, να ενθαρρύνει τους εμπόρους να οργανωθούν, να αντισταθούν. «Με απείλησαν οι νονοί ότι θα με σκοτώσουν και από τότε βρίσκομαι υπό αστυνομική προστασία».

Οι έμποροι στη Νότια Ιταλία πώς αντέδρασαν;

Στην αρχή με έδιωχναν από το μαγαζί. Φοβόντουσαν τα αντίποινα των νονών. Χρειάστηκε χρόνος για να αρχίσουν να καταγγέλλουν τη Μαφία. Σήμερα έχουμε γίνει πλέον ένα εθνικό κίνημα ενάντια στο πίτσο.

Η Καμόρα επικρατεί επειδή υπάρχει ο φόβος και η ομερτά;

Ναι, αλλά αυτό που κρατά πραγματικά ζωντανή την Καμόρα είναι η φτώχεια και η ανεργία. Εκείνοι που έκαψαν το κατάστημά μου, θα βγουν από τη φυλακή κάποια στιγμή. Και τι θα βρουν έξω; Ανεργία, ερημιά, την αδιαφορία του κράτους. Τι θα κάνουν λοιπόν;

Φοβάστε;
Δεν τον σκέφτομαι τον φόβο.

Αποχωρίζομαι τη Φουτσίτο. Κατεβαίνοντας τις σκάλες, βλέπω το χρωματοπωλείο που στεγάζεται πλέον στο ισόγειο της βίλας. «ΧΙΟΝΙ». Η Σκαμπία είναι ένα προάστιο Βόρεια της Νάπολι. Μια πυκνοκατοικημένη περιοχή με 80.000 κατοίκους τουλάχιστον, που στη δεκαετία του ΄60 σχεδιάστηκε ως μια γειτονιά-μοντέλο. Με μεγάλα εντυπωσιακά κτίρια (σε μορφή πανιού ιστιοφόρου), με φαρδείς δρόμους, ανοιχτές πλατείες, δενδροστοιχίες και πάρκα. Μετά ήρθε ο τρομακτικός σεισμός του 1980. Χιλιάδες οικογένειες έμειναν άστεγες, ζητώντας καταφύγιο στη Σκαμπία. Η γειτονιά-μοντέλο μετατράπηκε σταδιακά σε κόλαση. Τα «πανιά ιστιοφόρου», εγκαταλελειμμένα, μοιάζουν με ξεκοιλιασμένα τέρατα και αποτελούν τον κατεξοχήν τόπο συνάντησης των εμπόρων ναρκωτικών. Οι φαρδείς δρόμοι χρησιμοποιούνται κυρίως για παράνομες κούρσες. Τα πάρκα είναι κατειλημμένα από τους τοξικομανείς. Οι πλατείες αποτελούν τη μεγαλύτερη υπαίθρια αγορά των ναρκωτικών στην Ευρώπη. Είναι εδώ που, με εντολή των νονών, έπεσε η τιμή της κοκαΐνης. Από τότε η κοκαΐνη έγινε «λαϊκό ναρκωτικό», αντικαθιστώντας την ηρωίνη. Για τον έλεγχο της αγοράς της κοκαΐνης στην Ευρώπη, για έναν ολόκληρο χρόνο (2004-2005), η Σκαμπία μετατράπηκε σε πραγματικό πεδίο μάχης από τον ολοκληρωτικό πόλεμο των αντίπαλων συμμοριών. Εβδομήντα νεκροί, αμέτρητοι τραυματίες, αρκετοί αθώοι. Εδώ την κοκαΐνη την αποκαλούν neve (νέβε): δηλαδή χιόνι. Αν και στη Σκαμπία δεν χιονίζει σχεδόν ποτέ. Στη Σκαμπία έχω ραντεβού με τον Ροζάριο Γκαβιότα, έναν νέο συγγραφέα που μόλις έχει κυκλοφορήσει το πρώτο βιβλίο του «Πέρα από το χιόνι». Αφηγείται αληθινές ιστορίες από τη ζωή στη Σκαμπία. Τον βρίσκω ντυμένο με μια αθλητική φόρμα, χαμογελαστό, σε ένα από τα λιγοστά πολιτιστικά κέντρα της γειτονιάς. Αρκετοί νέοι της γειτονιάς προσπαθούν σήμερα να οργανωθούν και να δείξουν το άλλο πρόσωπο της γειτονιάς. Ο Ροζάριο μου αφηγείται τα δύσκολα εφηβικά του χρόνια. «Εδώ μεγαλώνεις πρόωρα. Μαθαίνεις πότε πρέπει να φύγεις για να μην μπλέξεις, πώς να αντιμετωπίσεις μια ληστεία. Μαθαίνεις ότι εάν είσαι έντιμος και μοχθείς, σε θεωρούν μαλάκα. Σε σέβονται μόνο εάν είσαι ο γιος του νονού, φίλος του ή γνωστός ποδοσφαιριστής. Μαθαίνεις ότι κράτος εδώ είναι η Καμόρα», λέει. Ο Ροζάριο μιλά για την εγκατάλειψη από το κράτος, για τον κανιβαλισμό των δημοσιογράφων που ενδιαφέρονται μόνο για τις ιστορίες με αίμα. Μιλά με θαυμασμό για τους γονείς του. «Το μέλλον παίζεται μέσα στις οικογένειες», συνεχίζει. Ο Ροζάριο θυμάται την περίοδο του πολέμου των εμπόρων ναρκωτικών στη Σκαμπία. «Το πρώτο θύμα του πολέμου ήταν το βλέμμα. Δεν έπρεπε να δεις κάποιον στα μάτια, ούτε να βλέπεις με περιέργεια, γιατί σε περνούσαν για μέλος της αντίπαλης συμμορίας και τότε ήσουν νεκρός». Ο Ροζάριο σήμερα σπουδάζει νομικά και είναι αποφασισμένος να ζήσει στη Σκαμπία. «Η Σκαμπία δεν είναι μόνο Καμόρα. Δεν είναι μόνο το όνειρο του εύκολου χρήματος που οδηγεί στον όλεθρο τόσα παιδιά της ηλικίας μου. Είμαστε και εμείς, που σπουδάζουμε, μοχθούμε, ονειρευόμαστε το μέλλον μας αλλιώς. Θα το παλέψουμε εδώ λοιπόν», καταλήγει. Τον ρωτάω ποια είναι τα πιο ισχυρά αντίδοτα ενάντια στην Καμόρα. «Δουλειά και παιδεία», απαντά. «Μόνο η μόρφωση μπορεί να καταστρέψει την άγνοια που τρέφει την Καμόρα»…

ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΘΗΚΑ αρκετά στους δρόμους της Νάπολι. Θαύμασα τις ομορφιές της, μαγεύτηκα από την ιστορία της, συγκινήθηκα από τους ανθρώπους της, τρόμαξα με τα γκέτο της. Η Νάπολι δεν είναι απλώς μια πόλη, είναι μια ξεχωριστή χώρα. Όσα και αν γράψεις γι΄ αυτή είναι λίγα. Και όταν φεύγεις, την κουβαλάς μαζί σου. Σαν υπόσχεση και πληγή μαζί…

LΙΝΚ:

www.gkapllani.com