[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το στίγμα της δημοσιοποίησης

Πριν από 28 χρόνια (στις 28 Ιανουαρίου 1981), το Συμβούλιο της Ευρώπης θεσμοθέτησε την «Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Ατόμων έναντι της Αυτοματοποιημένης Επεξεργασίας Προσωπικών Πληροφοριών». Από τότε έως σήμερα έχουν εκδοθεί αρκετές Συστάσεις που εξειδικεύουν την εφαρμογή της Σύμβασης σε διάφορα επίπεδα (αστυνομία, τήρηση προσωπικών δεδομένων από τη Διοίκηση κ.ά.), όπως επίσης και ένα Πρόσθετο Πρωτόκολλο για τη λειτουργία των Ανεξάρτητων Αρχών για προστασία των προσωπικών δεδομένων. Λόγω της εξαιρετικής σημασίας της Σύμβασης, η 28η Ιανουαρίου καθιερώθηκεαπό διετίας- ως η Ευρωπαϊκή Ημέρα για την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων. Στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών πραγματοποιούνται εκδηλώσεις συναφείς με το αντικείμενο του εορτασμού σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Δεν γνωρίζω τι είδους εκδηλώσεις έγιναν στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Στην Ελλάδα όμως έτυχε εκείνη ακριβώς την ημέρα (!) να «δημοσιοποιηθούν» τα ονόματα και οι ιδιότητες των κατηγορουμένων για κατοχή και διακίνηση παράνομου υλικού παιδικής πορνογραφίας. Ο χαρακτήρας μάλιστα της δημοσιοποίησης ήταν μάλλον «πανηγυρικός» σε αρκετά μίντια της χώρας, εκθειάζοντας την εφαρμογή – επιτέλους- του Νόμου 3625/07, που προβλέπει τον σκοπό της δημοσιοποίησης: την προστασία των ευπαθών κοινωνικών ομάδων (όπως είναι τα παιδιά) και την ευχερέστερη πραγμάτωση της αξίωσης της Πολιτείας για τον κολασμό των ειδεχθών αδικημάτων. Βεβαίως η αρμοδιότητα για την εκπλήρωση του σκοπού της δημοσιοποίησης δίδεται στους εισαγγελικούς λειτουργούς, οι οποίοι κρίνουν και αποφαίνονται στο πλαίσιο της διακριτικής τους ευχέρειας. Και εδώ- ορθώς- βρίσκεται η δικλίδα ασφαλείας για την ορθή εφαρμογή του νόμου.

Ειδικά για το αδίκημα της παιδικής πορνογραφίας γνωρίζουμε ότι η διακίνηση παράνομου πορνογραφικού υλικού (παιδική πορνογραφία) από το Διαδίκτυο αποτελεί την τρίτη κατά σειρά πηγή παράνομων εσόδων για το οργανωμένο διασυνοριακό έγκλημα. Η κοινωνική απαξία του εγκλήματος είναι αδιαμφισβήτητη. Ωστόσο, οι ιδιαιτερότητες τόσο του εγκλήματος όσο και του κυβερνοχώρου καθιστούν συχνά την εφαρμογή οποιουδήποτε νόμου δυσχερή. Η απουσία αυτοπτών μαρτύρων, η τέλεση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, η δυσχέρεια εκτίμησης συμπτωμάτων ή διαταραχών στην προσωπικότητα εκείνων που χρησιμοποιούν παρόμοιο υλικό (αφού δεν κατηγορούνται για τέλεση εγκλημάτων κακοποίησης παιδιών, ασέλγειας και παιδεραστίας), αποτελούν μερικούς μόνο από τους παράγοντες που συμβάλλουν στη δυσκολία απόδειξης παρόμοιων περιπτώσεων. Για τον λόγο αυτό, από τους 220 κατηγορουμένους που έχουν συλληφθεί για το αδίκημα δεν έχει κριθεί κανένας- ακόμα- ως ένοχος. Αντίθετα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου κατηγορούμενοι αθωώθηκαν και αξιώνουν υψηλές αποζημιώσεις από το Ελληνικό Δημόσιο. Ο νέος νόμος για την κατοχή, διακίνηση και εμπορία πορνογραφικού υλικού, ασφαλώς, θα συμβάλλει στην ευχερέστερη και δικαιότερη απονομή της ποινικής δικαιοσύνης.

Αφού, όμως, οι κατηγορούμενοι έχουν συλληφθεί- άρα κρατούνται- σε τι αποσκοπεί τελικά η δημοσιοποίηση των ονομάτων; Στην πρόληψη ή την καταστολή; Για την πρόληψη της εγκληματικότητας και δη των κακουργημάτων γνωρίζουμε ότι αυτή δεν στηρίζεται τόσο στην τιμωρία και την ποινή όσο σε άλλου τύπου (κοινωνικές) πολιτικές σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Για την καταστολή, αφού οι κατηγορούμενοι έχουν συλληφθεί- άρα κρατούνται- δεν απειλούν πλέον το κοινωνικό σύνολο. Επομένως, φαίνεται ότι η δημοσιοποίηση της ταυτότητας των κατηγορουμένων λειτουργεί στο επίπεδο των συλλογικών συνειδήσεων και της κοινής γνώμης. Ενδυναμώνεται το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών, μέσω της σύλληψης των εγκληματιών, αναπαράγονται οι κλασικές διχοτομήσεις περί καλού- κακού και τονίζεται ο τιμωρητικός και ανταποδοτικός χαρακτήρας της ποινής. Στο κοινωνικό επίπεδο, το κοινωνικό στίγμα και οι ολέθριες συνέπειές του- αφού πρόκειται για ένα έγκλημα που διεγείρει (και ορθώς) την κοινωνική αντίδραση- είναι συχνά σκληρότερα από οποιαδήποτε ποινή. Η οικογένεια, η εργασία, ο κοινωνικός περίγυρος καταστρέφονται ταυτόχρονα με τη δημοσιοποίηση της ταυτότητας του κατηγορουμένου. Πώς μπορεί άραγε να αποκατασταθεί ο κοινωνικός στιγματισμός σε περίπτωση αθώωσης ή μη απόδειξης της ενοχής; Ποια αποζημίωση αρκεί για να αποκατασταθεί το «όνομα», η οικογενειακή και επαγγελματική τάξη του «κατηγορουμένου»;

Ας περιμένουμε καλύτερα να κριθούν από τη δικαιοσύνη οι κατηγορούμενοι και μετά να αποκαλύψουμε την ταυτότητά τους. Η δημόσια διαπόμπευση μπορεί να περιμένει…

Η Βάσω Αρτινοπούλου είναι αν. καθηγήτρια Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου- ειδική πραγματογνώμων.

ΚΑΙ ΑΝ;

«Πώς μπορεί άραγε να αποκατασταθεί ο κοινωνικός στιγματισμός σε περίπτωση αθώωσης ή μη απόδειξης της ενοχής;»