Δελτία καιρού με μοντέλα πρόγνωσης για χιονοστιβάδες

Τους μηχανισμούς που καθορίζουν την κρυσταλλική δομή και κίνηση του χιονιού προσπαθούν να κατανοήσουν οι επιστήμονες με απώτερο στόχο τη δημιουργία μεθόδου πρόγνωσης των χιονοστιβάδων. Το χιόνι, λένε, δεν είναι τόσο απλό φαινόμενο όσο φαίνεται. Και για τον λόγο αυτό ίδρυσαν στο Πανεπιστήμιο της Μοντάνα των ΗΠΑ ένα «παγωμένο εργαστήριο» για να αναπαραστήσουν τις αντίξοες όσο και περίπλοκες συνθήκες που επικρατούν στην κορυφή του βουνού και οι οποίες παίζουν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία της χιονοστιβάδας.

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Τhe Νew Υork Τimes», η πρόβλεψη μιας χιονοστιβάδας αποτελούσε ανέκαθεν προσπάθεια που ισορροπούσε ανάμεσα στα όρια της τέχνης και της επιστήμης εξαιτίας της μεγάλης ποικιλίας συνθηκών που συμβάλλουν στη δημιουργία της. Ο Εντ Άνταμς, καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Μοντάνα των ΗΠΑ, τονίζει πως «το χιόνι μοιάζει απλό αλλά είναι εντυπωσιακά περίπλοκο φαινόμενο». «Αν αφήσω ένα κομμάτι χιονιού στο ψυγείο και επιστρέψω να το δω ύστερα από μία ώρα, η μορφή του θα έχει αλλάξει σημαντικά. Βρίσκεται σχεδόν πάντα σε μια σταθερή κατάσταση κίνησης και η μελέτη του είναι δύσκολη», εξηγεί. Μάλιστα, η αδυναμία βαθύτερης κατανόησης των μηχανισμών σχηματισμού χιονοστιβάδων φάνηκε τον περασμένο μήνα με τον πλέον δραματικό τρόπο καθώς 31 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας χιονοστιβάδων που δεν προκλήθηκαν μόνο σε απόκρημνες και απρόσιτες πλαγιές αλλά και σε περιοχές όπου λειτουργούν χιονοδρομικά κέντρα και σε καθημερινή βάση το χιόνι ελέγχεται και διαμορφώνεται ώστε να είναι προσπελάσιμο με ασφάλεια από τους σκιέρ. Ας σημειωθεί εδώ, ότι τη διετία 2001-2002 στις ΗΠΑ 35 άνθρωποι (αριθμός ρεκόρ) έχασαν τη ζωή τους από χιονοστιβάδες.

Το «παγωμένο εργαστήριο». Το μεγάλο στοίχημα για τους επιστήμονες είναι να μπορέσουν να δημιουργήσουν προγνωστικό μοντέλο ώστε να γνωρίζουν έγκαιρα πότε θα εκδηλωθεί μεγάλη χιονοστιβάδα. Για τον λόγο αυτό, το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών των ΗΠΑ χρηματοδότησε τη δημιουργία του λεγόμενου «παγωμένου εργαστηρίου». Σε έναν ειδικό χώρο του Πανεπιστημίου της Μοντάνα, όπου η θερμοκρασία αγγίζει τους-8 βαθμούς Κελσίου, οι επιστήμονες επικεντρώνουν την προσοχή τους πάνω σε μια επιφάνεια διαστάσεων ενός τετραγωνικού μέτρου που φωτίζεται από τεχνητή πηγή ώστε να προσομοιώνεται όσο γίνεται καλύτερα το ηλιακό φως. Επιπλέον, ο περιβάλλων χώρος αποτελεί στην ουσία έναν τεχνητό παγωμένο ουρανό όπου με κατάλληλες ρυθμίσεις διαμορφώνονται εικονικές καιρικές συνθήκες ανάλογες με εκείνες που εκδηλώνονται στο βουνό.

Ο δρ. Άνταμς προσπαθεί με τους συνεργάτες του να ανασυνθέσει μετεωρολογικά δεδομένα που επικρατούν στις πλαγιές ενός βουνού και να δημιουργήσει διαφορετικούς τύπους χιονιού. «Θέλουμε να καταλάβουμε τι είδους συνθήκες προκαλούν τις αλλαγές στις κρυσταλλικές δομές του χιονιού και στους δεσμούς ανάμεσα στους κρυστάλλους του. Πρόκειται για το άγνωστο κομμάτι του παζλ που συνθέτει τον μηχανισμό κατανόησης μιας χιονοστιβάδας». Οι κρύσταλλοι. Η κυριότερη αιτία πρόκλησης χιονοστιβάδων είναι το φρέσκο, μη συνεκτικό στρώμα χιονιού σε μια πλαγιά που καλύπτεται από ένα πιο συμπαγές υπόστρωμα. «Το επιφανειακό στρώμα χιονιού αποτελείται από πολυεδρικούς κρυστάλλους που είναι πολύ απαλοί και χωρίς συνοχή μεταξύ τους, σε αντίθεση με το συμπαγές υπόστρωμα του χιονιού που είναι σταθερό και συσσωματωμένο στην πλαγιά του βουνού χάρη στους ισχυρούς δεσμούς των κρυστάλλων του». Το μυστικό των χιονοστιβάδων βρίσκεται σε αυτό το επιφανειακό, φρέσκο στρώμα χιονιού όπου ο ήλιος και το κρύο προκαλούν αλλαγές στους κρυστάλλους του. Η κατανόηση της ενέργειας που μεταφέρεται στο επιφανειακό στρώμα μπορεί να ρίξει φως στους μηχανισμούς που δραστηριοποιούνται κάτω από αυτό προκαλώντας χιονοστιβάδα.

Η ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ αιτία πρόκλησης χιονοστιβάδων είναι το επιφανειακό, φρέσκο, μη συσσωματωμένο στρώμα χιονιού σε πλαγιά που καλύπτεται από συμπαγές υπόστρωμα χιονιού

Οι καιρικές συνθήκες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία χιονοστιβάδας

O ΑΥΞΗΜΕΝΟΣ αριθμός θανάτων από χιονοστιβάδες (υπενθυμίζεται ότι και στην Ελλάδα, στο Μαίναλο, τον Φεβρουάριο 2005 είχαν σκοτωθεί 5 χιονοδρόμοι) καθιστά ολοένα και πιο επιτακτική τη δημιουργία μηχανισμού πρόγνωσης αυτού του φαινομένου.

Ωστόσο από την έως τώρα εμπειρία τους οι ειδικοί κατανοούν ότι μια σειρά παραγόντων μπορούν να το προκαλέσουν. Εκείνο πάντως που δεν μπορεί να προκαλέσει χιονοστιβάδα, παρά τα όσα πιστεύουν οι περισσότεροι, είναι ο ήχος. Μόνο όταν αυτός οφείλεται σε έκρηξη μπορεί να δημιουργηθεί χιονοστιβάδα. Οι καιρικές συνθήκες είναι που παίζουν τον καθοριστικό ρόλο.

Ο κίνδυνος ελλοχεύει ανάλογα με το αν χιονίζει και με τι ρυθμό, αν δηλαδή το στρώνει με ρυθμό 2 ή 3 εκατοστών την ώρα ή με ρυθμό άνω των 15 εκατοστών. Επίσης σημαντικό ρόλο παίζει ο άνεμος. Όταν η ταχύτητά του ξεπερνά τα 40 χιλιόμετρα την ώρα και πνέει από τα νοτιοδυτικά είναι πολύ πιθανό να προκληθεί χιονοστιβάδα σε πλαγιά που βλέπει προς τα βορειοδυτικά και στην οποία η θερμοκρασία είναι κάτω από το μηδέν. Κατά τον ίδιο τρόπο, εμπειρικά, μπορεί να παρατηρηθεί και εκτιμηθεί το υπόστρωμα του χιονιού που έχει διαμορφωθεί στην πλαγιά. Περιοχές με αυξημένη επισώρευση χιονιού ή με ποσότητες φρέσκου παρασυρμένου χιονιού είναι επισφαλείς.