12η Επιστημονική Εκδήλωση Ελληνικού Κολεγίου Νεφρολογίας & Υπέρτασης

Αθήνα, 14 Ιανουαρίου 2009

Το Ελληνικό Κολλέγιο Νεφρολογίας και Υπέρτασης διοργανώνει την 12^η Επιστημονική του Εκδήλωση στο Βόλο, 16 – 17 Ιανουαρίου 2009 στο Ξενοδοχείο Volos Palace με θέμα: ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΣΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟ.

Είναι γνωστό ότι ο φωσφόρος (P) είναι από χημικής απόψεως ένα στοιχείο απαραίτητο για τη σύνθεση του DNA και τη ζωή του ανθρώπου. Τα φυσιολογικά επίπεδα του P στο αίμα κυμαίνονται από 2,5-5 mg/100ml. Ρυθμιστές του μεταβολισμού του P είναι κυρίως η διατροφήκαι η δράση της ορμόνης των παραθυρεοειδών αδένων, δηλαδή της παραθορμόνης. Διάφορα νοσήματα και φάρμακα επηρεάζουν τον μεταβολισμό του P και ελαττώνουν τα επίπεδα στο αίμα, οπότε έχουμε υποφωσφαταιμία ή αυξάνουν τα επίπεδα στο αίμα, υπερφωσφαταιμία.

Στη χρόνια νεφρική νόσο λόγω βλάβης των νεφρών και ελάττωσης της λειτουργικής τους ικανότητας έχουμε κατακράτηση του P στο αίμα, δηλαδή υπερφωσφαταιμία, επειδή δεν απεκκρίνεται στα ούρα.

Χρόνια νεφρική νόσο προκαλούν πολλά αίτια, τα κυριότερα των οποίων είναι ο σακχαρώδης διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση, οι χρόνιες νεφρίτιδες και διάφορα κληρονομικά νεφρικά νοσήματα.

Η χρόνια νεφρική νόσος (ΧΝΝ) έχει διαβαθμίσεις στην ελάττωση της λειτουργίας των νεφρών, ξεκινάει από το 1^ο στάδιο όπου η λειτουργία είναι φυσιολογική ή περίπου φυσιολογική και φθάνει στο 5^ο στάδιο, που είναι και το τελικό στάδιο της ΧΝΝ. Στο στάδιο αυτό που οι νεφροί έχουν ποσοστό λειτουργίας κάτω από 15% χρειάζεται προετοιμασία του αρρώστου για αντιμετώπιση της ΧΝΝ με αιμοκάθαρση, δηλαδή κάθαρση του αίματος από τοξικές ουσίες, όπως είναι η ουρία αίματος, με πρόγραμμα θεραπείας τρεις (3) φορές τουλάχιστον εβδομαδιαίως.

Παρότι οι ασθενείς υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση τα επίπεδα P στο αίμα τους παραμένουν υψηλά και για να χαμηλώνουν χορηγούμε στους ασθενείς μας φάρμακα ειδικά που ονομάζονται δεσμευτικά του φωσφόρου. Δηλαδή, τα φάρμακα αυτά, όπως η σεβελαμέρη (Renagel), το ανθρακικό ή οξεικό ασβέστιο (Calcioral) και το ανθρακικό Λανθάνιο (Fosrenol) δεσμεύουν τον P των τροφών στο έντερο και έτσι δεν επιτρέπουν την απορρόφησή του και την αύξηση των επιπέδων αυτού στο αίμα.

Ο φωσφόρος αυξάνεται στο αίμα πρώιμα, δηλαδή πριν ο ασθενής φθάσει στο τελικό στάδιο της ΧΝΝ και στη θεραπεία με αιμοκάθαρση. Εκτός της παραθορμόνης, που όπως αναφέρθηκε έχει σχέση με τον μεταβολισμό του φωσφόρου, αλλά και του ασβεστίου αίματος, έχει βρεθεί ότι και άλλες ορμόνες, όπως η ενεργός βιταμίνη D(D3) και ο αυξητικός παράγοντας των ινοβλαστών (FGF-23) σχετίζονται με τα παραπάνω.

Η ενεργός βιταμίνη D3 έχει ως δράση την απορρόφηση από το έντερο του ασβεστίου και τη φυσιολογική ασβέστωση και μετάλλωση των οστών. Στη ΧΝΝ όμως τα επίπεδα της D3 ελαττώνονται λόγω νεφρικής βλάβης, γιατί η τελική σύνθεση της D3 γίνεται στους νεφρούς. Η έλλειψη δράσης της D3 σε συνδυασμό με την αυξημένη παραθορμόνη αίματος, που προκαλεί απορρόφηση του Ca των οστών, έχουν σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση της οστικής νόσου των νεφροπαθών ασθενών και γενικά την εμφάνιση της κλινικής εικόνας του δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού.

Η FGF-23 παρεμβαίνει στον μεταβολισμό του P προκαλώντας αποβολή του P από τα ούρα όταν τα επίπεδα του P είναι αυξημένα. Στη ΧΝΝ που έχουμε σοβαρή νεφρική βλάβη και κατακράτηση P υπάρχουν και αυξημένα επίπεδα FGF-23, τα οποία σε συνδυασμό με τη βιταμίνη D3 και την παραθορμόνη επηρεάζουν τον συνολικό μεταβολισμό του P με τρόπο που δεν είναι απόλυτα γνωστός μέχρι σήμερα και αυτό αποτελεί το πρώτο θέμα που θα συζητηθεί την Παρασκευή το απόγευμα στο εν λόγω σεμινάριο.

Ακολουθεί το θέμα της επιδημιολογίας της υπερφωσφαταιμίας στη ΧΝΝ. Πράγματι έχει βρεθεί σε μεγάλου εύρους επιδημιολογικές μελέτες ότι η υπερφωσφαταιμία συνδέεται με την αυξημένη θνησιμότητα των ασθενών μας και ότι όταν κρατούμε μειωμένα και σταθερά τα επίπεδα του P στο αίμα με τη χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών, όπως είναι η σεβελαμέρη (Renagel) η αυξημένη θνησιμότητα μειώνεται σημαντικά.

Η ομιλία του ξένου προσκεκλημένου ομιλητού έχει το θέμα “Η ενεργοποίηση των υποδοχέων της βιταμίνης D και καρδιονεφρικό σύνδρομο”. Πρόκειται για πολύ νέα γνώση σε ότι αφορά τη σχέση των υποδοχέων της βιταμίνης D με τη λειτουργία των νεφρών, την πρωτεϊνουρία και την αλληλοεπίδραση μεταξύ καρδιακής και νεφρικής δυσλειτουργίας.

Η επιδημιολογία της βιταμίνης D στη ΧΝΝ έχει προκαλέσει έκπληξη τα τελευταία χρόνια, καθότι η χορήγηση της σε ασθενείς με ΧΝΝ και υπερπαραθυρεοειδισμό συνδέεται με καλύτερη επιβίωση αυτών των ασθενώνσε σχέση μεαυτούς που δεν έχουν λάβει ως θεραπεία με βιταμίνη D.

Η επασβέστωση των αγγείων των ασθενών προκαλεί αρτηριοσκλήρυνση και συχνά καρδιαγγειακό θάνατο εξαιτίας της εμφάνισης πολλών καρδιαγγειακών επιπλοκών. Η υπερφωσφαταιμία που αναφέρθηκε πιο πάνω έχει σχέση με την πρώιμη επασβέστωση των αγγείων, γι΄ αυτό και χρειάζεται συνεχή και σταθερή χρόνια αντιμετώπιση, με τη σύσταση ειδικού διαιτολογίου χαμηλής περιεκτικότητας σε φώσφορο (ελάττωση γαλακτοκομικών, κρέατος, ψαριών κλπ) και τη χορήγηση ειδικής φαρμακευτικής αγωγής.

Τα καλτσιομιμητικά είναι μία νέα κατηγορία φαρμακευτικής θεραπείας του δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού που όταν χορηγούνται από μόνα τους ή σε συνδυασμό με βιταμίνη D εξισορροπούν τα επίπεδα της παραθορμόνης αίματος χωρίς να επηρεάζουν αισθητά τα επίπεδα Ca και P αίματος. Έτσι αντιμετωπίζεται η χρόνια οστική νόσος των νεφροπαθών ασθενών που εξ’ ορισμού συνυπάρχει με τη ΧΝΝ.

Τέλος, εξετάζεται η διαταραχή μεταβολισμού του P μετά την πετυχημένη μεταμόσχευση και την αποκατάσταση της νεφρικής λειτουργίας στα φυσιολογικά ή κοντά στα φυσιολογικά επίπεδα. Τα διφωσφονικά είναι σχετικά καινούργια φάρμακα που χορηγούνται γενικά με ένδειξη την οστεοπόρωση. Οι ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε νεφρική μεταμόσχευση, λόγω χορήγησης σε αυτούς κορτιζόνης, ως αντιαπορριπτικής θεραπείας για το νεφρικό μόσχευμα, παρουσιάζουν και οστεοπόρωση και ως εκ τούτου χρειάζονται θεραπεία και με διφωσφονικά φάρμακα ως μονοθεραπεία ή σε συνδυασμό με βιταμίνη D.

Συντονιστές αυτής της Επιστημονικής Εκδήλωσης είναι οι κ.κ Δημήτριος Γρέκας και Δημήτριος Χατζηγιαννακός, οι οποίοι θα συνοψίσουν τα συμπεράσματα, τα επιστημονικά μηνύματα και τις προοπτικές που θα δημιουργήσουν αυτά για το μέλλον της Επιστημονικής έρευνας και της θεραπευτικής δυνατότητας για το καλό όλων των νεφροπαθών ασθενών μας.

Στην Τελετή Έναρξης του Σεμιναρίου θα γίνουν προσφωνήσεις από τους επίσημους προσκεκλημένους άρχοντες της Θεσσαλικής Πολιτείας και θα ακολουθήσει η Διάλεξη του διακεκριμένου Καθηγητή Αρχιτεκτονικής του Αριστοτελείου ΠανεπιστημίουΘεσσαλονίκηςκ. Κωνσταντίνου Οικονόμου με θέμα «Πηλιορείτικη Κληρονομιά».