Σκληρό παζάρι για το αζέρικο αέριο

Την αναγκαιότητα για εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας της Ελλάδας σε φυσικό αέριο μέσω άλλων αγωγών, ανέδειξε και πάλι η δεύτερη μέσα σε τρία χρόνια ρωσο-ουκρανική διένεξη για την ενέργεια.

Αν και το ελληνικό σύστημα ανταποκρίθηκε στην κρίση χωρίς πρόβλημα, χάρη στον αναβαθμισμένο σταθμό υγροποιημένου αερίου της ΔΕΠΑ στη Ρεβυθούσα, η εγκατάσταση αυτή δεν μπορεί να αποτελέσει παρά εφεδρεία στην κάλυψη των αναγκών της χώρας. Η μοναδική βασική και «μη ρωσική» πηγή τροφοδοσίας για την Ελλάδα, που να εξασφαλίζει μόνιμη ροή καυσίμου, δεν μπορεί να είναι άλλη από τον σχεδιαζόμενο αγωγό Τουρκίας- Ελλάδας- Ιταλίας (ΤGΙ), που αναμένεται να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το διάστημα 2012-2013 για να μας τροφοδοτεί με αέριο από την Κασπία.

Δεδομένου μάλιστα ότι τότε οι ανάγκες μας σε φυσικό αέριο θα έχουν αυξηθεί κατακόρυφα σε σχέση με σήμερα, η λειτουργία του εναλλακτικού αυτού «δρόμου» θεωρείται μονόδρομος, καθώς θα σημάνει μείωση της εξάρτησής μας από τη Ρωσία από το 70% που είναι σήμερα, ίσως και κάτω του 50%.

Κρίσιμες εκκρεμότητες
Αν και τυπικά οι τρεις εμπλεκόμενες χώρες στο έργο του αγωγού- η Τουρκία, η Ελλάδα και η Ιταλία- καθώς επίσης και ο βασικός μας προμηθευτής, δηλαδή το Αζερμπαϊτζάν, έχουν συμφωνήσει στα βασικά, εκκρεμούν ακόμη αρκετά κρίσιμα ζητήματα. Το πρώτο αφορά στην ποσότητα που διεκδικεί η ελληνο-ιταλική κοινοπραξία ΔΕΠΑ-Εdison για να «γεμίσει» τον αγωγό, και που θα προέλθει από το κοίτασμα του «SahDeniz ΙΙ», το μόνο διαθέσιμο στην ευρύτερη περιοχή της Κασπίας, το οποίο θα είναι έτοιμο προς εκμετάλλευση περί το 2013. Παζάρι σε διπλό ταμπλό
Το «παζάρι» είναι σκληρό καθώς οι Αζέροι γνωρίζουν ότι χωρίς το δικό τους φυσικό αέριο κανένας αγωγός- ούτε ο ΤGΙ, ούτε ο ανταγωνιστικός του Νabucco- δεν είναι σε θέση να λειτουργήσουν. Αν και έχει ζητηθεί κατ΄ επανάληψιν από την κυβέρνηση του Μπακού να δώσει τα ακριβή νούμερα με τις ποσότητες που είναι διατεθειμένη να εξάγει προς Ευρώπη, εκείνη καθυστερεί, επικαλούμενη ότι δεν έχει ακόμη παραλάβει την τελική έκθεση της ξένης κοινοπραξίας που εκμεταλλεύεται το κοίτασμα. Καθυστέρηση, όμως, που ίσως σχετίζεται περισσότερο με το τίμημα που το Μπακού επιδιώκει να πετύχει, όσο και με τις προσπάθειες που καταβάλλει η έτερη κοινοπραξία, εκείνη του Νabucco, για να καπαρώσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερες ποσότητες από το κοίτασμα για τις ανάγκες του δικού της αγωγού.

Η στάση της Άγκυρας
Το δεύτερο ερωτηματικό σχετίζεται με τη στάση της Άγκυρας. Μέχρι πρότινος απαιτούσε να μεταπωλεί το αζέρικο αέριο που θα φτάνει στα σύνορά της, ώστε να έχει διπλό όφελος: τόσο από την πώλησή του, όσο και από το «τίμημα» που θα εισπράξει για τον ρόλο της ως χώραςτράνζιτ μέσω της οποίας διέρχεται ο αγωγός. Πριν από λίγους μήνες και μπροστά στα κατηγορηματικά «όχι» που εισέπραξε για τις αξιώσεις αυτές, κατ΄ αρχάς από τους Αζέρους, καθώς επίσης από Έλληνες και Ιταλούς, έκανε στροφή, αφού προηγουμένως όμως απέσπασε κάποια «ανταλλάγματα». Δέχθηκε έτσι να περιορίσει τον ρόλο της χώρας-τράνζιτ, αλλά ζητά να παρακρατεί για τις ανάγκες της σημαντικές ποσότητες από το αζέρικο καύσιμο, ενώ κάνει σκληρό παζάρι για το ενοίκιο το οποίο θα εισπράττει εν είδει τέλους διέλευσης για το αέριο που θα διέρχεται από το έδαφός της.

Η Άγκυρα στο πλαίσιο του παζαριού ζητάει υψηλότερες τιμές από αυτές της αγοράς και όσο το θέμα θα παραμένει ανοιχτό τόσο δεν θα «κλείνει» και το συνολικότερο ζήτημα των εξαγωγών αζέρικου αερίου προς τη Δύση.

Ελπίδες εκτόνωσης της κρίσης
Στο μεταξύ, συμφωνία Μόσχας- Βρυξελλών για το φυσικό αέριο επήλθε αργά το βράδυ της Πέμπτης. Η συμφωνία στην οποία κατέληξαν η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ρωσία αφορά τις λεπτομέρειες της αποστολής παρατηρητών στην Ουκρανία, ώστε να επιτραπεί η επανάληψη της διανομής φυσικού αερίου στην Ευρώπη, όπως δήλωσαν χθες εκπρόσωποι τόσο των Βρυξελλών όσο και της Μόσχας. Οι παρατηρητές θα έχουν ως αποστολή τον έλεγχο της ανεμπόδιστης ροής του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω του ουκρανικού εδάφους. Η συμφωνία επιτεύχθηκε ύστερα από ολονύκτιες συνομιλίες με τη μεσολάβηση της Ε.Ε. Σε περίπτωση που ξεκινήσει μέσα στις επόμενες ημέρες η ροή ρωσικού αερίου, θα χρειαστεί περίπου μία εβδομάδα για να αποκατασταθεί πληρως η τροφοδοσία στην Ευρώπη.

Η Άγκυρα ζητάει υψηλότερες τιμές από αυτές της αγοράς και όσο το θέμα θα παραμένει ανοικτό τόσο δεν θα κλείνει και το συνολικότερο ζήτημα των εξαγωγών αζέρικου αερίου προς τη Δύση

Μείωση της εξάρτησης από το 2010 και μετά

Οι διαφωνίες των εμπλεκόμενων πλευρών προβληματίζουν όσον αφορά την έγκαιρη υλοποίηση του τουρκο-ελληνο-ιταλικού αγωγού- και κατ΄ επέκτασιν για την όσο το δυνατόν γρηγορότερη απεξάρτησή μας από το ρωσικό αέριο. Χαρακτηριστικό είναι ότι η κατανάλωση της χώρας για το 2008 «έκλεισε» στα 4,1 δισ. κυβικά μέτρα, εκ των οποίων 3 δισ. μας προμήθευσαν οι Ρώσοι, 750 εκατ. κυβικά οι Αζέροι μέσω Τουρκίας και άλλα 700 εκατ. ήταν σε υγροποιημένη μορφή, κυρίως αλγερινής προελεύσεως. Οι ανάγκες μας, δηλαδή, καλύφθηκαν κατά 70% με ρωσικό αέριο, ενώ από 15% συνεισέφερε καθεμιά από τις άλλες δύο πηγές.

Για το 2010, όμως, ο σχεδιασμός είναι το αζέρικο αέριο να καλύπτει το 30%35% των αναγκών μας, έναντι 15% το 2008. Το υγροποιημένο αέριο της Ρεβυθούσας, αλγερινής ή άλλης προέλευσης, θα συνεχίσει να αντιστοιχεί στο 15% των αναγκών μας, που σημαίνει ότι είναι πιθανό σε δύο χρόνια από σήμερα η εξάρτηση από τη Ρωσία να έχει περιοριστεί στο 50%-55%, από 70% που ήταν το 2008. Όταν, μάλιστα, μετά το 2013 τεθεί σε πλήρη λειτουργία ο τουρκο-ελληνο-ιταλικός αγωγός, ίσως η συμμετοχή του ρωσικού αερίου στο ενεργειακό μας ισοζύγιο να μειωθεί στο 45%. Διότι τότε, εκτός από τον αγωγό, θα έχει ολοκληρωθεί και η τρίτη δεξαμενή αποθήκευσης υγροποιημένου αερίου στον σταθμό της ΔΕΠΑ στη Ρεβυθούσα, χωρητικότητας 90.000 κυβικών μέτρων. Αυτό σημαίνει ότι η συνολική χωρητικότητα του σταθμού, από τα 130.000 κυβικά μέτρα τώρα, θα έχει αυξηθεί στα 220.000 κυβικά σε πέντε χρόνια από σήμερα.