Περιοδικά

Τα λαμόγια, η Αστυνομία και οι «αλήτες»…
Του Κώστα Ρεσβάνη

Πάνω στην ώρα: Ένα από τα σημαντικότερα περιοδικά της περιφέρειας, το «Εν Βόλω», πατώντας γερά στα αρχεία του Δημοτικού Κέντρου Ιστορίας και Τεκμηρίωσης Βόλου, αφιερώνει το νέο του τεύχος στο εργατικό κίνημα της πόλης (επιμέλεια: Χαράλαμπος Χαρίτος- Πανεπ. Θεσσαλίας). Άψογη δουλειά, με πλήθος ντοκουμέντων που δεν απευθύνεται μόνο σε φιλίστορες.

Για να αποδειχτεί ότι σ΄ αυτόν τον τόπο «όλα τριγύρω αλλάζουνε κι όλα τα ίδια μένουν», θα σταθώ σε ένα θέμα του αφιερώματος, στα «Φεβρουριανά» του 1921, δηλαδή στο συγκλονιστικό συλλαλητήριο νέων και εργατών στο κέντρο του Βόλου, ένα θέμα που υπογράφει ο εκπαιδευτικός και δρ Κοινωνιολογίας Σταύρος Κατσούρας. Συμπυκνώνω λοιπόν:

1) Η αιτία: Στις αρχές του 1921 η τιμή του ψωμιού ανέβηκε κατακόρυφα στον Βόλο «εκ της υπερτιμήσεως των ειδών του βίου εκ της παγκοσμίου συρράξεως», όπως αναφέρει ο εισαγγελέας Ζώτος που περιγράφει τα γεγονότα εκείνης της ημέρας. Ήταν λοιπόν μόνο η «διεθνής κρίση»; Όχι βέβαια.

2) Τα λαμόγια. Ο βασικότερος λόγος της αύξησης του ψωμιού στον Βόλο, που ξεσήκωσε τους πάντες, ήταν ένας ιδιοκτήτης μαούνας και ο λιμενάρχης! Είχε φθάσει στο λιμάνι ένα μεγάλο φορτίο αλεύρων με το πλοίο «Νίσκι Νοβογόδορ». Ο λιμενάρχης συνέταξε ψευδή βεβαίωση ότι το πλοίο δεν μπορεί να δέσει στο λιμάνι του Βόλου. Παρουσιάζεται ταυτόχρονα ένας εργολάβος μεταφορών και ξεφορτώνει το αλεύρι με τις μαούνες του, εισπράττοντας πολλές χιλιάδες δραχμές- τότε- με αποτέλεσμα να αυξηθεί υπέρογκα η τιμή της οκάς του ψωμιού. Η εξέγερση αρχίζει.

3) Οι «νεαροί»: Η ισχυρή Πανεργατική Ένωση Βόλου (ΠΕΒ) καλεί συγκέντρωση και συλλαλητήριο. Διαδηλώνουν πάνω από 10.000 πολίτες, ανάμεσά τους πολλοί μαθητές και «αγυιόπαιδαι», αλήτες, δηλαδή, κατά τον εισαγγελέα. Κάποιοι από αυτούς σπάζουν μαγαζιά στο διάβα τους. Κάποιοι σώφρονες προσπαθούν να τους νουθετήσουν. Και…

4) Αστυνομία: Οι ένοπλοι αστυνομικοί δεν κάνουν τίποτε για να διαφυλάξουν τον χώρο και να αποτρέψουν τις καταστροφές. Η ΠΕΒ μιλάει για προβοκάτσιες. Ο εισαγγελέας αποδίδει την αδράνεια σε επηρεασμό των αστυνομικών από τις φλογερές ομιλίες των σοσιαλιστών ηγετών! Άγρια μεσάνυχτα, όταν όλοι έχουν πάει για ύπνο, καλούνται στρατιώτες από τη Λάρισα, μπουκάρουν σε σπίτια και ακολουθεί μακελειό…

Αυτά τα ωραία τον Φεβρουάριο του 1921. Οι α ναγωγές επιτρέπονται. ΦΩΤΗΣ ΚΟΝΤΟΓΛΟΥ. «… Αντίς για ονόματα, τα περισσότερα έχουνε γραμμένα νούμερα απάνω στη μάσκα τους και την μπάντα. Πού είναι τα έμορφα γράμματα που στολίζανε άλλη φορά τα καράβια! (…).

Πού ΄ναι εκείνα τα έμορφα χρώματα που ήτανε βαμμένες οι κουπαστές, τα ζωνάρια, τα όκια σε σχέδιο ψαριού, τα σκαλίσματα με τα πλουμίδια, οι γοργόνες με τα στηλωμένα μάτια, με τα μαύρα ξέμπλεκα μαλλιά, με τα γυμνά στήθια, τα πλουμίδια του τιμονιού, ακόμα κι οι κουβέρτες, οι κάμαρες, το κιόρ- μπαστούνι (ο θαλασσομάχος), που είχε ένα σχέδιο σαν δοξάρι πλουμισμένο, κι έλεγες πως είναι κανένα φίδι, σαν βουτούνε στον αφρό, με το σκαμπανέβασμα του καραβιού! Πού πάνε όλα αυτά τα μεράκια που ΄χανε οι θαλασσινοί μας, να στολίζουνε σα νύφη το καράβι τους; Όλα τα ΄φαγε η βρωμομπενζίνα , η βιαστική παραζάλη του νιτερέσου, που δεν αφήνει τον θαλασσινόν να συλλογιστή τέτοια πραχτικά πράγματα! Παράς να βγαίνη! Τ΄ άλλα είναι χασομέρια». Αυτό το απόσπασμα είναι από κείμενο του Φώτη Κόντογλου (εφ. «Ελευθερία» 1957), με το οποίο αρχίζει το αφιέρωμα της «Λέξης» στον συγγραφέα του Ρedro Cazas, στον ζωγράφο και στον Δάσκαλο. Κείμενο νοσταλγίας το παραπάνω; Ίσως η εμμονή στο παραδοσιακά ωραίο, στην «επιστροφή στο ρωμέικο», όπως σημειώνει ο Μάριος Πλωρίτης σε παλαιό κείμενό του που δημοσιεύεται.

Ο Κόντογλου, «η φυσιογνωμία που κυριαρχούσε για μισόν αιώνα πριν από τον πόλεμο και μετά, στην πνευματική και καλλιτεχνική παρουσία της χώρας μας», καθώς σημειώνει ο Παναγιώτης Τέτσης, ονόμασε την αφηρημένη τέχνη «πνευματική σύφιλη», είχε σιδηρόφραχτες απόψεις, που ξεσήκωναν αντιδράσεις. Πέρα από όλα αυτά και διαβάζοντας στη «Λέξη» τα κείμενα σημαντικών ανθρώπων της τέχνης και της σκέψης κρατάω τη φράση του Ιάκωβου Καμπανέλλη:

«… Ο πιο σωστός τρόπος να μιλήσεις για τον Φώτη Κόντογλου είναι να ξαναλές αυτά που είπε ο ίδιος…».

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

ΕΝ ΒΟΛΩ. Μικρασιατών 81, κτίριο Σπίρερ, Βόλος383 33, τηλ.: 2421 0-39.644.

Η ΛΕΞΗ: Διον. Αιγινήτου 46. Αθήνα- 115 28, τηλ.:
21 0-7222.855.