Άναρχη αναγέννηση στην οδό Πειραιώς

Η ιστορική οδός Πειραιώς αναγεννάται και αποκτά πολυχώρους διασκέδασης και malls. Προσέξτε όμως την άναρχη ανάπτυξη, μη γίνει Ψυρή, προειδοποιούν αρχιτέκτονες
Oδός Πειραιώς: μια ξεχασμένη πρώην βιομηχανική περιοχή, μια ανάσα από το κέντρο της Αθήνας, αναγεννάται. Άναρχα, όμως, και με πρωτοβουλία κυρίως από τη βιομηχανία της διασκέδασης, υποστηρίζουν αρχιτέκτονες και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου προς την πολιτεία.

«Ένα μεγάλο κομμάτι της πόλης αναπτύσσεται με ιδιωτική πρωτοβουλία, αυθαίρετα και χωρίς πολεοδομικό σχεδιασμό. Το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται το κέντρο της Αθήνας είναι άλλο ένα εμπορικό κέντρο. Χρειαζόμαστε ελεύθερους, δημόσιους χώρους και όχι άλλον έναν πόλο αγοράς», είναι η παρατήρηση του αρχιτέκτονα, καθηγητή στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Νίκου Αναστασόπουλου.

Από τους αρχαιότερους δρόμους της Αθήνας, εγκαταλελειμμένος επί αιώνες, η Πειραιώς αποκτά αίφνης στις αρχές του 21ου αιώνα (κοντά 2.500 χρόνια μετά τη θεμελίωσή της) πολιτιστικά πολυκέντρα και εμπορικά κέντρα- malls που ξεφυτρώνουν κάθε μέρα δίπλα σε ογκώδη κέντρα διασκέδασης, θέατρα, παλιά εγκαταλελειμμένα κτίρια και κάποια μουσεία (όπως το Μπενάκη) που πρόσφατα είδαν την πυξίδα τους να δείχνει Πειραιώς. Ένα μωσαϊκό νέων χρήσεων με στοίχημα να γίνει εκεί η μοντέρνα εναλλακτική περιοχή της πρωτεύουσας. Ωστόσο, το στοίχημα δεν θέλει και πολύ για να έχει τη μοίρα του πειράματος του Ψυρή.

Φάση εξευγενισμού
«Η Πειραιώς λειτουργεί ακόμη ως πυκνωτής της ιστορίας της Αθήνας. Πάνω της υπάρχει ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού, τα βιομηχανικά κτίρια και το Γκάζι ενώ προστέθηκαν τα σύγχρονα πολιτιστικά ιδρύματα, όπως το Μουσείο Μπενάκη και το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού αλλά και τα malls. Ο χαρακτήρας της όμως», επισημαίνει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο Βόλου Γιώργος Τζιρτζιλάκης, «παραμένει απροσδιόριστος. Είναι ένας δρόμος που έχει κενά, αλλά δεν έχει περιοχές δημόσιου χώρου, γιατί είναι κατακερματισμένος σε πολλούς δήμους». Η ιστορική οδός, προσθέτει, «βρίσκεται στη φάση της gentrification. Με αυτόν τον όρο στην πολεοδομία εννοούμε τον εξευγενισμό μιας περιοχής, τον καθαρισμό της από στρώματα χαμηλού εισοδήματος και την αντικατάστασή τους με γκαλερί, εστιατόρια, κατοικίες καλλιτεχνών. Με αυτόν τον τρόπο ανεβαίνουν οι τιμές της γης».

Οι δύο όψεις
Από τη μια ο αρχαιολογικός χώρος του Κεραμεικού, το Μουσείο Μπενάκη, το Ίδρυμα Μείζονος Πολιτισμού, το κτίριο της Σχολής Καλών Τεχνών, τα θέατρα «Σχολείον» της Ειρήνης Παπά και «Πειραιώς 260» του Φεστιβάλ Αθηνών διαμορφώνουν το πολιτιστικό προφίλ του δρόμου. Από την άλλη, ογκώδεις νέοι χώροι νυχτερινής διασκέδασης («Αθηνών Αρένα», «Κέντρο Αθηνών» κ.λπ.), η υπό ανέγερση μουσική σκηνή στην Πειραιώς 104. Ακόμη, το πρώτο mall στην περιοχή, το Αthens Ηeart, θα φιλοξενεί και πολλά εστιατόρια, που ήδη έχουν σημειώσει γεωμετρική αύξηση- όπως και τα μπαρ- στην περιοχή γύρω από το Γκάζι. «Η περιοχή αναπτύσσεται διαρκώς. Χάρη στο Μετρό η πρόσβαση είναι εύκολη. Η παραλία δουλεύει μόνο τρεις μήνες τον χρόνο και η νεολαία έχει αρχίσει να συχνάζει στα μαγαζιά της Πειραιώς. Η μορφή της διασκέδασης έχει αλλάξει. Λόγω κρίσης ο κόσμος δεν βγαίνει συχνά. Κι αν θα βγει, προτιμά κάτι πιο ήσυχο από την παραλιακή», εξηγεί ο επιχειρηματίας Λευτέρης Ρίμπας για τον λόγο που επενδύει σε νέο πολυχώρο στην Πειραιώς 104 – προσθέτοντας έναν ακόμη πολύβουο πυρήνα στη μέχρι πρόσφατα ήσυχη και εγκαταλελειμμένη περιοχή που πήρε αξία. Πολυχώροι
«Το 2004 έγινε τομή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμασταν την ψυχαγωγία» παρατηρεί ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης. «Τα ολυμπιακά έργα μάς κληροδότησαν χώρους μεγάλης έκτασης που για να γεμίσουν χρειάζονται θεάματα με απήχηση στο ευρύ κοινό. Έτσι η Αθήνα έγινε μία μεγαλούπολη που δεν βασίζεται στη βιομηχανία και την παραγωγή, αλλά κάνει βιομηχανία την κουλτούρα της. Κουλτούρα σήμερα είναι ο αθλητισμός, ο τουρισμός, η κατανάλωση, η διασκέδαση. Σε αυτό το μοντέλο δημιουργούνται και στην Πειραιώς οι πολυχώροι νέου θεάματος. Η ελληνική κοινωνία δουλεύει πολύ με τη διασκέδαση και την κατάναλωση. Όμως η πόλη πρέπει να λειτουργεί με σύμπραξη όλων των δραστηριοτήτων. Διαφορετικά θα επαναλάβουμε το φαινόμενο Ψυρή, όπου υπήρχαν βιοτεχνίες, τεχνίτες και μικρά μαγαζιά και μεταφέρθηκε η νυχτερινή διασκέδαση. Η συμβίωση όμως δεν έγινε δυνατή».

2.500 χρόνια Ιστορίας

5ος αιώνας π.Χ. Οι Αθηναίοι οικοδομούν τα Μακρά Τείχη για την αμυντική σύνδεση με τον Πειραιά και η οδός Πειραιώς ακολουθεί το βόρειο σκέλος τους.

86 π.Χ. Τα Τείχη γκρεμίζονται από τον Ρωμαίο ύπατο Λεύκιο Κορνήλιο Σύλλα.

1834. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, οι Σταμάτης ΚλεάνθηςΈντουαρντ Σάουμπερτ προτείνουν ως κύριους άξονες της νέας πρωτεύουσας την Πειραιώς και τη Σταδίου.

1890. Η οδός διαμορφώνεται σε βιομηχανικό άξονα με την εγκατάσταση εργοστασίου παραγωγής φωταερίου, τεσσάρων αλευρόμυλων και κεραμοποιείων στη θέση Καμίνια, εργοστασίων χρωμάτων και επεξεργασίας λαδιού.

1922. Με την εγκατάσταση των προσφύγων δημιουργείται το αστικό συγκρότημα ΤαύρουΜοσχάτου και βιομηχανίες μετάλλου, χημικών, κλωστοϋφαντουργίας. 1980. Αρχίζει η αποβιομηχάνιση και ερήμωση της περιοχής.

1995. Ο πρύτανης της Σχολής Καλών Τεχνών Νίκος Κεσσανλής υλοποιεί σχέδιο μεταφοράς της ΑΣΚΤ στην Πειραιώς, όραμα που φέρνει νέα πνοή, αλλά και επενδυτές γης και επιχειρηματίες.