Κούβα: όταν η επανάσταση «γλίστρησε»

Την 1η Ιανουαρίου του 1959 οι αντάρτες του Φιντέλ Κάστρο καταλαμβάνουν την Αβάνα. Είναι το τέλος ενός απελευθερωτικού αγώνα που άρχισε δύο χρόνια νωρίτερα, όταν ο Κάστρο και 82 αντάρτες έφευγαν από το Μεξικό για την Κούβα με το πλοιάριο «Γκράνμα». Και η αρχή μιας επανάστασης που γλίστρησε στα μονοπάτια ενός ανελεύθερου καθεστώτος.
Την εποχή εκείνη η Κούβα ήταν το αγαπημένο χειμερινό καταφύγιο των Αμερικανών, το ιδανικό μέρος για να παίζουν τυχερά παιχνίδια, να χορεύουν ρούμπα, να καπνίζουν πούρα και να πίνουν μοχίτος. Η Μαφία λάτρευε το μεγαλύτερο νησί της Καραϊβικής, το ίδιο και οι Αμερικανοί επιχειρηματίες στην ιδιοκτησία των οποίων ανήκε το ένα τέταρτο των εκτάσεών του, όπως υπενθυμίζει ο δημοσιογράφος του «Νew Υork Τimes Μagazine». Στις 8 Ιανουαρίου ένα ενθουσιώδες πλήθος υποδεχόταν τον Φιντέλ Κάστρο στην τεράστια παραλιακή λεωφόρο Μαλεκόν. Ήταν ο απελευθερωτής, που μια βδομάδα νωρίτερα είχε υποχρεώσει τον δικτάτορα Φουλχένσιο Μπατίστα να δραπετεύσει ηττημένος από την Κούβα. Και ο πατριώτης, που θα άλλαζε την αίσθηση που είχαν οι Κουβανοί ότι η ανεξαρτησία που κέρδισαν το 1898 με τον ισπανοαμερικανικό πόλεμο δεν ήταν πραγματική- η Κούβα δεν είχε πάψει να βρίσκεται στα χέρια των Αμερικανών. Αυτό μαρτυρούσε, εξάλλου, το δικαίωμα της Ουάσιγκτον να επεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις της Κούβας και τα κυριαρχικά δικαιώματα των ΗΠΑ σε μια έκταση 116 τετραγωνικών χιλιομέτρων στα νοτιανατολικά του νησιού: τον Κόλπο του Γκουαντάναμο.

Άντεξε πολλά. Στους δρόμους της Αβάνας κυκλοφορούν ακόμη μερικές Σεβρολέτ και Φορντ της δεκαετίας του 1950. Έπειτα ήρθε η εποχή των σοβιετικών τρακτέρ και των Λάντα. Ο Φιντέλ Κάστρο άντεξε την πίεση δέκα Αμερικανών προέδρων, την επέμβαση στον Κόλπο των Χοίρων, την πυραυλική κρίση που έφερε τις δύο υπερδυνάμεις του Ψυχρού Πολέμου πιο κοντά από ποτέ στον όλεθρο, το εμπάργκο, την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και την έφοδο της παγκοσμιοποίησης. Σε αυτόν τον μισό αιώνα, ωστόσο, η επανάσταση απέκτησε τα χαρακτηριστικά ενός ανελεύθερου καθεστώτος, υπό το οποίο οι ατελείωτες ο μιλίες του Lider M΄ aximo ήταν το λιγότερο. Σύμφωνα με την Ανεξάρτητη Επιτροπή για τα Αν θρώπινα Δικαιώματα και την Εθνική Συμφιλίωση της Κούβας, στις φυλακές της χώρας βρίσκονται σήμερα 219 πολιτικοί κρατούμενοι. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ελέγχονται ασφυκτικά από το κράτος, η πρόσβαση στο Διαδίκτυο είναι περιορισμένη. Όταν η 33χρονη Γιοακίν Σάντζες θέλει να γράψει στο μπλογκ της, ντύνεται σαν τουρίστρια και μπαίνει σε ένα από τα ξενοδοχεία της Αβάνας που είναι μόνο για ξένους. Στον υπάλληλο της ρεσεψιόν μιλάει γερμανικά και αν εκείνος δεν της ζητήσει διαβατήριο, κάθεται σε έναν υπολογιστή και γράφει όσο πιο γρήγορα μπορεί: η σύνδεση στο Διαδίκτυο κοστίζει έξι δολάρια την ώρα- τον μισό μισθό ενός μέσου Κουβανού.

Οι… ενδιάμεσοι. Η Γιοακίν Σάντζες είναι ένα από τα νέα πρόσωπα της Κούβας, ένα από τα πρόσωπα που στέκονται ανάμεσα στους σκληροπυρηνικούς του επαναστατικού δόγματος και τους ακραίους της Διασποράς που θέλουν την ανατροπή του καθεστώτος με κάθε τρόπο. Εκεί ανάμεσα στέκονται, επίσης, οι Κουβανοί ράπερς, οι ομοφυλόφιλοι, οι απλοί πολίτες που εγκαθιστούν παράνομα στα σπίτια τους δορυφορικές κεραίες, οι έφηβοι με τα τατουάζ και το πίρσινγκ, οι Κυρίες με τα Λευκά. Κάθε Κυριακή, οι Damas de Βlanco συγκεντρώνονται στην πολυσύχναστη 5η Λεωφόρο της Αβάνας ως ένδειξη τιμής στο επίσημο σύνθημα «Ζήτω ο Φιντέλ, ζήτω η επανάσταση». Παράλληλα κρατούν στα χέρια τους γλαδιόλες. Αυτά τα λουλούδια είναι ο τρόπος τους για να ζητήσουν την απελευθέρωση των συζύγων τους που βρίσκονται σιδηροδέσμιοι για τα πολιτικά τους φρονήματα.


Τα πρώτα βήματα προς την απελευθέρωση της αγοράς

Oι τελευταίες εκτελέσεις στην Κούβα έγιναν το 2003. Στο εκτελεστικό απόσπασμα στήθηκαν τρεις άνδρες, οι οποίοι είχαν επιχειρήσει να καταλάβουν ένα επιβατικό πλοίο για να πάνε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πέντε χρόνια αργότερα ο ασθενής Φιντέλ Κάστρο παρέδωσε οριστικά την εξουσία στον αδελφό του. Ο «πραγματιστής» Ραούλ Κάστρο ξεκίνησε μια δική του- και σαφώς λιγότερο ηρωική- επανάσταση επιτρέποντας στους Κουβανούς να αγοράζουν ηλεκτρονικές συσκευές, να έχουν κινητά τηλέφωνα και να διαμένουν στα πολυτελή ξενοδοχεία που μέχρι πρότινος ήταν προορισμένα μόνο για τους ξένους τουρίστες.

Σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, είναι τα πρώτα βήματα προς την απελευθέρωση της αγοράς. Σαν την Κίνα. Το μέλλον της επανάστασης, προβλέπουν οι ίδιοι, βρίσκεται στον δρόμο που χάραξε η Κίνα, τα λεωφορεία της οποίας κυκλοφορούν σήμερα στους δρόμους της Αβάνας. Ένα μονοκομματικό καθεστώς οδηγεί τη χώρα στην οικονομία της αγοράς. Παράλληλα, η εκλογή του Μπαράκ Ομπάμα και το δόγμα των «απευθείας διαπραγματεύσεων» μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο στην αποκατάσταση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες. Ο νεοεκλεγείς Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι θα ήταν πρόθυμος να προετοιμαστεί για μια συνάντηση «σε χρόνο και τόπο που θα επέλεγε ο ίδιος». «Μια συζήτηση μπορούμε να την κάνουμε όπου θέλει», ήταν η απάντηση του Lider Μ΄ aximo.