[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Η έγερση μιας κοινωνίας

Για την πρόσφατη εκλογή προέδρου στις ΗΠΑ έχουν γραφτεί σχόλια και αναλύσεις περισσότερες από κάθε ίσως προηγούμενη. Ας μου συγχωρεθεί και μένα να πω δυο λόγια που θα βοηθήσουν ίσως να κατανοήσουμε, πρώτος εγώ, καλύτερα αυτό που συνέβη· δεν είμαι αρμόδιος ούτε για πολιτικούς σχολιασμούς ούτε για πολιτικές αναλύσεις. Ως ιστορικός θα μιλήσω, για την κοινωνία δηλαδή θα μιλήσω, όσο κι αν φαίνεται παράξενο ένας ιστορικός να μπλέκεται σε τέτοιου είδους συζητήσεις. Βλέπω λοιπόν να έχουν συμβεί, στην περίπτωση που συζητώ, δύο γεγονότα με εξαιρετική σημασία· μία έγερση και μία ανατροπή. Ας αρχίσω από το δεύτερο που είναι πιο απλό και πιο κατανοητό· λέω ανατροπή γιατί είναι η πρώτη φορά στην ιστορία των ΗΠΑ που εκλέγεται ως πρόεδρος ένας μαύρος. Μόνο που η ανατροπή είναι μέρος της έγερσης. Και αλλιώτικα: χωρίς αυτήν την έγερση, για την οποία θα μιλήσω αμέσως, η συγκεκριμένη ανατροπή δεν θα είχε γίνει δυνατή.

Για να δούμε τώρα τι ακριβώς είναι αυτή η έγερση. Ο τίτλος του σημερινού σημειώματος μιλάει για έγερση της κοινωνίας: στην αμερικανική κοινωνία κάτι συνέβη, αυτό που ονομάζω έγερση, που γίνεται αντιληπτό μόνον μέσα από συνδυασμούς σχέσεων· για παράδειγμα, αφού πριν είπα ότι η ανατροπή δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την έγερση, πρέπει να συμπληρώσω τώρα ότι και το χρώμα και ο τόπος καταγωγής του προέδρου πλέον συνέβαλαν στην ενίσχυση της έγερσης· όπως συνέβαλε και η προεκλογική νίκη του με συνυποψήφια ένα ηχηρό όνομα της αμερικανικής πολιτικής σκηνής.

Μιλώ για έγερση της αμερικανικής κοινωνίας, κάτι σαν ξύπνημα, που όμως δεν οφειλόταν αποκλειστικά στην αγανάκτηση από την πολιτική του απερχόμενου προέδρου· οφειλόταν και στην όλη παρουσία τού πρόσφατα εκλεγμένου· σε ένα κοινωνικό ήθος που απέπνεε η παρουσία του, σ΄ αυτήν την πίστη του στην ελπίδα και στο όνειρο. Ο Ομπάμα, σε ένα κλίμα αβεβαιότητας και δυσοίωνης οικονομικής προοπτικής, μπόρεσε να πείσει την αμερικανική κοινωνία ότι μπορεί να αλλάξει πορεία, να βγει από το καταστρεπτικό τέλμα του νεοφιλελευθερισμού.

Α υτά είναι τα δεδομένα, μαζί με άλλα βέβαια, για τα οποία θα μιλήσω σε λίγο, που με οδηγούν στη σκέψη ότι οι Αμερικανοί δεν ψήφισαν απλώς τον υποψήφιο των Δημοκρατικών, δεν έφεραν δηλαδή στην εξουσία το έτερο κόμμα σε μια λογική εναλλαγής των δύο κομμάτων· ψήφισαν κυρίως το συγκεκριμένο πρόσωπο με τα χαρακτηριστικά που προσπάθησα να περιγράψω πριν από λίγο. Είναι και αυτό κάτι που δεν αφήνει περιθώρια να μιλούμε για απλή εναλλαγή των κομμάτων

ΤΟ ΣΟΒΑΡΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΕΙΝΑΙ

αν ο νέος πρόεδρος θα συνεχίσει να συμβολίζει ό,τι συμβόλισε προεκλογικά. Πιστεύω ότι θα το πετύχει αν η αμερικανική κοινωνία δεν λησμονήσει την «έγερσή» της

στην εξουσία. Είπα πριν ότι οι Αμερικανοί δεν ψήφισαν απλώς το Δημοκρατικό Κόμμα. Πρέπει όμως να διευκρινίσω ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι υποψήφιος του κόμματος των Ρεπουμπλικανών.

Μίλησα και μιλώ για έγερση της αμερικανικής κοινωνίας· δεν μιλώ για εξέγερση, γιατί αυτό το βουβό κίνημα δεν είχε κανένα από τα γνωστά στην ιστορία χαρακτηριστικά μιας εξέγερσης. Εντούτοις, δεν αποκλείεται να μην είναι βέβαιο ότι πρόκειται για έγερση και όχι για εξέγερση· γιατί σε αυτή την εκλογική διαδικασία έχουμε ένα πρωτόγνωρο γεγονός· κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί πουθενά· κάτι που δεν αποκλείω να συνιστά κεντρικό σημείο μιας εξέγερσης, βουβής και αυτής. Δεν αποκλείω δηλαδή να βρισκόμαστε μπροστά σε νέες μορφές και νέα χαρακτηριστικά των κοινωνικών εκφράσεων. Και αυτό δεν μπορούσε να ξεκινήσει παρά μόνον στις ΗΠΑ· θα καταλάβουμε. Ο λόγος είναι για το Διαδίκτυο, το οποίο για πρώτη φορά «δούλεψε» σε αυτές τις εκλογές και έπαιξε, φαίνεται, σημαντικότατο ρόλο στη διαμόρφωση του αποτελέσματος.

Για να προκληθεί όλη αυτή η κινητοποίηση, μαζί με το υψηλό ποσοστό προσέλευσης ψηφοφόρων στις κάλπες, σημαίνει ότι ο Ομπάμα συμβόλισε κάτι πολύ σημαντικό, πρωτόγνωρο επίσης, για τα δεδομένα της πρόσφατης πολιτικής ιστορίας των ΗΠΑ. Ο Ομπάμα συμβόλισε τον απόκληρο της κοινωνίας, τον ταπεινό, τον ανήμπορο- αυτόν που δεν είχε στον ήλιο μοίρα. Και αυτός βρήκε στον Ομπάμα έναν δικό του υπερασπιστή· όχι απλώς έναν καλό υποψήφιο του Δημοκρατικού Κόμματος.

Είναι γνωστό ότι η εκλογή προέδρου των ΗΠΑ αφορά όλον τον κόσμο, όλη την ανθρωπότητα· προορίζεται να εφαρμόσει μια πολιτική που επίσης θα αφορά όλον τον κόσμο· είναι όμως πρόεδρος των ΗΠΑ. Το λέω αυτό γιατί κάποιοι Έλληνες, κάνοντας ότι δεν καταλαβαίνουν, ήθελαν να είχε λύσει ο Ομπάμα προεκλογικά τα εθνικά προβλήματά μας, το Κυπριακό και το Σκοπιανό- «τίποτα δεν είπε για μας»!! Μα στους Αμερικανούς μιλούσε, με τα δικά τους προβλήματα όφειλε να ασχολείται· είναι αυτοί οι αμετανόητοι Νεοέλληνες που εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η Ελλάδα είναι το κέντρο του κόσμου! Ε, λοιπόν, δεν είναι· ας το καταλάβουν.

Το σοβαρό ερώτημα είναι άλλο· αν ο νέος πρόεδρος θα συνεχίσει να συμβολίζει ό,τι συμβόλισε προεκλογικά. Πιστεύω ότι θα το πετύχει αν η αμερικανική κοινωνία δεν λησμονήσει και συντηρήσει αυτό που ονόμασα «έγερσή» της.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.