[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Στο Βατοπέδιο της οικονομίας

Υπάρχει κάτι κοινό ανάμεσα στην οικονομική κρίση και στο σκάνδαλο του Βατοπεδίου; Εκ πρώτης όψεως πρόκειται για δύο παράλληλα ζητήματα που μοιράζονται το προσκήνιο της δημόσιας συζήτησης. Και είναι προφανές ότι η δεσπόζουσα διεθνής διάσταση της οικονομικής κρίσης δεν μπορεί να συσχετισθεί με τις αθωνικές μας περιπέτειες. Το ερώτημα αφορά, βέβαια, την ελληνική διάσταση της κρίσης.

Τα δύο ζητήματα έχουν, ίσως, ως κοινό παρονομαστή ή καλύτερα ως κοινό υπόστρωμα την κρίση του πολιτικού μας συστήματος. Για να στοιχειοθετηθεί αυτή η απάντηση είναι, εν πρώτοις, χρήσιμο να ρίξουμε μια ματιά στην τελευταία σοδειά των δημοσκοπήσεων, από τις οποίες εξάγονται δύο κύρια συμπεράσματα: Πρώτον, εμπεδώνεται το προβάδισμα του ΠΑΣΟΚ στην πρόθεση ψήφου και την παράσταση νίκης. Δεύτερον, οι πολίτες εμφανίζονται απογοητευμένοι από την πολιτική, ανενημέρωτοι και απροσανατόλιστοι για τον χαρακτήρα, τις επιπτώσεις και τις δυνατότητες χειρισμού της οικονομικής κρίσης. Για πρώτη φορά απαντούν κατά σχετική πλειονότητα ότι «κανένας πρωθυπουργός» και «καμία κυβέρνηση» δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα. Δυστυχώς, παρά τη δήλωση αμηχανίας και άγνοιας, το συμπέρασμα των πολιτών ανταποκρίνεται σε μεγάλο βαθμό στην πραγματικότητα. Στο σημείο που έχουμε φτάσει, τα περιθώρια αντίδρασης της κυβέρνησης είναι από ισχνά έως ανύπαρκτα. Πρόκειται (και αυτό αποτυπώνεται κάτω από τις γραμμές των δημοσκοπήσεων) για τη μεγάλη ιστορική αποτυχία της κυβέρνησης Καραμανλή.

Η δυνατότητα των ανεπτυγμένων χωρών να αναθερμάνουν την οικονομία και ταυτόχρονα να στηρίξουν αυτούς που πλήττονται αμεσότερα από την κρίση εξαρτάται σε αποφασιστικό βαθμό από την πιστοληπτική ικανότητα των κρατών τους. Η αποτυχία της ελληνικής οικονομικής πολιτικής της τελευταίας πενταετίας, που οδήγησε στη δραματική αύξηση του δημόσιου χρέους και τη διεύρυνση του εξωτερικού ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών, καθιστά την κυβέρνηση ανάπηρη και την εγκλωβίζει σε φαύλο κύκλο. Αφενός το υψηλό κόστος του κρατικού δανεισμού θα μετακυλησθεί στους τελικούς αποδέκτες του χρήματος. Αφετέρου, η υστέρηση των δημοσίων εσόδων οδηγεί σε περαιτέρω επιβάρυνση της φορολογίας, εξουδετερώνοντας τα προσδοκώμενα αποτελέσματα της πανάκριβης προσπάθειας για την εξασφάλιση ρευστότητας. Ο κίνδυνος κρατικής χρεοκοπίας είναι ενδεχόμενος και ορατός.

Απέναντι σ΄ αυτή την κατάσταση, οι προτάσεις του ΠΑΣΟΚ δεν πείθουν ότι στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης έχει σχηματισθεί μια συνεκτική αντίληψη της σημερινής πραγματικότητας. Το γενικευμένο πάγωμα της εξυπηρέτησης των δανείων και η κρατική

ΤΟ ΠΑΣΟΚ ΕΧΕΙ

πλέον την ευκαιρία να απομακρυνθεί δραστικά από τον λαϊκισμό και να μιλήσει στη γλώσσα της ειλικρίνειας, που η κοινωνία σήμερα είναι πιο έτοιμη να καταλάβει

ρύθμιση των επιτοκίων ταιριάζουν περισσότερο στη Βενεζουέλα του Τσάβες παρά στην Ελλάδα του ευρώ. Η εξαγγελία της πρόθεσης για ανάκτηση του «δημόσιου πλούτου» από το κράτος δείχνει ότι το σχέδιο Μπράουν εκλαμβάνεται, εσφαλμένα, όχι ως στρατηγική κίνηση διορθωτικής ρύθμισης των αγορών, αλλά ως δικαίωση των προ τριακονταετίας θέσεων της σοσιαλδημοκρατίας.

Το βαθύτερο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας, που απεικονίζεται στο κατρακύλισμα της ανταγωνιστικότητας, βρίσκεται στις παραγωγικές της δομές: αφενός στη μονόπλευρη εξάρτηση από παραδοσιακές δραστηριότητες με άμεση πρόσοδο (οικοδομή, ναυτιλία, τουρισμός), αφετέρου στον ενδημικό παρασιτισμό σ΄ ένα κράτος που ανταλλάσσει ιδιωτικά ωφελήματα με πολιτική κυριαρχία.

Το σκάνδαλο του Βατοπεδίου, όπως ξετυλίγεται τις τελευταίες μέρες, αρχίζει να αποκτά ομοιότητες με το σκάνδαλο των ομολόγων. Η κυβερνητική εξουσία αποκαλύπτεται να χειραγωγεί το σύνολο του κρατικού μηχανισμού και των προσαρτημένων σ΄ αυτόν οργανισμών. Κομματικοί εγκάθετοι σε νευραλγικές δημόσιες θέσεις διαμεσολαβούν ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και σε ιδιωτικά συμφέροντα για τη σύναψη και την προαγωγή σχέσεων πελατείας με αμοιβαία (αλλά, όχι βέβαια, δημόσια) ωφέλεια.

Είναι κοινός τόπος ότι αυτό το κράτος πρέπει να αλλάξει. Αλλά δεν μπορεί να αλλάξει χωρίς τη μεταβολή και την επανατοποθέτηση του πολιτικού συστήματος στον δημόσιο χώρο. Σε ό,τι αφορά τη δημόσια δαπάνη, το πρώτο ζητούμενο, πέρα από τη συγκυρία, δεν πρέπει να είναι η αύξηση αλλά ο εξορθολογισμός. Αυτό ισχύει και για την υγεία και για την παιδεία και για την κοινωνική προστασία. Ο εξορθολογισμός όμως περνά από την άρση της χειραγώγησης του Δημοσίου από την πολιτική εξουσία. Και απ΄ αυτήν εξαρτάται, επίσης, η δημιουργία του χώρου για παραγωγικές επενδύσεις και για την υγιή λειτουργία της ιδιωτικής οικονομίας.

Oι σκέψεις αυτές δεν είναι ξένες προς τις ιδέες που έχει διατυπώσει κατά καιρούς ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, μιλώντας για την «αυτονομία της πολιτικής». Αλλά χρειάζεται να γίνει σαφές ότι η πολιτική χαίρει και σήμερα μιας ιδιαίτερης, και κακώς εννοούμενης «αυτονομίας», υπερπροστατεύοντας το πολιτικό προσωπικό με την προσχηματική ανάληψη δικαστικών εξουσιών σε ζητήματα που, ακριβώς, αναδεικνύουν τις παθογένειες του πολιτικού μας συστήματος. Το ΠΑΣΟΚ έχει πλέον την ευκαιρία να απομακρυνθεί δραστικά από τον λαϊκισμό και να μιλήσει στη γλώσσα της ειλικρίνειας, που η κοινωνία σήμερα είναι πιο έτοιμη να καταλάβει. Δίνοντας μορφή στην προσδοκία των πολιτών, η «κινούμενη άμμος» των δημοσκοπήσεων θα μεταβληθεί σε στέρεο έδαφος.