Το κεφάλι της Μέδουσας

Μίλησε, λοιπόν, ο Πρωθυπουργός στους βουλευτές του, 65 ημέρες μετά τη χρεοκοπία της Λίμαν Μπράδερς. Και τους ανακοίνωσε ότι ο κόσμος αντιμετωπίζει μια κρίση μεγάλη, που ανατρέπει τα δεδομένα και διαψεύδει τις προβλέψεις. Μάλιστα. Τα νέα ταξιδεύουν γρήγορα στις μέρες μας….

Αλλά όποιος περίμενε κάτι περισσότερο από τη διαπίστωση του πασίγνωστου, θα απογοητεύτηκε μάλλον.

Ακούσαμε, ξανά, στη συνεδρίαση της Κ.Ο. της Ν.Δ., τα ίδια για τα θρυλικά μέτρα ενίσχυσης της ρευστότητας των τραπεζών. Ακούσαμε κάτι αόριστα για τη στήριξη των κλάδων που περισσότερο θα πληγούν, για θέσεις εργασίας που, με μαγικό τρόπο και δίχως επενδύσεις, θα δημιουργηθούν και για προστασία των αδυνάτων που (εξ ουρανού, μάλλον) θα δοθεί. Μας διαβεβαίωσαν ότι «η οικονομική πολιτική δεν αλλάζει» (κι ας αλλάζει εκ θεμελίων ο κόσμος γύρω μας). Για να καταλήξουν όλα στο κεντρικό σύνθημα: η κρίση πρέπει να αντιμετωπιστεί «με υπευθυνότητα και όχι με λαϊκισμό».

Θα ήμασταν έτοιμοι να συμφωνήσουμε όλοι, αν μπορούσε κάποιος να ορίσει τι αποτελεί υπευθυνότητα και τι λαϊκισμό στο περιβάλλον της παρούσας κρίσης. Γιατί ακόμη και τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο πακέτο Πόλσον, πολύ περισσότερο αυτά που εξήγγειλε ο Γκόρντον Μπράουν, ως λαϊκισμός, αναχρονισμός και ανευθυνότητα θα αποκηρύσσονταν μετά βδελυγμίας, λίγες ημέρες πριν εξαγγελθούν. Και γιατί, όπως επιμένει ο Πολ Κρούγκμαν, ο πιο επικίνδυνος λαϊκισμός σήμερα είναι να περιορίζεσαι σε αυτό που, με βάση τα ώς χθες κυρίαρχα δόγματα, εθεωρείτο υπεύθυνο- δηλαδή να μην κάνεις τίποτε.

Το δίλημμα, λοιπόν, δεν είναι «υπευθυνότητα ή λαϊκισμός». Το δίλημμα είναι: συνεχίζουμε τα ίδια ελπίζοντας ότι η παρούσα κρίση θα αποδειχθεί όμοια με άλλες που περάσαμε και αργά ή γρήγορα θα τελειώσει; Ή αλλάζουμε εκ

Μια «οριεντάλ» εκδοχή κυβέρνησης (σαν τον χορό στον οποίο διακρινόταν η φίλη τού κ. νομάρχη), μπλεγμένη στα πελατειακά της δίχτυα, χαμένη σε μικρές συνωμοσίες, μικρούς επικοινωνιακούς αντιπερισπασμούς και αγωνιώδεις υπολογισμούς για να κερδίσει χρόνο, να παρατείνει το πάρτι της εξουσίας, θα ήταν υπερβολικό να περιμένουμε ότι θα τα καταφέρει στην αντιμετώπιση μιας κρίσης

θεμελίων προτεραιότητες, εργαλεία και επιλογές πολιτικής για να αντιμετωπίσουμε μια κρίση που δεν θα κοπάσει αν εμείς δεν αλλάξουμε; Παρεμπιπτόντως, κάπως έτσι περιέγραφε το δίλημμα που αντιμετώπιζε ο κόσμος, σε ένα άρθρο του το 1932, ο Τζον Μέιναρντ Κέινς. Και απεδείχθη ότι το περιέγραφε σωστά.

Για τον Καραμανλή και την κυβέρνησή του, το δίλημμα δεν υφίσταται. Πήραν θέση, ενστικτωδώς σχεδόν, υπέρ της πρώτης εκδοχής. Της εκδοχής της αδράνειας. Για την ακρίβεια, απέναντι στην κρίση ο Καραμανλής μοιάζει σαν ανυποψίαστος περαστικός που αντίκρυσε το κεφάλι της Μέδουσας χωρίς την ασπίδα της Αθηνάς: πετρωμένος.

Μπορεί να είναι από απλή ανικανότητα. Μια «οριεντάλ» εκδοχή κυβέρνησης (σαν τον χορό στον οποίο διακρινόταν η φίλη τού κ. νομάρχη), μπλεγμένη στα πελατειακά της δίχτυα, χαμένη σε μικρές συνωμοσίες, μικρούς επικοινωνιακούς αντιπερισπασμούς και αγωνιώδεις υπολογισμούς για να κερδίσει χρόνο, να παρατείνει το πάρτι της εξουσίας, θα ήταν υπερβολικό να περιμένουμε ότι θα τα καταφέρει στην αντιμετώπιση μιας κρίσης, απέναντι στην οποία ακόμη και οι επαρκέστεροι των ομοϊδεατών της καταθέτουν τα πνευματικά τους όπλα.

Μπορεί να είναι, απλώς, η μοίρα του τζίτζικα. Μια κυβέρνηση που σπατάλησε τον ωφέλιμο χρόνο της οικονομικής ευεξίας και των μεγάλων ρυθμών ανάπτυξης χωρίς να αλλάξει τίποτε, χωρίς να διορθώσει δημοσιονομικές στρεβλώσεις ή να επενδύσει στους τομείς που βελτιώνουν την ανταγωνιστικότητα, μια κυβέρνηση που κατάφερε στα χρόνια της ανόδου, μετά τους Ολυμπιακούς, να αυξήσει κι άλλο το δημόσιο χρέος και να τινάξει στον αέρα το ισοζύγιο πληρωμών, είναι προφανές ότι έχει, στις δύσκολες μέρες, τόσα μέσα στη διάθεσή της και τόσο ηθικό κεφάλαιο όσο και ο τζίτζικας του αισώπειου μύθου.

Και υπάρχει κι ένας βαθύτερος λόγος. Αν η κρίση αυτή, όπως ομολόγησε ο πάπας αυτής της ιδεολογίας, ο Γκρίνσπαν, είναι το τέλος ενός πειράματος απορρύθμισης που διήρκεσε πάνω από 20 χρόνια και η ήττα μιας ιδεολογίας, που κήρυττε ότι η αγορά είναι η μόνη εγγυήτρια του πλούτου και της δημοκρατίας στον κόσμο, ότι κάθε κρατική παρέμβαση υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης είναι μάταιη, ότι οι παραδοσιακοί κοινωνικοί θεσμοί πρέπει να καταστραφούν δημιουργικά και το κράτος να συρρικνωθεί στο μίνιμουμ των ρυθμιστικών παρεμβάσεων, αν η κρίση που ζούμε έχει αυτές τις ιστορικές διαστάσεις, τότε είναι φανερό γιατί τα κύματα αυτής της κρίσης ξεπερνούν τους μικρούς μαθητευόμενους μάγους τού καθ΄ ημάς οριεντάλ πελατειακού φιλελευθερισμού. Πάμε γι΄ άλλα.