Νέες θεραπείες κατά του διαβήτη

Κάθε χρόνο προστίθενται 7 εκατομμύρια περιστατικά σακχαρώδους διαβήτη στα ήδη υπάρχοντα 250 εκατομμύρια σε όλο τον κόσμο. Καθώς η επιδημία συνεχίζει να εξαπλώνεται – εξαιτίας του τρόπου ζωής μας – νέες, μεγάλες, επιστημονικές μελέτες βρίσκουν πιο αποτελεσματικούς τρόπους αντιμετώπισης της νόσου.

Με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Διαβήτη, που είναι αφιερωμένη στα παιδιά και στους εφήβους για δεύτερη συνεχή χρονιά, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι η συχνότητα του διαβήτη τύπου 1 (παιδικού ή ινσουλινοεξαρτώμενου) αυξάνεται σε όλο τον κόσμο με ρυθμό 3% τον χρόνο, ενώ ο διαβήτης τύπου 2 (που έπληττε έως πρόσφατα κυρίως τους ενηλίκους) αναμένεται να αυξηθεί κατά 50% στα παιδιά μέσα στα επόμενα δεκαπέντε χρόνια.

Ο ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Χρήστος Μπαρτσόκας και η υπεύθυνη του Διαβητολογικού Κέντρου στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Πολυκλινική» κ. Μαριάννα Μπενρουμπή ενημερώνουν για τα νέα επιστημονικά ευρήματα και συμβουλεύουν υγιείς και πάσχοντες, νέους και μεγάλους, για την πρόληψη της νόσου και τη σωστή αντιμετώπισή της.

Η «συνταγή» για να νικηθεί ο διαβήτης

Στη μελέτη DCCΤ – όπως μας πληροφορεί η υπεύθυνη του Διαβητολογικού Κέντρου στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Πολυκλινική» -, η οποία περιέλαβε πληθυσμό με διαβήτη τύπου 1, η εντατικοποιημένη θεραπεία με 3 ή περισσότερες ενέσεις ινσουλίνης την ημέρα ή με αντλία ινσουλίνης (με στόχο επίπεδα γλυκοζυλιωμένης μικρότερα του 7,0%,) συγκρίθηκε με τη συμβατική θεραπεία που περιελάμβανε μία ή δύο ενέσεις ινσουλίνης την ημέρα. Επιπλέον, τα άτομα που συμμετείχαν στην ομάδα της εντατικοποιημένης θεραπείας μετρούσαν τα επίπεδα σακχάρου αίματος τουλάχιστον 4 φορές την ημέρα.

«Ανάμεσα στις δύο ομάδες παρατηρήθηκε διαφορά της τάξης του 2%» τονίζει η κ. Μπενρουμπή. «Η μελέτη έληξε πρόωρα, καθώς βρέθηκε ότι στην ομάδα της εντατικοποιημένης θεραπείας μειώθηκε ο κίνδυνος ανάπτυξης νεφροπάθειας κατά 54% και αμφιβληστροειδοπάθειας κατά 76%, ύστερα από 6 έτη».

Ύστερα από 11 χρόνια παρακολούθησης, αποδείχθηκε μείωση κατά 57% του καρδιαγγειακού κινδύνου στην ομάδα της εντατικοποιημένης αγωγής στην DCCΤ.

Η μεταβολική μνήμη

Τα παραπάνω ευρήματα οδήγησαν τους ερευνητές στη διατύπωση του όρου «μεταβολική μνήμη», που υποδηλώνει τη μακροχρόνια διατήρηση των ευεργετικών αποτελεσμάτων του καλού γλυκαιμικού ελέγχου.

Ανάλογη μελέτη, που αφορούσε πάσχοντες από διαβήτη τύπου 2, είναι η UΚΡDS, η οποία συνέκρινε τα αποτελέσματα της εντατικοποιημένης θεραπείας με αυτά της συμβατικής, όσον αφορά την εμφάνιση μικρο-αγγειακών ή μακρο-αγγειακών επιπλοκών.

«Από τη μελέτη αυτή προέκυψε ότι μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης κατά 1% μείωσε τον κίνδυνο εμφάνισης αμφιβληστροειδοπάθειας κατά 21% και 34% για τη νεφροπάθεια» επισημαίνει η κ. Μπενρουμπή. «Επίσης, βελτίωσε τη νευροπάθεια κατά 60% και συνοδεύτηκε από μείωση του κινδύνου εμφράγματος του μυοκαρδίου κατά 16%, σε σύγκριση με την ομάδα της συμβατικής θεραπείας».

Σημαντικά είναι και τα αποτελέσματα της μελέτης Steno-2, όπου παρατηρήθηκε ότι η επίτευξη αυστηρού γλυκαιμικού ελέγχου, σε συνδυασμό με την αντιμετώπιση των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία), προκαλεί μείωση της μικροαγγειοπάθειας και των καρδιαγγειακών επεισοδίων κατά 53%.

Επικίνδυνη η «φοβία» για την ινσουλίνη

ΗΕλλάδα συμμετείχε σε δύο μεγάλες πολυκεντρικές μελέτες που έγιναν τα τελευταία δύο χρόνια: την «Ιnstigate» και την «Ιmprove».

«Από τα στοιχεία που προκύπτουν και από τις δύο αυτές μελέτες, φαίνεται ότι τόσο στις άλλες χώρες που συμμετείχαν (Γαλλία, Αγγλία, Γερμανία, Πολωνία, Ινδία, Κίνα κ.ά.) όσο και στη χώρα μας, οι ασθενείς με διαβήτη μετατάσσονται σε ινσουλίνη με μεγάλη καθυστέρηση», υπογραμμίζει η κ. Μπενρουμπή.

«Όταν, δηλαδή, ο μέσος όρος γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης είναι 8,5- 9,0%, ενώ σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες, τόσο της Ευρωπαϊκής όσο και της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας, δεν θα έπρεπε να ξεπερνάει το 7%!» Οι επιστήμονες διαπιστώνουν καθημερινά ότι υπάρχει ακόμα μεγάλη προκατάληψη για την ινσουλινοθεραπεία, με καταστροφικά αποτελέσματα για τους ασθενείς. Γι΄ αυτό η κ. Μπενρουμπή διαλύει τους δύο πιο διαδεδομένους μύθους: 

* Η ινσουλίνη δεν συνηθίζεται. Το γεγονός ότι οι νέοι χρειάζεται να την κάνουν συνέχεια, δεν οφείλεται στο ότι την άρχισαν, αλλά στο ότι λείπει εντελώς από τον οργανισμό τους. 

*  Γίνεται με ένεση (γεγονός που παραπέμπει σε εθιστικές ουσίες) επειδή πρόκειται για αμινοξύ, το οποίο δεν μπορούμε να πάρουμε από το στόμα, γιατί θα καταστραφεί από τα γαστρικά υγρά.

Οι σύγχρονες ινσουλίνες προσφέρουν σημαντική βελτίωση στην ποιότητα ζωής τόσο των πασχόντων από διαβήτη τύπου 1 όσο και αυτών με διαβήτη τύπου 2:

* Έχουν προφίλ δράσης που προσεγγίζει πολύ αυτό του φυσιολογικού.

* Δεν υπάρχει η ανάγκη να περιμένει κανείς από τη στιγμή που θα κάνει την ινσουλίνη έως ότου φάει.
 
* Μειώνουν περισσότερο τα επεισόδια υπογλυκαιμίας, σε σχέση με τις παλαιότερες ινσουλίνες.
* Με τα νέα συστήματα χορήγησης και τις πολύ μικρές και λεπτές βελόνες, η ένεση είναι τελείως ανώδυνη.

4 τρόποι πρόληψης 

* Κάθε υπέρβαρος που έχει κάποιον συγγενή του με διαβήτη (έστω και αν τον εμφάνισε σε μεγάλη ηλικία) πρέπει να κάνει μέτρηση σακχάρου μία φορά τον χρόνο. 

* Αν βρει τιμή πάνω από 100 mg, θα πρέπει να κάνει καμπύλη σακχάρου, γιατί μπορεί να έχει προδιάθεση και να μην το ξέρει. 

* Το ίδιο ισχύει για όσους είναι υπέρβαροι, έχουν αυξημένη χοληστερίνη και υπέρταση, έστω και αν δεν έχουν κληρονομικό διαβήτη στην οικογένεια. 

* Μισή ώρα περπάτημα, 4- 5 φορές την εβδομάδα, σε συνδυασμό με απώλεια βάρους 5- 6 κιλών, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα μια παθολογική καμπύλη (που υποδηλώνει προδιάθεση για εμφάνιση διαβήτη) να μεταπέσει σε φυσιολογική.

Ευάλωτη στον διαβήτη η γενιά των υπολογιστών

Ένας νέος κίνδυνος απειλεί τους εφήβους την εποχή της τηλεόρασης και των ηλεκτρονικών υπολογιστών: o διαβήτης τύπου 2 (των ενηλίκων).

Μέχρι πρότινος, τα παχύσαρκα παιδιά και οι έφηβοι δεν θεωρούνταν υψηλού κινδύνου, επειδή τα προβλήματα της παχυσαρκίας πιστευόταν ότι εμφανίζονται στο απώτατο μέλλον.

Οι στατιστικές όμως δείχνουν διπλασιασμό της επίπτωσης της παχυσαρκίας στα παιδιά κατά τα τελευταία 40 χρόνια- ιδιαίτερα στα κορίτσια. Παράλληλα έχει αυξηθεί η συχνότητα της υπέρτασης, της υπερλιπιδαιμίας και του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 στους εφήβους.

«Στην αντιμετώπιση της εφηβικής παχυσαρκίας πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ύπαρξη δύο ενδοκρινικών καταστάσεων, του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και του συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, που μερικές φορές συνυπάρχουν και δυσχεραίνουν την αγωγή και την αναπαραγωγική φροντίδα» επισημαίνει ο καθηγητής κ. Χ. Μπαρτσόκας.

Σε πρόσφατη μελέτη διαπιστώθηκε ότι 29% των θηλέων εφήβων με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών εμφάνιζαν διαταραχή της γλυκόζης και 3,7% αδιάγνωστο σακχαρώδη διαβήτη. Περισσότερες από τις μισές ασθενείς ήσαν παχύσαρκες.

Η διάγνωση

Τα παιδιά με διαβήτη τύπου 2 παρουσιάζουν κετονουρία (με ή χωρίς κετοξέωση) και οξέα συμπτώματα (πολυουρία, πολυδιψία, νυκτουρία). Η διαφορική διάγνωση από τον διαβήτη τύπου 1 είναι αρχικά δύσκολη. Τα πάσχοντα παιδιά είναι συνήθως παχύσαρκα. Αν δεν είναι, μπορεί να εμφανίζουν κεντρική (κοιλιακή) υπερλίπωση, η οποία αιτιολογικά συνδέεται με αντοχή στην ινσουλίνη. Επιπλέον, έως και 86% των εφήβων με διαβήτη τύπου 2 εμφανίζουν δερματικές αλλοιώσεις μελανίζουσας ακάνθωσης, σε αντίθεση με 7% των υγιών παιδιών.

Στα παιδιά διαβητικών γονέων αποδεικνύεται ότι υπάρχει συνδυασμός επίδρασης γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων. Τα παιδιά αυτά γίνονται περισσότερο ανθεκτικά στην ινσουλίνη καθώς κερδίζουν επιπρόσθετο βάρος, σε σύγκριση με εκείνα χωρίς οικογενειακό ιστορικό διαβήτη. Έχει παρατηρηθεί ότι το 40% των παιδιών των γονέων με διαβήτη τύπου 2 θα εμφανίσουν διαβήτη κάποτε στη ζωή τους.

Δυστυχώς, η νόσος εξελίσσεται χωρίς συμπτώματα για πολλά χρόνια. Καθώς στο 50% των πασχόντων ο διαβήτης είναι αδιάγνωστος, οι μακροχρόνιες επιπλοκές αποτελούν «βραδυφλεγή βόμβα» στον οργανισμό τους.

Γι΄ αυτό η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (ΑΑΡ), μαζί με την Αμερικανική Εταιρεία Διαβήτη (ΑDΑ) δημοσίευσαν κοινή απόφαση με συστάσεις για την ανίχνευση παιδιών και εφήβων με διαβήτη. «Η ανίχνευση πρέπει να αρχίσει από την ηλικία των 10 χρόνων στα παιδιά με υψηλό κίνδυνο, που είναι παχύσαρκα ή εμφανίζουν κλινικές εκδηλώσεις ανθεκτικότητας στην ινσουλίνη», προειδοποιεί ο κ. Μπαρτσόκας.

Καλή ρύθμιση, με τροποποίηση συνηθειών διατροφής και άσκησης, μπορεί να καθυστερήσει την ανάγκη ινσουλίνης για πολλά χρόνια.

Τροποποίηση διατροφής

«Πρώτο θεραπευτικό μέλημα είναι η τροποποίηση της διατροφής, ούτως ώστε να επιτευχθούν: 1) όσο το δυνατόν πιο φυσιολογικές τιμές γλυκόζης στο αίμα, 2) φυσιολογικά επίπεδα λιπιδίων στον ορό, 3) μείωση του σωματικού βάρους και 4) φυσιολογική αύξηση και ανάπτυξη» συνιστά ο κ. Μπαρτσόκας. «Οι υδατάνθρακες μοιράζονται κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά η δίαιτα πρέπει να εξατομικεύεται. Πρέπει να αποφεύγονται οι πολύ υποθερμιδικές δίαιτες».

Η άσκηση είναι πολύ σημαντική, γιατί αυξάνει τη μεταφορά γλυκόζης στους σκελετικούς μυς. Πρέπει να γίνεται τουλάχιστον ταχύ βάδισμα επί 150 λεπτά εβδομαδιαίως. Ανάλογα με το επίπεδο αντοχής του, ο έφηβος μπορεί να αρχίσει με 10 έως 15 λεπτά βάδισης την ημέρα ή ακόμη με ελαφρά aerobics. Είναι καλύτερα αν η άσκηση γίνεται με ένταξη σε ομάδα ή με ολόκληρη την οικογένεια.

Ρόδινο μέλλον

Το μέλλον των πασχόντων διαβήτη τύπου 1 έχει αρχίσει να φαίνεται ρόδινο. Η μέθοδος της εγχύσεως νησιδιοκυττάρων στην πυλαία φλέβα, τα οποία εγκαθίστανται στο ήπαρ και παράγουν ινσουλίνη, έχει εφαρμοστεί επιτυχώς σε περισσότερους από 250 ανθρώπους την τελευταία δεκαετία. Απαιτούνται όμως περισσότερες έρευνες.