[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Να ξαναγεννηθεί η ελπίδα

«Και κομμουνιστές θα γίνουμε για χάρη του λαού» είχε αναφωνήσει πριν από αρκετά χρόνια ένας από τους, σήμερα πεσόντες, στυλοβάτες του νεοκαραμανλισμού. «Θα γίνουμε και μαύροι», φαίνεται να ψιθυρίζουν σήμερα στο άλλο στρατόπεδο των διεκδικητών της εξουσίας. Με την αμερικανική εκλογή, ξεκίνησε μια μαζική αναζήτηση αναλογιών και ταυτίσεων της μικρής ελληνικής πολιτικής σκηνής με τη μεγαλύτερη σκηνή του κόσμου. Αλλά, ο χαμαιλεοντισμός είναι η άλλη όψη του δομικού συντηρητισμού. Σε κάθε περίπτωση, τα πολιτικά συστήματα ΗΠΑ και Ελλάδας είναι πολύ διαφορετικά. Πέρα όμως από τις μεγάλες θεσμικές διαφορές, που σχετίζονται με τη διάκριση και την κατανομή των εξουσιών, αποδείχθηκε ότι και τα πεδία της πολιτικής, του δυνητικού που καθίσταται πραγματικό στη μια περίπτωση, και του υπαρκτού που επαναλαμβάνει τον εαυτό του στην άλλη, είναι μεταξύ τους ασύγκριτα.

Ενδεικτικά και μόνο, στο θεσμικό επίπεδο, η «περίοδος μετάβασης» της αμερικανικής διακυβέρνησης δεν έχει καμιά σχέση με την εναλλαγή των ελληνικών κομμάτων στην εξουσία. Η επιλογή των συνεργατών του νεοεκλεγέντος Προέδρου των ΗΠΑ δεν γίνεται με γνώμονα τον έλεγχο ενός προσωποπαγούς κομματικού μηχανισμού που με τη σειρά του ελέγχει το κράτος. Και στην επιλογή αυτή, ο Ομπάμα φαίνεται να κινείται με χαρακτηριστική ελευθερία απέναντι στο κόμμα του.

Στις ΗΠΑ, μια από τις βασικές λειτουργίες του κόμματος είναι να λειτουργεί σαν αρένα για την ανάδειξη του προεδρικού υποψηφίου. Στην Ελλάδα, πριν από έναν ακριβώς χρόνο, ζήσαμε το απολύτως αντίστροφο: το κόμμα που έχασε τις εκλογές μεταβλήθηκε σε αρένα ανάμεσα στον αρχηγό του και τον διεκδικητή της αρχηγίας, που εν καιρώ θα οδηγούσε και στη διεκδίκηση της ηγεσίας της χώρας.

Είναι, όμως, αλήθεια ότι τότε, στη δική μας μικρή περιπέτεια, η αξιοποίηση των μπλογκ του Διαδικτύου έπαιξε τον ρόλο της. Αλλά στην αμερικανική εκλογή, με όλη τη διαφορά κλίμακας, το Διαδίκτυο δεν χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά για τη σπίλωση των αντιπάλων. Κυριότερα, λειτούργησε ως φόρουμ για τη διάδοση ενός πολιτικού μηνύματος, με πολύ περισσότερη αυτενέργεια και αυτονομία. Διά του μέσου αυτού,

ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙΡΟΣ

για το ΠΑΣΟΚ να νοηματοδοτήσει εκ νέου την «αλλαγή», ως θετικό περιεχόμενο σ΄ εκείνο το δανεικό «μπορούμε»

ο Ομπάμα κατάφερε, επίσης, να συγκεντρώσει τεράστιους πόρους, από τις μικροδωρεές εκατομμυρίων Αμερικανών και να αποκτήσει ένα γιγαντιαίο αποκεντρωμένο δίκτυο εθελοντών.

Είδαμε μια ενδιαφέρουσα έκφανση της «συμμετοχικής δημοκρατίας» να πραγματώνεται και να παράγει αποτελέσματα, με τρόπο αυθόρμητο, ή τουλάχιστον με αυθόρμητη ανταπόκριση. Στα καθ΄ ημάς, εξακολουθεί να αναζητείται η ανάκτηση του «κινηματικού χαρακτήρα» του Κινήματος. Στην περίοδο της εσωκομματικής εκλογής το ζήτημα τέθηκε από τον αρχηγό του στη βάση της επιδιωκόμενης «αυτονομίας της πολιτικής». Καθώς αυτή ερμηνεύεται ως απεξάρτηση από τα «μεγάλα συμφέροντα», τέθηκε στη συνέχεια και το ζήτημα της οικονομικής αυτάρκειας του πολιτικού σχηματισμού.

Διαβάζω σε κυριακάτικη εφημερίδα ότι το ΠΑΣΟΚ, όπως και ο Ομπάμα, προτίθεται να μαζέψει πολλά από τους πολλούς, δηλαδή λίγα από τον καθένα. Περαιτέρω, ότι μελετάται η έκδοση κομματικής πιστωτικής κάρτας («autonomy card»), που θα εξασφαλίζει στους συνεισφέροντες «ευνοϊκά επιτόκια και δυνατότητα μεταφοράς υπολοίπων». Αν το δημοσίευμα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, και αν η ιδέα καρποφορήσει και γενικευθεί, αναρωτιέμαι μήπως στο μέλλον οι Έλληνες ψηφοφόροι κληθούν να επιλέγουν το κόμμα τους με βάση το καλύτερο επιτόκιο και την ευνοϊκότερη «άρση βαρών». Θυμίζω, επίσης, ότι πρόσφατα το ΠΑΣΟΚ δώρισε μέρος της κρατικής του επιχορήγησης στους πυρόπληκτους της Ηλείας. (Πέρασε απαρατήρητο ότι, στη συνέχεια, και ο ΛΑΟΣ εξεδήλωσε παρόμοια πρόθεση για το Ταμείο της Φτώχειας). Αμφιβάλλω αν η μέθοδος, που θυμίζει περισσότερο τα ισλαμικά δίκτυα αλληλοβοήθειας, είναι η καταλληλότερη για την επαναπολιτικοποίηση του εκλογικού σώματος.

Για να δημιουργηθεί ξανά ένα «κίνημα λαού», πρέπει μάλλον να επανέλθει η πολιτική έμπνευση και να ξαναγεννηθεί η ελπίδα. «Ελπίδα» ήταν το κεντρικό σύνθημα δίπλα στην «αλλαγή που χρειαζόμαστε» και που «μπορούμε», στην εκστρατεία του Ομπάμα. Βέβαια, όπως δείχνουν σήμερα τα πράγματα, η κυβερνητική εναλλαγή είναι δυνατή στην Ελλάδα, ακόμα και χωρίς ιδιαίτερη έμπνευση και ελπίδα. Υπάρχουν, ωστόσο, ενδείξεις από την τρέχουσα πολιτική δραστηριότητα του ΠΑΣΟΚ ότι η προοδευτική παράταξη θα προσέλθει στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση με τρόπο που ανταποκρίνεται καλύτερα στον ιστορικό της ρόλο. Και υπάρχει ακόμα καιρός για το ΠΑΣΟΚ να νοηματοδοτήσει εκ νέου την «αλλαγή», ως θετικό περιεχόμενο σ΄ εκείνο το δανεικό «μπορούμε».