[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Το σχολείο ως παράγοντας υγείας

«O λαδέμπορος που δεν νοθεύει το λάδι υπό τον φόβο του νόμου έχει περισσότερες πιθανότητες να παρανομήσει από αυτόν που δεν το κάνει επειδή έτσι αισθάνεται», Καντ.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το πρόβλημα της παχυσαρκίας καθίσταται έντονο επειδή, ανάμεσα σε άλλα, οι σύγχρονες πόλεις συνιστούν ένα ιδιαίτερα «παχυντικό περιβάλλον». Υπό αυτό το πρίσμα και σε συνδυασμό με τη διαπίστωση ότι τα Ελληνόπουλα είναι τα πλέον υπέρβαρα της Ευρώπης, φαίνεται να αποκτά νόημα η σχετικά πρόσφατη νομοθετική διάταξη που καθορίζει ποια προϊόντα επιτρέπονται να πωλούν τα κυλικεία των σχολείων. Παρόλα αυτά οι παρακάτω διαπιστώσεις που αφορούν την πλειοψηφία των δημοτικών σχολείων δεν είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές:

Διάθεση προϊόντων σνακ που ενώ δεν απαγορεύονται ρητά από τη νομοθεσία, αποτελούν ιδιαίτερα παχυντικά προϊόντα. Για παράδειγμα τα τσιπς περιέχουν 36 γρ. στα 100 λιπαρά, ενώ τα ποπ-κορν 20 γρ. στα 100. Αντίθετα, η νομοθεσία ρητά υπαγορεύει ότι η περιεκτικότητα τέτοιων τροφών σε λιπαρά μπορεί να είναι μέχρι 10 γρ. ανά 100 γρ. προϊόντος.

Σε πολλά είδη που πωλούνται στα κυλικεία των σχολείων (όπως π.χ. αλμυρά μπισκότα) δεν αναγράφετε η περιεκτικότητα τους σε λιπαρά, ζάχαρη και αλάτι. Συνεπώς θα έπρεπε ρητά να μην επιτρέπεται η διάθεσή τους. Σημειώνεται ότι οι φυσιολογικές ανάγκες ενός ενηλίκου σε αλάτι είναι περίπου 1,5 γρ. αλατιού ανά μέρα, ενώ έρευνες έχουν δείξει ότι η μέση κατανάλωσή του είναι 7-9 γρ. (η κατάχρηση αλατιού δημιουργεί υπέρταση και αυξάνει την πιθανότητα καρδιαγγειακών παθήσεων).

Στη μεγάλη πλειοψηφία τους, στα κυλικεία σχολείων γίνεται προετοιμασία και διάθεση σάντουιτς και τοστ που ενώ περιέχουν υλικά που επιτρέπονται από τη σχετική νομοθεσία, εντούτοις αποτελεί δραστηριότητα που δεν είναι σύννομη. Και δεν είναι σύννομη εφόσον ρητά η νομοθεσία αναφέρει προσφορά τυποποιημένων σάντουιτς και τοστ. Με δεδομένο τα υψηλά ενοίκια και τον περιορισμό στην προσφορά προϊόντων στα κυλικεία, θα πρέπει η νομοθεσία να αλλάξει έτσι ώστε από τη μία να εξασφαλίζει την οικονομική βιωσιμότητα των κυλικείων και αφετέρου τη νομιμότητά τους.

Έχει παρατηρηθεί και έχει επισημανθεί από τους ιδιοκτήτες των κυλικείων (αποτελεί μάλιστα άλλοθι για τη διάθεση προϊόντων που δεν θα έπρεπε να προσφέρουν), ιδιαίτερα στα δημοτικά σχολεία, η κατανάλωση προϊόντων (όπως π.χ. τσιπς) από τους μαθητές που τα φέρνουν από το σπίτι τους. Έχοντας υπόψη τον μιμητισμό των μικρών μαθητών (αναπτυξιακό μοντέλο Ρiaget) μια τέτοια πρακτική διαταράσσει την ομαλή εφαρμογή ενός νόμου που κατ΄ αρχήν θεσμοθετήθηκε για να προφυλάξει τα παιδιά από τον κίνδυνο να αναπτύξουν συνήθειες ιδιαίτερα επιβαρυντικές για την ψυχική και σωματική τους υγεία.

Να προσθέσουμε ότι πολλοί ιδιοκτήτες κυλικείων δεν φέρουν κατάλληλη ενδυμασία, όπως αναφέρει ρητά η σχετική υγειονομική διάταξη

ΣΕ ΠΟΛΛΑ ΕΙΔΗ

που πωλούνται (όπως π.χ. αλμυρά μπισκότα) δεν αναγράφεται η περιεκτικότητά τους σε λιπαρά, ζάχαρη και αλάτι. Συνεπώς θα έπρεπε ρητά να μην επιτρέπεται η διάθεσή τους

για όσους ασχολούνται με την παρασκευή και διάθεση τροφίμων. Συνεπώς η μετάδοση νοσογόνων μικροοργανισμών σε προσφερόμενα μη τυποποιημένα τρόφιμα και η πρόκληση τροφικών δηλητηριάσεων στους μαθητές είναι αυξημένη (τα συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης μπορεί να μοιάζουν αρκετά με αυτά της γρίπης). Με την ευκαιρία, να αναφέρουμε ένα άλλο πρόβλημα που αφορά το σχολείο αυτό καθαυτό, που είναι η έλλειψη σαπουνιού και χαρτιού μιας χρήσεως. Σε πλείστα σχολεία αποτελεί μια παράλειψη που προφανώς κρίνεται από το σχολείο ως επουσιώδους σημασίας και εστία μείζονος δυσκολίας (εφόσον ανήσυχοι μαθητές τα χρησιμοποιούν για να προκαλούν προβλήματα στα αποχωρητήρια). Αντίθετα, τα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η συνήθεια της μη-πλύσεως των χεριών στους ενηλίκους είναι ιδιαίτερα ανθεκτική σε οποιαδήποτε απόπειρα τροποποίησής της και επίσης να τονίσουμε ότι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης των τροφικών δηλητηριάσεων είναι το σωστό πλύσιμο των χεριών.

Τέτοιου είδους υγειονομικά προβλήματα που κρίνονται ιδιαίτερα σημαντικά στην αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας – και όχι μόνο- δεν αντιμετωπίζονται μόνο με απαγορεύσεις. Και πολύ περισσότερο δεν αφήνεται η εφαρμογή τους στον κάθε γονιό ή απλά στον ιδιοκτήτη του κυλικείου. Δεν θα ήταν λάθος αν θεωρούσαμε ότι πρωταρχικός στόχος των δασκάλων των δημοτικών σχολείων θα έπρεπε να έχει σχέση περισσότερο με την ομαλή κοινωνικοποίηση του παιδιού και την ενστάλαξη ποιοτήτων και συνηθειών για μια καλύτερη ποιότητα ζωής παρά με την προσφορά γνώσεων. Επιπλέον είναι γνωστό ότι η αλλαγή στάσεων και συμπεριφορών δεν αντιμετωπίζονται μόνο με νομοθετήματα. Θα πρέπει η παρέμβαση να γίνετε τόσο σε επίπεδο γνώσεων όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο και στη δημιουργία προϋποθέσεων που θα διευκολύνουν τον μικρό μαθητή να υιοθετήσει την επιθυμητή συμπεριφορά. Ως εκ τούτου, προτείνεται η υποχρεωτική καθιέρωση δραστηριοτήτων όπως του πεντάλεπτου του φρούτου, η σωστή ενημέρωση των δασκάλων και των γονέων (των σημαντικών ανθρώπων του κάθε παιδιού), άμεση και συχνή υπενθύμιση/συζήτηση με ειδικούς (αντί για τη διοργάνωση βαρετών ημερίδων) και η κατανόηση του ρόλου του δασκάλου ως τέτοιου που δεν εξαντλείται στην παροχή «στεγνών» γνώσεων, αλλά προεκτείνετε στον βαθμό που μπορεί να συνεισφέρει στη διαμόρφωση μιας καλύτερης ποιότητας ζωής των μικρών μαθητών. Και ας μη φείδεται η Πολιτεία του οικονομικού κόστους εφόσον το κόστος της ψυχικής, κοινωνικής και σωματικής υγείας είναι πολλαπλάσιο. Η υιοθέτηση τέτοιων πρακτικών σε συνδυασμό με τη θέσπιση κινήτρων και τη διευκόλυνση σχετικών ερευνών (από φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε συνεργασία με εκπαιδευτικά ιδρύματα) σε τέτοιους ευαίσθητους τομείς θα ήταν περισσότερο αποτελεσματική από μια «στεγνή» νομοθετική διάταξη που ενίοτε χρησιμεύει για να καλύψει πρόχειρα ένα πρόβλημα.

Ο Μιχάλης Μπατάκης είναι Επόπτης Δημόσιας Υγείας- Ψυχολόγος