[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ξεπεσμένοι αριστοκράτες

Είναι ίδιον ίσως της ανθρώπινης φύσης να προσπαθούμε ύστερα από κάθε καταστροφή να βρούμε τον αποδιοπομπαίο τράγο.

Έτσι διαβάσαμε ότι για την πρόσφατη κρίση φταίει, λέει, η απληστία. Λες και στα περίπου διακόσια χρόνια της ιστορίας της Wall Street οι χρηματιστές ήταν κατά βάση εγκρατείς, που πρόσφατα μόνο έγιναν άπληστοι. Τα παράγωγα θέτουν επίσης μια σοβαρή υποψηφιότητα ως αιτία του κακού, δεδομένου ότι λίγοι καταλαβαίνουν περί τίνος ακριβώς πρόκειται. Να θυμίσω ότι φούσκες είχαμε και στην Ελλάδα το 1999 και στην Αλβανία το 1997 δόξα τω Θεώ χωρίς να χρειαστούμε τα παράγωγα. Την ισχυρότερη όμως υποψηφιότητα ως υπεύθυνου κάθε καταστροφής θέτει πάντοτε η Πολιτεία, ειδικά στην Ελλάδα. Αν λειτουργούσε σωστά η κρατική εποπτεία, δεν θα συνέβαινε τίποτε απ΄ όλα αυτά.

Πράγματι οι χρηματιστές στην πλειοψηφία τους είναι ανόητα άπληστοι (αλλά πάντοτε έτσι ήταν), η εξάπλωση των παραγώγων διόγκωσε την κρίση (όπως όμως βοήθησε και την ανάπτυξη επί τόσα χρόνια), οι εποπτικοί μηχανισμοί δεν έκαναν καλά τη δουλειά τους- η διαφθορά βασίλευε. Το να επικεντρώνεται όμως κανείς σ΄ αυτό, είναι σαν να αναλύει έναν άνισο ποδοσφαιρικό αγώνα, Μπαρτσελόνα- Θρασύβουλου 6-0 ας πούμε, εστιάζοντας στα διαιτητικά λάθη και στα σφάλματα των αμυντικών του Θρασύβουλου.

Η πρόσφατη κρίση δεν είναι παρά το επιστέγασμα διαδικασιών που έχουν αρχίσει δεκαετίες πριν. Ένας Κινέζος αξιωματούχος δήλωσε: «Η Αμερική πνίγηκε στην ασιατική ρευστότητα» («Financial Τimes» 1/10/2008). Δηλαδή; Η Κίνα είναι ήδη (σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης) η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη. Οι εξαγωγές της είναι 1,2 τρισ. δολάρια (περίπου τέσσερις φορές το ΑΕΠ της Ελλάδας) και το εμπορικό της πλεόνασμα με τις ΗΠΑ το 2007 ήταν 256 δισ. δολάρια.

Το πλεόνασμα αυτό τροφοδοτεί τα συναλλαγματικά διαθέσιμα της Κίνας, που έχουν πλέον ξεπεράσει το ενάμισι τρισ. Αν προσθέσουμε και τα συναλλαγματικά διαθέσιμα των υπόλοιπων ασιατικών οικονομιών, φθάνουμε στα 4,3 τρισ. δολάρια. Χωρίς καν να μετράμε τα συναλλαγματικά

Η ΚΙΝΑ ΕΙΝΑΙ ΗΔΗ

η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη. Οι εξαγωγές της είναι 1,2 τρισ. δολάρια και το εμπορικό της πλεόνασμα με τις ΗΠΑ το 2007 ήταν 256 δισ. δολάρια

διαθέσιμα των πετρελαιοπαραγωγών χωρών που αυξήθηκαν κατά πολύ με την άνοδο της τιμής του πετρελαίου, που με τη σειρά της οφείλεται στην υψηλή ζήτηση από την Κίνα και την Ινδία.

Πού έχει επενδυθεί αυτό το ποσό; Μα στις αναπτυγμένες χώρες φυσικά.

Πάνω από τα δύο τρίτα των συναλλαγματικών διαθεσίμων της Κίνας, περί το 1,1 τρισ. δολάρια, είναι επενδεδυμένο στις αμερικανικές κεφαλαιαγορές. Η ρευστότητα αυτή κάπου έπρεπε να διατεθεί. Γέμισε τα ταμεία των τραπεζών, που κι αυτές κάτι έπρεπε να την κάνουν. Επειδή δεν υπήρχε ζήτηση για χρηματοδότηση επενδύσεων, τη διοχέτευσαν κυρίως σε στεγαστικά δάνεια. Τροφοδοτήθηκε η ζήτηση για αγορά κατοικίας, ανέβηκαν οι τιμές των σπιτιών, οι ιδιοκτήτες αισθάνονταν πλουσιότεροι, δανείζονταν ακόμη περισσότερο με εξασφάλιση το σπίτι τους και είτε ξόδευαν το ποσό του δανείου σε καταναλωτικές δαπάνες (μεταξύ άλλων και σε αγορές κινέζικων προϊόντων) είτε αγόραζαν ακριβότερα σπίτια. Υψηλότερες τιμές ακινήτων ίσον περισσότερος δανεισμός ίσον ακόμη υψηλότερες τιμές ακινήτων. Ίσον φούσκα.

Τα υπόλοιπα τα ξέρετε νομίζω. Κάποια στιγμή οι δανειολήπτες έπρεπε να αρχίσουν να αποπληρώνουν, τα εισοδήματά τους δεν επαρκούσαν, οι τιμές των ακινήτων πήραν την κατηφόρα και οι τράπεζες που είχαν δανείσει με εμπράγματες εξασφαλίσεις, κάηκαν. Όπως καίγεται, τελικά, οποιοσδήποτε επί μακρόν καταναλώνει περισσότερα από όσα παράγει, είναι – δεν είναι άπληστοι οι χρηματιστές ή αναποτελεσματική η κρατική εποπτεία. Όταν η παραγωγική σου δραστηριότητα είναι να ανοίγεις τα containers που έρχονται από την Κίνα και να τοποθετείς τα προϊόντα στα ράφια, δεν δικαιούσαι να ξοδεύεις απλόχερα.

Η κατάσταση θυμίζει ελληνική ταινία. Η Αμερική (και η Δύση γενικότερα) είναι οι ξεπεσμένοι αριστοκράτες που συνεχίζουν να ζουν όπως παλιά, δανειζόμενοι από τον νέο γείτονα. Μέχρι πρόσφατα ήταν φτωχός, αλλά δουλεύει σκληρά και δεν ξέρει να ξοδέψει τα χρήματα που βγάζει (η ιδιωτική κατανάλωση στην Κίνα ανέρχεται στο 38% του ΑΕΠ…), οπότε τον διευκολύνουμε εμείς (… έναντι 70% στις ΗΠΑ, 71% στην Ελλάδα και 56% στην ευρωζώνη).

Και η λύση ποια είναι; Να ανοίξουμε τα σύνορα για να έρθουν οι Ασιάτες στη Δύση. Θα ήταν τρελοί να μη θέλουν: έχουμε καλύτερες υποδομές σε παιδεία, υγεία, πολιτισμό, όλα τα πράγματα που εκτιμά κανείς μόλις βγάλει δυο δεκάρες. Έτσι θα ξόδευαν στη Δύση όσα κερδίζουν παράγοντας και πουλώντας μας προϊόντα. Εξάλλου, έχετε δει αρκετές ελληνικές ταινίες για να ξέρετε το τέλος. Οι ξεπεσμένοι αριστοκράτες το παίρνουν απόφαση, παντρεύουν την κόρη τους με τον εργατικό αλλά λίγο άξεστο νέο, και ζουν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα.

Ο Γιώργος Κιντής είναι οικονομολόγος