Η ποικιλομορφία της ευφυΐας

Ο εγκέφαλος του μέσου ενήλικα έχει περίπου 100 δισεκατομμύρια νευρώνες, ο καθένας από τους οποίους συνδέεται με τον διπλανό του με 5.000 συνάψεις.

Το μυαλό μας μπορεί να κάνει ένα εκατομμύριο συνδέσεις το δευτερόλεπτο. Μπορεί να αποθηκεύει πληροφορίες για έναν αιώνα, να τις καταγράφει, να τις ταξινομεί και να τις επεξεργάζεται. Μπορεί να αναπαράγει τον περιβάλλοντα χώρο χρησιμοποιώντας σειρά από αισθητήρες οι οποίοι καταλαβαίνουν σε χιλιοστά του δευτερολέπτου τι είναι ενδιαφέρον και τι όχι. Ο εγκέφαλος συντονίζει 640 μυς και φροντίζει για την παραγωγή ενέργειας, την αναπαραγωγή και την επιβίωση χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερη σκέψη. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να επικεντρωθεί στις κοινωνικές μας δραστηριότητες, τις υπαρξιακές μας αναζητήσεις, να μάθει από τις εμπειρίες μας αλλά και από ανθρώπους που ενδεχομένως δεν έχουμε συναντήσει ποτέ.

Τι παίζει ρόλο. Υπάρχουν όμως μερικοί εγκέφαλοι που μπορούν να κάνουν πολύ περισσότερα και ξεχωριστά πράγματα. Γιατί ορισμένοι άνθρωποι είναι πιο ταλαντούχοι και έξυπνοι από τους υπόλοιπους; Παίζει ρόλο η φυσιολογία του εγκεφάλου ή η εξάσκηση;

Ο ορισμός της ευφυΐας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πολλές επιστημονικές έρευνες ασχολούνται με τη σχέση μεγέθους, βάρους, όγκου ή περιφέρειας με την εξυπνάδα, αλλά κανείς δεν έχει αποδείξει ώς τώρα κάτι τέτοιο με σιγουριά.

Το μέγεθος ίσως παίζει ρόλο, όμως δεν είναι ο μοναδικός σημαντικός παράγοντας. Οι εγκέφαλοι των γυναικών είναι μικρότεροι από των αντρών, αλλά δεν υπάρχει διαφορά στα ΙQ τους.

Το σημείο G της ευφυΐας. Η εγκεφαλική δραστηριότητα είναι ένα από τα χαρακτηριστικά που ενδιαφέρουν τους επιστήμονες. Το 2000, μία ομάδα με επικεφαλής των Τζον Ντάνκαν από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ εντόπισε το λεγόμενο σημείο G, την περιοχή που σχετίζεται με τη γενική ευφυΐα, την οποία υποτίθεται πως μετρούν τα τεστ ΙQ.

Οι αξονικές τομογραφίες με τη χρήση ποζιτρονίων έδειξαν πως τα παζλ και οι αποστολές που αναλαμβάνει να φέρει σε πέρας το άτομο παράγουν δραστηριότητα σε μία πολύ συγκεκριμένη περιοχή του μετωπιαίου φλοιού. Οι επιστήμονες δεν είναι σίγουροι πώς να ερμηνεύσουν το συμπέρασμα, όμως φαίνεται πως η αποτελεσματικότητα, η συνδεσιμότητα και η επικεντρωμένη δραστηριότητα παίζουν μεγαλύτερο ρόλο από το μέγεθος.

Η ευφυΐα ίσως σχετίζεται και με την περιοχή της μνήμης που βρίσκεται στη μέση και πρόσθια μετωπιαία έλικα, μία περιοχή κοντά στο σημείο G. Μερικές φορές είναι δυνατή η προπόνηση της μνήμης με την εξάσκηση, όμως αυτό δεν μας δίνει πληροφορίες για τις δομές του εγκεφάλου που μας κάνουν εξυπνότερους. Δυναμική διαδικασία. Μία πρόσφατη έρευνα από τον Νιλ Σόου του Εθνικού Ινστιτούτου Πνευματικής Υγείας στη Βαλτιμόρη πιστοποιεί ότι όσα παιδιά εξακολουθούν να παρουσιάζουν αύξηση στο πάχος του εγκεφαλικού φλοιού μέχρι τα 12, είναι εξυπνότερα από αυτά που σταματούν στα 8. Φαίνεται δηλαδή, πως η ευφυΐα είναι μια δυναμική διαδικασία που σχετίζεται με υψηλά επίπεδα ευπλαστότητας σε εκείνη την ηλικία. Επίσης, όσοι έχουν ευχέρεια με τη γλώσσα παρουσιάζουν αυξημένη ευφυΐα. Ο Ζιαντ Φαζάχ, που ζει στη Βραζιλία, ισχυρίζεται πως ξέρει 59 γλώσσες, 10 από τις οποίες άπταιστα ανά πάσα στιγμή, ενώ τις υπόλοιπες χρειάζεται μόλις μία εβδομάδα διάβασμα για να τις φρεσκάρει. Η μνήμη του είναι φωτογραφική και διαβάζει πολύ. Άρχισε να τις μαθαίνει τη μία μετά την άλλη με χαρακτηριστική ευκολία από τα 11 μέχρι τα 14 του. Χρειαζόταν μόλις τρεις μήνες για να μάθει άπταιστα μία γλώσσα.

Έρευνες πάνω σε πολύγλωσσους σαν τον Φαζάχ δείχνουν πως τον σημαντικότερο ρόλο παίζει η εκμάθηση των γλωσσών σε μικρή ηλικία. Σχηματίζοντας αναμνήσεις συγκεκριμένων γλωσσικών ήχων τον πρώτο χρόνο της ζωής μας, μπορούμε να μάθουμε ξένες γλώσσες πολύ πιο εύκολα από ό,τι σε μεγαλύτερη ηλικία. Η έκθεση σε διαφορετικές γραμματικές μέχρι την ηλικία των 7 ετών διευκολύνει επίσης την εκμάθηση ξένων γλωσσών.


Ο Αϊνστάιν και οι άλλοι

ΕΝΑ ΑΠΟ τα μεγαλύτερα επιστημονικά μυαλά στην ιστορία της ανθρωπότητας, του Αϊνστάιν, έχει χωριστεί σε 240 κομμάτια από την εποχή του θανάτου του. Οι επιστήμονες έχουν μελετήσει με όλα τα μέσα τον εγκέφαλό του κι έχουν βρει τρεις ορατές διαφορές από τον μέσο όρο. Πρώτον, υπάρχει πολύ υψηλή αναλογία των γαγγλιακών κυττάρων με τους νευρώνες στους μετωπιαίους και βρεγματικούς λοβούς. Τα κύτταρα αυτά εμπλέκονται στην παραγωγή ενέργειας, στη νευρωνική επεξεργασία και τη μετάδοση σημάτων. Η δεύτερη διαφορά εντοπίζεται στο πάχος του εγκεφαλικού φλοιού. Στον εγκέφαλο του Αϊνστάιν είναι λεπτότερος κατά 0,5 χιλιοστόμετρο του μέσου όρου, κάτι που σημαίνει πυκνότεροι νευρώνες. Τέλος, στον βρεγματικό λοβό, ο εγκέφαλος είναι 15% πλατύτερος του συνηθισμένου κι έτσι πιο σφαιρικός και συμμετρικός. Αυτές οι διαφορές βρίσκονται στην περιοχή που σχετίζεται με χωρικές και λογικές ικανότητες.


Εξαίρετα ταλέντα από λάθος της φύσης

ΣΕ ΟΛΟ τον κόσμο έχουν εντοπιστεί περίπου 100 άτομα που διαθέτουν ένα εξαίρετο ταλέντο σε κάποιον τομέα, ενώ ο δείκτης ευφυΐας τους είναι χαμηλότερος του μέσου όρου. Σε αυτούς περιλαμβάνονται αυτιστικοί και άτομα με εγκεφαλικές βλάβες εκ γενετής ή επίκτητες. Μερικοί διαθέτουν εκπληκτική φωτογραφική μνήμη, άλλοι παρουσιάζουν εξαιρετικές μαθηματικές ικανότητες ή είναι μουσικές ιδιοφυΐες. Οι επιστήμονες δεν μπορούν να εξηγήσουν το φαινόμενο. Ίσως οφείλεται στην υπερβολική εξάσκηση ή στην απίστευτη προσοχή στη λεπτομέρεια, η οποία προκαλείται από ένα λάθος στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και στην απώλεια πιο γενικής εικόνας. Η προσοχή στις λεπτομέρειες καθορίζεται από τον δεξιό εγκέφαλο, ενώ η ικανότητα να διακρίνουμε τη γενική εικόνα από τον αριστερό. Ο Άλαν Σνάιντερ, από το Κέντρο του Εγκεφάλου στο Σίδνεϊ, πιστεύει πως όλοι μας μπορούμε να αναπτύξουμε αυτά τα ιδιαίτερα προσόντα και ότι βγαίνουν στην επιφάνεια όταν απενεργοποιούμε ένα τμήμα του εγκεφάλου που ελέγχει τη γενική σκέψη. Διεξάγει πειράματα διακόπτοντας την εγκεφαλική λειτουργία συνηθισμένων ανθρώπων προσωρινά με τη χρήση μαγνητικών παλμών. Το αποτέλεσμα είναι ότι αμέσως βελτιώνονται οι επιδόσεις τους στη ζωγραφική, στη διόρθωση κειμένων και στους μαθηματικούς υπολογισμούς.