[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ] Τέλος πολιτικής, οικονομικής ηγεμονίας;

ΤΟ «ΤΕΛΟΣ» είναι πράγματι εδώ και τώρα. Τα τελευταία χρόνια ένας αυξημένος αριθμός βιβλίων και ακαδημαϊκών άρθρων είχε ως αντικείμενο το επερχόμενο τέλος- της Ιστορίας, της φύσης, του Θεού, των πάντων. Αλλά το πραγματικό τέλος φαίνεται να έρχεται μόλις τώρα. Γιατί η χρηματοπιστωτική κρίση που συγκλονίζει το παγκόσμιο σύστημα «δημιουργεί Ιστορία» με διαχρονικές συνέπειες και προεκτάσεις που μπορούν να συνοψιστούν σε δύο κύριους τίτλους: (α) το τέλος της αμερικανικής ηγεμονίας και (β) το τέλος ενός συγκεκριμένου προτύπου καπιταλισμού- του αυτορυθμιζόμενου καπιταλισμού (unregulated capitalism). Λίγες μόνο εβδομάδες πριν από τις αμερικανικές εκλογές η χρηματοπιστωτική κρίση που πυροδοτήθηκε από τις ΗΠΑ ήλθε ουσιαστικά να επιβεβαιώσει ότι η κυριαρχία των ΗΠΑ στον οικονομικό αλλά και πολιτικό τομέα οδηγείται στο τέλος της. Στον πολιτικό τομέα οι τάσεις είχαν εμφανιστεί πολύ νωρίτερα και εντάθηκαν με την άνοδο στην εξουσία του Τζ. Μπους και ό,τι εξέφραζε – τη (δήθεν) παντοδυναμία στον μεταψυχροπολεμικό κόσμο, την προβολή μιας έντονα μονομεριστικής (unilateral) αντίληψης διεθνούς πολιτικής που αγνοούσε διεθνείς θεσμούς και συμμάχους, τις καταστροφικές επιλογές για τον πόλεμο στο Ιράκ, την περιφρόνηση βασικών παγκόσμιων προκλήσεων και προβλημάτων (κλιματική αλλαγή, κ.ά.). Όλα αυτά οδήγησαν στην απονομιμοποίηση των ΗΠΑ ως ηγεμονικής δύναμης- κατάσταση που καταγράφηκε παγκοσμίως σε έρευνες της κοινής γνώμης. Από την άλλη μεριά, το πρότυπο του αυτορυθμιζόμενου καπιταλισμού (που λειτουργεί χωρίς συγκεκριμένους, διαφανείς κανόνες ως «καπιταλισμός του καζίνου»- casino capitalism- κατά τον Ρ. Κrugman) σε συνδυασμό με την απληστία (greed) οδήγησαν στη χρηματοπιστωτική κρίση που όλοι βιώνουμε με οδυνηρές συνέπειες αλλά σηματοδοτεί και το τέλος της κυριαρχίας της Wall Street και των ΗΠΑ. Η κρίση βέβαια επεκτείνεται στην Ευρώπη και το διεθνές σύστημα γενικότερα. Αλλά ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της Ευρώπης (Ευρωπαϊκής Ένωσης) είναι ότι λειτουργεί ως σύστημα παραγωγής «κανονιστικών προτύπων». Ότι θέλει τη λειτουργία του (καπιταλιστικού) οικονομικού συστήματος στη βάση συγκεκριμένων κανόνων (regulated capitalism). Και βεβαίως η τρέχουσα κρίση πιστοποιεί την αξία του συστήματος αυτού ως προτύπου για την παγκόσμια οικονομία περιλαμβανομένων και των ΗΠΑ.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Δ.Σ. του ΕΛΙΑΜΕΠ.