Νικήστε την μελαγχολία του φθινοπώρου

Πριν από σχεδόν 30 χρόνια, λίγο καιρό μετά την ανάληψη των καθηκόντων του στο Εθνικό Ίδρυμα Ψυχικής Υγείας (NIMH) των ΗΠΑ, ο ψυχίατρος Νόρμαν Ρόζενταλ ασχολήθηκε με δύο ανθρώπους, που ανέπτυσσαν κλινική κατάθλιψη κάθε χειμώνα. Παρ’ όλο που υποψιαζόταν πως αυτό ήταν σπάνιο φαινόμενο, αναρωτιόταν αν υπήρχαν στην ίδια περιοχή – στην Ουάσινγκτον – κι άλλοι πάσχοντες από το ίδιο πρόβλημα.

Η απορία του επιλύθηκε πολύ σύντομα. Μόλις δημοσιεύθηκε ένα άρθρο για την εργασία του στην εφημερίδα «Ουάσινγκτον Ποστ», χιλιάδες άνθρωποι, απ’ όλες τις αμερικανικές πολιτείες, έσπευσαν να αναφέρουν ότι υπέφεραν από τα ίδια ακριβώς συμπτώματα. Οι μελέτες που ακολούθησαν οδήγησαν στη διάγνωση της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής ή μελαγχολίας του φθινοπώρου και του χειμώνα, όπως την αποκαλούν πολλοί.

Συμπτώματα

Υπολογίζεται ότι το 4% έως 10% των ενηλίκων αναπτύσσουν καταθλιπτικά συμπτώματα τα οποία υποτροπιάζουν τους μήνες που το φως του ήλιου λιγοστεύει. Οι περισσότεροι πάσχοντες είναι γυναίκες, αλλά η διαταραχή μπορεί να εκδηλωθεί και σε άνδρες ή παιδιά.

Παρά την ονομασία της, η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή δεν επηρεάζει μόνον τα συναισθήματα, αλλά και την συμπεριφορά. Στα συμπτώματά της συμπεριλαμβάνονται κατάθλιψη, αίσθημα απελπισίας, απώλεια της ενέργειας, κοινωνική απομόνωση, άγχος, οξυθυμία, αυξημένος ύπνος, απώλεια του ενδιαφέροντος για ευχάριστες έως πρότινος δραστηριότητες, υπερκατανάλωση τροφής (ιδίως τροφίμων που περιέχουν υδατάνθρακες), αύξηση του σωματικού βάρους, και δυσκολίες στην πνευματική συγκέντρωση και στην επεξεργασία των πληροφοριών.

Για να γίνει η διάγνωση της εποχιακής συναισθηματικής διαταραχής, ο ασθενής πρέπει να έχει αναπτύξει κατάθλιψη και άλλα συμπτώματα την ίδια εποχή επί τουλάχιστον δύο συνεχόμενες χρονιές. Επιπλέον, οι καταθλιπτικές περίοδοι θα πρέπει να έχουν ακολουθηθεί από άνοιξη και καλοκαίρι δίχως κατάθλιψη – και να μην υπάρχει άλλη εξήγηση για τις αλλαγές στην ψυχική του διάθεση ή την συμπεριφορά του.

Ερωτηματικά

Μολονότι έχουν περάσει σχεδόν τρεις δεκαετίες από τότε που πρωτοπεριγράφηκε η διαταραχή, πολλά είναι τα ερωτηματικά που εξακολουθούν να υπάρχουν γι’ αυτήν.

Οι αιτίες της, λ.χ., δεν έχουν ακόμη εξακριβωθεί. Στην αρχή, οι ερευνητές πίστευαν ότι η έλλειψη του ηλίου επηρέαζε τα επίπεδα της ορμόνης μελατονίνη. Εν τούτοις, οι μελέτες που έγιναν για τον ρόλο της ορμόνης αυτής στην διαταραχή, παρείχαν αντικρουόμενα ευρήματα, και αρκετοί είναι πλέον οι ερευνητές που πιστεύουν ότι τελικά η έλλειψη του ηλιακού φωτός διαταράσσει το βιολογικό ρολόι του οργανισμού.

Άλλοι πάλι πιστεύουν ότι παίζει ρόλο η έλλειψη σεροτονίνης που έχει καταγραφεί σε αρκετούς πάσχοντες. Η σεροτονίνη είναι μια χημική ουσία του εγκεφάλου που παίζει ρόλο στη μετάδοση μηνυμάτων μεταξύ των νευρικών κυττάρων και επηρεάζει την ψυχική διάθεση.

Η ώρα του γιατρού

Οι περισσότεροι άνθρωποι νιώθουν κακοκεφιά από καιρού εις καιρόν – αυτό είναι φυσιολογικό. Όταν, όμως, η κακοκεφιά επιμένει επί μέρες και νιώθετε πως δεν έχετε κίνητρο για να ασχοληθείτε με δραστηριότητες που φυσιολογικά σας ευχαριστούν, καλό είναι να απευθυνθείτε στον γιατρό σας.

Σύμφωνα με ειδικούς από την Κλινική Μάγιο, αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό εάν παρατηρήσετε ότι έχουν αλλάξει οι συνήθειες του ύπνου και της όρεξής σας – και σίγουρα εάν νιώθετε απελπισία ή διαπιστώσετε πως στρέφεστε στο αλκοόλ για παρηγοριά ή χαλάρωση.

Εάν διαπιστωθεί πως πάσχετε από εποχιακή συναισθηματική διαταραχή, μπορεί να σας προταθούν διάφορες θεραπείες. Η πρώτη είναι η φωτοθεραπεία που συνίσταται στην έκθεση των πασχόντων σε ειδικές λάμπες, οι οποίες εκπέμπουν φως 10 έως 20 φορές πιο φωτεινό από τον συνήθη φωτισμό του σπιτιού.

Άλλες θεραπευτικές επιλογές είναι η λήψη αντικαταθλιπτικών φαρμάκων, όπως η βουπροπιόνη, η παροξετίνη, η σερτραλίνη, η φλουοξετίνη και η βενλαφαξίνη, καθώς και η ψυχολογική στήριξη.

Αλλαγές στον τρόπο ζωής

Υπάρχουν επίσης ορισμένες αλλαγές, που μπορείτε να κάνετε στον τρόπο ζωής σας, σε μια προσπάθεια να αμβλύνετε τα συμπτώματά σας:

* Να αυξήσετε τον φωτισμό στο σπίτι σας. Προσθέστε λάμπες δαπέδου ή φωτιστικά στους τοίχους, και φροντίστε να έχετε συνεχώς ανοικτές τις κουρτίνες σας.

* Να κάνετε περιπάτους όταν έχει ήλιο, ανεξάρτητα από το πόσο κρύο κάνει.

* Πηγαίνετε διακοπές, αν αυτό είναι εφικτό. Φροντίστε μόνο να επιλέξετε κάποια ηλιόλουστη περιοχή – ή χώρα.

* Να ασκείστε τακτικά, διότι η άσκηση συμβάλλει μεταξύ άλλων στην εκτόνωση της ψυχολογικής πίεσης.

* Προσπαθήστε να κοιμάστε λιγότερο και να καταναλώνετε λιγότερους υδατάνθρακες.

* Αναζητήστε τρόπους για να μειώσετε το στρες σας.

* Αν υποβάλλεστε σε θεραπεία, ακολουθήστε την μέχρι το τέλος, τηρώντας πιστά τις οδηγίες του γιατρού.