Υποψήφιος Αρχαία Κατεύθυνσης

KEIMENO
Δίνεται προς εξέταση η ενότητα 12 του σχολικού βιβλίου (σελίδα 118), από το έργο «Πολιτεία» του Πλάτωνα, με τίτλο « Η αλληγορία του σπηλαίου. Η απροθυμία των φιλοσόφων ».
Ασκήσεις
1. Γιατί, κατά τον Πλάτωνα, οι απαίδευτοι και οι πεπαιδευμένοι δεν μπορούν να αναλάβουν τη διοίκηση της πολιτείας; 2. Να ορίσετε τις παρακάτω έννοιες του κειμένου: ν παδεί α, ο κιστῶν, φύσεις, μακάρων νήσοις, τήν νάβασιν, τό γαθόν.

3. Τι γνώμη έχει ο Πλάτων για την στάση των πεπαιδευμένων απέναντι στις υποχρεώσεις τους ως προς τα κοινά; Δικαιούται να εκφράζει άποψη από την στιγμή που ο ίδιος δεν ασχολήθηκε ενεργά με την πολιτική;

4. Να συγκρίνετε τις απόψεις του Πλάτωνα για την άσκηση της εξουσίας απ΄ τους φύλακες με τις απόψεις του Αριστοτέλη για τα ορθά πολιτεύματα και τις παρεκκλίσεις τους όπως παρουσιάζονται στα Πολιτικά [Ενότητα 17η]. 5. Ποιες είναι οι τέσσερις θεμελιώδεις αρετές που ενσαρκώνει η ιδεώδης πολιτεία του Πλάτωνα;

6. στοχαζομένους, πράττωσιν, ναγκάσαι, φαμεν, πιτρέπεται : Με τις λέξεις αυτές να σχηματίσετε δύο παράγωγα (απλά ή σύνθετα) της νέας ελληνικής γλώσσας Απαντήσεις
1. Οι απαίδευτοι, οι τυχαίοι και αφιλοσόφητοι πολιτικοί είναι ακατάλληλοι, αφενός μεν γιατί τους χαρακτηρίζει η άγνοια, η έλλειψη παιδείας, αφετέρου δεν έχουν έναν αποκρυσταλλωμένο σκοπό, να αγωνιστούν, δηλαδή, υπέρ της κοινωνίας. Δεν έχουν ένα υψηλό σκοπό να υπηρετήσουν παρά μόνο το προσωπικό τους συμφέρον, τις φιλοδοξίες και τα συχνά άνομα σχέδιά τους.

Οι πεπαιδευμένοι είναι ακατάλληλοι επειδή είναι αποστασιοποιημένοι απ΄ ό,τι συμβαίνει γύρω τους, είτε γιατί θεωρούν προσβλητικό να ασχοληθούν με τις μάζες είτε επειδή απεχθάνονται τις πολιτικές ενασχολήσεις. Δεν έχουν τη διάθεση να αναμιχθούν στα κοινά και πρακτικά προβλήματα της ζωής καθώς έταξαν ως αποκλειστικό σκοπό της ζωής τους τη θεραπεία της φιλοσοφίας, τη μακαριότητα των πνευματικών ενασχολήσεων και της καθαρής θεωρίας.

Κατάλληλοι, σαφώς, είναι οι φύλακες που έχουν σκοπό να υπηρετήσουν πιστά και ανιδιοτελώς την πόλη ολόκληρη.

Δεδομένο και αδιαμφισβήτητο για το Σωκράτη είναι ότι οι απαίδευτοι δεν μπορούν να αναλάβουν την εξουσία. Σ΄ αυτό θα συμφωνούσε ο καθένας, ότι ο απαίδευτος είναι ανεπαρκής, επομένως δε χρειάζεται αποδείξεις. Ωστόσο ο Σωκράτης προβάλλει ένα, αρκετά ισχυρό, επιχείρημα για να στηρίξει την άποψή του: οι απαίδευτοι δεν έχουν έναν ξεκαθαρισμένο σκοπό στη ζωή τους, στον οποίο να έχουν προσηλωθεί. Επομένως κινούνται στα τυφλά και κατ΄ αυτήν την έννοια η εξουσία δεν τους ανήκει.

Όσον αφορά στη δεύτερη άποψη του Σωκράτη, ότι και αυτοί που ασχολούνται αποκλειστικά με το πνευματικό έργο είναι ακατάλληλοι για την εξουσία, πρέπει να πούμε ότι και αυτή η άποψη ευσταθεί για το λόγο ότι πολλοί διανοούμενοι θεωρούν υποτιμητικό να αναμιχθούν με την πολιτική. Βέβαια, ορισμένοι προβάλλουν το επιχείρημα ότι πολιτική σημαίνει φθορά της προσωπικής αξιοπρέπειας, αφού η πολιτική συνδέεται, σε πολλές περιπτώσεις με τη διαφθορά και τη σήψη. Επομένως, η αντίδρασή τους είναι δικαιολογημένη, αν την εκλάβουμε ως κίνηση αυτοπροστασίας.

Το απόσπασμα αποτελεί μια ρητορική ερώτηση με δύο σκέλη που η απάντηση είναι ασφαλώς αρνητική.

2. ν παιδεί α: αρχικά η λέξη σημαίνει αυτό που πρέπει να μάθει το παιδί. Ήδη όμως απ΄ τον 5ον αιώνα ως όρος της παιδαγωγικής δηλώνει τη γενική καλλιέργεια, που είναι προνόμιο μόνο του ανθρώπου γι΄ αυτόν το λόγο άλλωστε αποδίδεται στα λατινικά ως humanitas. Βάση της παιδείας είναι για τον Πλάτωνα η μουσική (λογοτεχνία, τραγούδι, καλλιέργεια της καλλιτεχνικής ευαισθησίας) και η γυμναστική. Παίδευση είναι η πορεία προς την παιδεία.

ο κιστῶν: οι «θεμελιωτές» της ιδεώδους πολιτείας, δηλαδή ο Σωκράτης και οι συνομιλητές του.

φύσεις: Φύσις είναι αυτό που ο άνθρωπος δεν μπορεί να κατασκευάσει ο ίδιος, αλλά το βρίσκει να προϋπάρχει. Μπορεί βέβαια με την τέχνη να το συμπληρώσει, αλλά δεν είναι σε θέση να το αλλά δεν είναι σε θέση να το αλλάξει ουσιωδώς. Φύσις επομένως, σε σχέση με τον άνθρωπο είναι τα χαρίσματα και τα ελαττώματα που έχει ως κτήμα του. Για τον Πλάτωνα η φύση παίζει καθοριστικό ρόλο στην εκλογή του άριστου βίου. μακάρων νήσοις: νησιά στη Δύση πέρα απ΄ τις στήλες του Ηρακλέους στο ρεύμα του Ωκεανού. Εκεί σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες ζούσαν οι ήρωες, οι άνθρωποι της χρυσής εποχής (η πρώτη γενιά του ανθρώπινου γένους) καθώς και οι ευσεβείς.

τήν νάβασιν: Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται μεταφορικά απ΄ τον Πλάτωνα για την παιδεία και τα αγαθά που προσφέρει. Δηλώνει την τραχεία και γεμάτη δυσκολίες πορεία που οδηγεί στην ύψιστη μορφή γνώσης, δηλαδή στην αναζήτηση της ουσίας όλων των πραγμάτων και στη θέαση του αγαθού. τό γαθόν: Η απάντηση βρίσκεται στο σχόλιο « τό γαθόν », στη σελίδα 120 του σχολικού βιβλίου.

3. Ο Πλάτωνας επικρίνει την αδράνεια και την απροθυμία των φιλοσόφων να ασχοληθούν με τα κοινά. Αυτό φαίνεται αντιφατικό, αφού ο ίδιος δεν ακολούθησε αυτή την πορεία, δε μετείχε ενεργά στην πολιτική. Βέβαια για την αποστασιοποίησή του από την τρέχουσα πολιτική υπήρχαν σοβαροί λόγοι, όπως ο εκχυδαϊσμός της δημοκρατίας, επί των ημερών του, στην Αθήνα, η τυραννία των τριάκοντα, η κακή εμπειρία από την επαφή του με το Διόνυσο τον Α’. Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί η στάση του δικαιολογημένη (άλλωστε νεαρός φιλοδοξούσε να ασχοληθεί με την πολιτική).

Όμως, δύο άλλα στοιχεία πιστοποιούν ότι ο ίδιος έκανε πράξη τα λεγόμενά του, ότι άσκησε τον πνευματικό και κοινωνικό του ρόλο. Το πρώτο είναι η μετάβασή του στη Σικελία, όπου φρόντισε να μεταδώσει τις απόψεις του για την ιδανική πολιτεία και να διαμορφώσει άρχοντες κατά τα πρότυπα των φιλοσόφων-βασιλέων. Το δεύτερο είναι η ίδρυση της σχολής του, της Ακαδημίας.

4) Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά διέκρινε τα πολιτεύματα σε ορθά και παρεκβάσεις (παρεκκλίσεις-διαστρεβλώσεις). Τα κριτήρια που εφάρμοσε είναι ο αριθμός των συμμετεχόντων στην άσκηση της εξουσίας και η εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος. Όταν ο ένας, οι λίγοι ή οι πολλοί, το πλήθος ασκούν την εξουσία για το καλό του κοινού συμφέροντος τότε τα πολιτεύματα είναι ορθά. Αν αντίθετα η εξουσία δεν ασκείται για την εξυπηρέτηση του δημοσίου αλλά του ιδιαίτερου συμφέροντος του ενός, των λίγων ή των πολλών τότε τα πολιτεύματα που προκύπτουν είναι παρεκκλίσεις απ΄ τα ορθά πολιτεύματα. Ο Πλάτωνας στην Πολιτεία θέλοντας να παρουσιάσει έναν ιδανικό τρόπο διακυβέρνησης κι οργάνωσης της πόλης τονίζει την ακαταλληλότητα των απαίδευτων για την άσκηση της εξουσίας όχι μόνο λόγω της απειρίας τους και της απαιδευσίας αλλά και γιατί δεν έχουν έναν υψηλό σκοπό να υπηρετήσουν παρά μόνο το προσωπικό τους συμφέρον. Αντίθετα θεωρεί τους «εν παιδεία» τους φύλακες πλέον κατάλληλους, γιατί μπορούν να υπηρετήσουν πιστά και ανιδιοτελώς ολόκληρη την πόλη. Και στον Αριστοτέλη επομένως και στον Πλάτωνα αυτό που έχει καθοριστική σημασία είναι η ικανοποίηση του δημοσίου συμφέροντος απ΄ τους φορείς της εξουσίας για να μπορέσει έτσι να εξασφαλιστεί η ευδαιμονία ως «τέλος» της πόλης και του ατόμου. Ωστόσο ο Αριστοτέλης, σε αντίθεση με τον Πλάτωνα που συγκεκριμένα ορίζει ως πιο κατάλληλους φορείς της εξουσίας τους φύλακες, δεν αποκλείει τη δυνατότητα ανάληψης της εξουσίας από ένα μόνο άτομο (βασιλεία) ή απ΄ το λαό (πολιτεία) για την πραγμάτωση του συλλογικού καλού. Βέβαια απ΄ τα τρία ορθά πολιτεύματα που διακρίνει ο Αριστοτέλης (Βασιλεία, Αριστοκρατία, Πολιτεία) καλύτερο θεωρούσε τη μοναρχία με τον όρο ο μονάρχης να είναι μία εξαιρετική προσωπικότητα, ένας άνθρωπος που υπερέχει όλων των άλλων σε αρετή και φρόνηση. Ελλείψει τέτοιου μονάρχη προτιμότερη θεωρούσε την αριστοκρατία στην οποία κυβερνούν ενάρετοι και σοφοί άνθρωποι. Ενώ το πολίτευμα που περιγράφει ως ιδανικό ο Πλάτωνας, όπως απορρέει απ΄ την Αλληγορία του Σπηλαίου είναι η Αριστοκρατία, το πολίτευμα δηλαδή εκείνο που κυβερνούν οι άριστοι, οι άριστοι όχι με βάση την καταγωγή αλλά σύμφωνα και με τον Αριστοτέλη και τον Πλάτωνα με βάση την παιδεία, τη μόρφωση που έχουν, η οποία είναι σύμφωνη με το νόμο (υπό του νόμου κειμένη),μια Αριστοκρατία του πνεύματος που εξουσιάζει και συνάμα υπηρετεί το πλήθος.

5) Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα 100 του σχολικού βιβλίου και συγκεκριμένα στην α’ παράγραφο της ενότητας 13, με τίτλο Η δικαιοσύνη: «Η ιδεώδης πολιτεία ενσαρκώνει και δεν πολυπραγμονεί ».

6 )- στοχαζομένους = στοχασμός, στοχαστικός. – πράττωσιν = πράξη, πρακτικός.

– ναγκάσαι = αναγκαστικός, εξαναγκασμός. – φαμεν = φήμη, προφήτης.

– πιτρέπεται = ανεπίτρεπτος, επιτροπή.

Σημείωση: οι προτεινόμενες λέξεις δεν είναι ο μόνες σωστές, αλλά παρατίθενται ενδεικτικά.

ΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΙΜΕΛΗΘΗΚΕ ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΟΡΜΗ- ΠΑΤΡΑ