Η γυμναστική «φάρμακο» για το άσθμα

Το άσθμα δεν αποτελεί αντένδειξη ούτε για άσκηση ούτε για αθλητισμό. Αντιθέτως, μάλιστα, η άσκηση συμπεριλαμβάνεται στις ιατρικές οδηγίες κάθε ανθρώπου με άσθμα. Αυτό τονίζει ο αναπληρωτής καθηγητής Φυσιολογίας της Αναπνοής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Παναγιώτης Μπεχράκης, με την ευκαιρία του πρόσφατου αγώνα βάδην της – πάσχουσας από άσθμα – Αθανασίας Τσουμελέκα στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου.

«Με εξαίρεση μια ασυνήθιστα ειδική μορφή άσθματος, που αιτιολογικά συνδέεται με την άσκηση και προκαλείται ειδικά από αυτήν, το σύνολο των νέων παιδιών που εμφανίζουν ασθματικές εκδηλώσεις, όχι μόνο μπορούν, αλλά και πρέπει να γυμνάζονται κανονικά», υπογραμμίζει.

Γιατί οι επιστήμονες συνιστούν στους ασθματικούς να γυμνάζονται; «Η τακτική άσκηση δυναμώνει το μυοσκελετικό σύστημα και ιδιαίτερα την αναπνευστική μυϊκή αντλία, ενώ παράλληλα, υποστηρίζει τον ψυχισμό των νέων ανθρώπων, ο οποίος απαλλάσσεται έτσι από τη σκέψη και την ψυχολογία του ανήμπορου αρρώστου _ γιατί απλούστατα κάτι τέτοιο δεν ισχύει στο άσθμα», απαντά ο κ. Μπεχράκης. «Απόδειξη οι Ολυμπιονίκες με άσθμα».

Ανεξάρτητα από το πότε θα διαγνωστεί επίσημα το άσθμα, τα συμπτώματα συνήθως αρχίζουν από μικρή ηλικία. Τότε, τα αγόρια εμφανίζουν υψηλότερη συχνότητα της πάθησης από τα κορίτσια, μια σχέση που αναστρέφεται στην εφηβεία. Μεταξύ 15 και 50 χρόνων, οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερη συχνότητα άσθματος από τους άντρες.

«Προσοχή σε σχέση με την άσκηση χρειάζεται στις περιπτώσεις άσθματος που δεν έχουν διαγνωσθεί και δεν αντιμετωπίζονται με συστηματική θεραπεία», συνιστά ο κ. Μπεχράκης. «Συμβαίνει τότε το φαινόμενο ο νέος ή η νέα σταδιακά να αποστασιοποιούνται _ είτε μόνοι τους είτε με οικογενειακή προτροπή _ από κάθε μορφή άσκησης, ακόμη και από τα παιχνίδια της παιδικής ηλικίας. Αυτό γίνεται πολλές φορές, επειδή το άσθμα εκλαμβάνεται ως “κρυολόγημα”, που ακολουθεί μια συνηθισμένη εφίδρωση. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο λάθος».

Ποιο είναι το χειρότερο που μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια της άσκησης; «Η εκδήλωση μιας ασθματικής κρίσης», εξηγεί ο κ. Μπεχράκης. «Ο μηχανισμός της ξήρανσης των βλεννογόνων της τραχείας και των βρόγχων είναι δυνατό να προκαλέσει ασθματική κρίση σε κάθε περίπτωση έντονης άσκησης, ιδίως σε περίοδο “υποκλινικής παρόξυνσης”. Σε αυτήν την περίπτωση, η άσκηση πρέπει να διακόπτεται, ενώ η κρίση κατά κανόνα υποχωρεί με τη χρήση των συνηθισμένων εισπνεόμενων βρογχοδιασταλτικών φαρμάκων».

Ποιο είδος και ένταση άσκησης είναι καλύτερα για τα άτομα με άσθμα; «Τα χαρακτηριστικά της άσκησης που θα συνιστούσα σ’ έναν έφηβο ή νεαρό ενήλικα με άσθμα είναι: ήπια ένταση και συνέχιση διά βίου», συμβουλεύει ο καθηγητής. «Το τελευταίο προϋποθέτει επιλογή ενός είδους σπορ που να ικανοποιεί και τις προτιμήσεις του ατόμου. Έτσι ώστε η άσκηση να μη γίνεται ψυχικό βάρος και καταναγκασμός και να μη διακόπτεται. Αντίθετα, μάλιστα, να γίνεται με ψυχική άνεση και ευκολία, ώστε να μετατρέπεται σε τρόπο ζωής».

Δεν υπάρχουν απαγορεύσεις ως προς το είδος της άσκησης. «Η κολύμβηση νομίζω ότι ταιριάζει περισσότερο από κάθε άλλη μορφή άσκησης στον χαρακτήρα και στον τρόπο ζωής του Έλληνα», υποστηρίζει ο κ. Μπεχράκης.

Το άσθμα σαφώς σχετίζεται με το περιβάλλον. Ουσιαστικά – κατά τους επιστήμονες – πρόκειται για μία ρήξη της ισορροπίας της αναπνοής με το περιβάλλον. Σε μια εποχή όπου τα περιβαλλοντικά προβλήματα όχι μόνο δεν έχουν ελεγχθεί, αλλά συνεχώς επιδεινώνονται, θεωρείται αναμενόμενη η επιδημιολογική αύξηση του άσθματος που παρατηρείται διεθνώς.

«Ευτυχώς, η αύξηση αυτή των αριθμών, που στην Ελλάδα σήμερα φτάνει το 5-7% των παιδιών, δεν συνοδεύεται και με αύξηση της βαρύτητας των κρίσεων αλλά περιλαμβάνει ελαφρότερες και σχετικά εύκολα ελεγχόμενες μορφές άσθματος», λέει ο κ. Μπεχράκης.

Επιπλέον, ο ίδιος πολιτισμός που προκαλεί το φαινόμενο, έχει επιτύχει σημαντική βελτίωση στην κατανόηση των μηχανισμών του και στη θεραπευτική αντιμετώπισή του.«Υπάρχουν ισχυρά, αποτελεσματικά και ακίνδυνα φάρμακα, που η χρήση τους εξασφαλίζει μία άνετη και ελεύθερη συμπτωμάτων ζωή», διαβεβαιώνει του πάσχοντες ο καθηγητής. «Έτσι, σήμερα κανείς δεν φοβάται το άσθμα».

Ο γυμναστής στο σχολείο καλό είναι να γνωρίζει τους μαθητές και τις μαθήτριες που έχουν άσθμα. «Όχι για να τους ξεχωρίζει στην καθημερινότητα αλλά για να αξιολογήσει, υπό το πρίσμα μιας πιθανής κρίσης, την τυχόν δυσκολία τους να αντέξουν στο κανονικό πρόγραμμα της υπόλοιπης τάξης», συμβουλεύει ο κ. Μπεχράκης.

Ο γυμναστής μπορεί να βοηθήσει το παιδί σε μια κρίση και οπωσδήποτε θα το απαλλάξει από το κανονικό πρόγραμμα σε μια περίοδο παρόξυνσης, σύμφωνα πάντοτε με ιατρική οδηγία.

Προληπτικά μέτρα

Η θεραπευτική αγωγή των αθλητών με άσθμα συνήθως δεν τροποποιείται λόγω της άσκησης. «Εάν όμως, ο κλασικός θεραπευτικός στόχος της κλινικής και σπιρομετρικής ύφεσης δεν έχει επιτευχθεί και η άσκηση απλά αποκαλύπτει κάποιο τυχόν θεραπευτικό έλλειμμα, τότε η άσκηση δεν επιβάλλει, αλλά υποδεικνύει την ανάγκη για τυχόν ενίσχυση της ακολουθούμενης θεραπευτικής αγωγής», συνιστά ο κ. Μπεχράκης.

Στις περιπτώσεις, όπου πράγματι έχει επιτευχθεί θεραπευτικά μια σταθερή κλινική και σπιρομετρική ύφεση, αλλά κατά την άσκηση προκύπτει πρόβλημα, τότε – με ιατρική οδηγία – συνιστάται η χρήση βρογχοδιασταλτικών εισπνεόμενων πριν από κάθε πρόγραμμα άθλησης ή έντονης σωματικής άσκησης.

«Τα βρογχοδιασταλτικά εισπνεόμενα θα είναι πάντοτε στην τσέπη της φόρμας του αθλητή, ενώ η παραμικρή δύσπνοια ή δυσφορία επιβάλλει την άμεση διακοπή της», λέει ο καθηγητής. «Εάν με την χρήση του συνηθισμένου βρογχοδιασταλτικού η κρίση επιμένει, τότε συνιστάται ιατρική συμβουλή ή και εξέταση».

Ο σπιρομετρικός έλεγχος είναι καλό να γίνεται τακτικά και να προηγείται πριν από κάθε απόφαση για έναρξη μακροχρόνιου προγράμματος άσκησης.

«Εάν ο αθλούμενος χρησιμοποιεί σωστά την εμπειρία του και αξιολογεί ο ίδιος τις επιδόσεις και αντοχές του», επισημαίνει ο κ. Μπεχράκης, «θα αποκτήσει τη δυνατότητα να χρησιμοποιεί το άθλημα ή το σπορ με το οποίο ασχολείται, όχι μόνο ως θεραπευτικό μέσο για την καλύτερη πορεία του άσθματος του αλλά και ως διαγνωστικό εργαλείο που θα τον προειδοποιεί για την ανάγκη για ενίσχυση της θεραπευτικής αγωγής σε περίπτωση μειωμένης αντοχής και αδυναμίας για εκτέλεση ενός συγκεκριμένου και γνωστού προγράμματος άσκησης».

Ποιοι εξαιρούνται

Οι ασυνήθιστα βαριές περιπτώσεις άσθματος ή και οι σπάνιες περιπτώσεις κρίσεων που ειδικά προκαλούνται από την άσκηση (exercise induced asthma), εξαιρούνται βέβαια από τον γενικό κανόνα. Ιδιαίτερα, το άσθμα που προκαλείται από την άσκηση _ όπως επισημαίνει ο κ. Μπεχράκης _ είναι αναγκαίο να διακρίνεται από το χρόνιο και μη αποτελεσματικά αντιμετωπιζόμενο άσθμα, που η αιτιολογία του δεν έχει καμία σχέση με την άσκηση, αλλά απλά κάνει την εμφάνιση του αισθητή κάτω από συνθήκες άσκησης. Η διαγνωστική αυτή προσέγγιση δεν είναι εύκολη και δεν πρέπει να αφήνεται στο ίδιο το παιδί ή στους γονείς του αλλά η κάθε τέτοια περίπτωση να κρίνεται από ιατρό και μάλιστα από ειδικό πνευμονολόγο.

Οι πέντε κανόνες

1. Η άσκηση όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά επιβάλλεται.

2. Η άσκηση να είναι ήπια και να συνεχίζεται δια βίου.

3. Τα εισπνεόμενα βρογχοδιασταλτικά να είναι πάντοτε στην τσέπη του αθλούμενου.

4. Βήχας, συριγμός ή δύσπνοια κατά την άσκηση σημαίνει διακοπή.

5. Διαπίστωση μειωμένης αντοχής συχνά σημαίνει «υποκλινική κρίση».