[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Ρεκόρ, ντόπινγκ και κίνητρα

Κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων καθημερινό σχεδόν θέμα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης αποτελούσε το ντόπινγκ. Όλοι όσοι διατύπωσαν άποψη εντόπισαν τη δημιουργία του προβλήματος σε δύο αλληλοεξαρτώμενα αίτια. Πρώτον, στα υψηλά κίνητρα προς τους πρωταθλητές και, δεύτερον, στο κυνήγι των υψηλών επιδόσεων.

Ως επακόλουθο για τη λύση του προβλήματος προτείνουν να καταργηθούν τα κίνητρα και να ισχύσει ένα αυστηρότερο θεσμικό πλαίσιο ελέγχου. Έτσι οι πρωταθλητές θα πάψουν να κυνηγούν τις υψηλές επιδόσεις και ως εκ τούτου δεν θα χρειάζονται πια τις φαρμακευτικές ουσίες. Παρ΄ όλο που ο παραπάνω συλλογισμός έχει λογική αξία, η αλήθεια του έγκειται στο ερώτημα κατά πόσον τα κίνητρα είναι η κύρια πηγή του «κακού», οδηγούν δηλαδή στο κυνήγι των ρεκόρ, οπότε η εξάλειψή τους θα σταματήσει το κυνήγι των υψηλών επιδόσεων και τη χρήση φαρμακευτικών ουσιών. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της ψυχολογίας ο άνθρωπος λειτουργεί με δύο είδη κινήτρων: α) τα εσωτερικά, τη χαρά δηλαδή και ευχαρίστηση γι΄ αυτό που κάνει και β) τα εξωτερικά, τα οφέλη δηλαδή που θα αποκομίσει από αυτό που κάνει. Ή και τα δύο μαζί. Κανείς νομίζω δεν μπορεί να ισχυριστεί πως οι πρωταθλητές λειτουργούν μόνο με τα εξωτερικά κίνητρα και ότι η κατάργησή τους θα τους στερήσει την επιθυμία και την προσπάθεια για δημιουργία νέων ρεκόρ. Άλλωστε ο αθλητισμός ανήκει σ΄ αυτές τις ενασχολήσεις στις οποίες ο άνθρωπος συμμετέχει κυρίως λόγω των εσωτερικών κινήτρων. Η κατάργηση οποιουδήποτε εξωτερικού κινήτρου πιθανόν όταν θα πρωτοεφαρμοστεί να φέρει μια μικρή οπισθοδρόμηση στη δημιουργία νέων ρεκόρ, δεν θα τα σταματήσει όμως. Ρεκόρ θα συνεχιστούν να επιτυγχάνονται άσχετα με τα εξωτερικά κίνητρα. Τα ρεκόρ θεωρητικά ποτέ δεν θα πάψουν να βελτιώνονται, παρ΄ όλο που στην πράξη αυτή η βελτίωση θα είναι πολύ μικρή και στο μέλλον θα συμβαίνει ίσως έπειτα από εκατοντάδες χρόνια.

Το επόμενο επιχείρημα είναι το φυσιοκρατικό ή βιολογικό και αφορά στην επιθυμία του ανθρώπου για βελτίωση των επιδόσεών του. Αν γεννιέται δηλαδή ο άνθρωπος με την προδιάθεση να βελτιώνεται διαρκώς ή η βελτίωση επιβάλλεται κοινωνικά και είναι προϊόν μιας ορισμένης κοινωνίας και εποχής. Ο άνθρωπος από τότε που εμφανίστηκε στη γη πάντοτε ήθελε να επιτύχει το καλύτερο σε όλους τους τομείς. Ήθελε καλύτερα σπίτια, καλύτερα όπλα, καλύτερες συγκοινωνίες, καλύτερα φάρμακα, καλύτερες επιδόσεις

Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Πρέπει να νομοθετήσει παρέχοντας τις αναγκαίες διευκολύνσεις στους πρωταθλητές και συγχρόνως προστατεύοντάς τους ηθικά, κοινωνικά και βιολογικά

στον αθλητισμό κ.λπ. Δεν υπήρξε κοινωνία ή ιστορική εποχή κατά την οποία ο άνθρωπος να είπε στην εξέλιξη φτάνει μέχρι εδώ και δεν πρέπει να προχωρήσουμε άλλο. Αν υπήρχε τέτοια κοινωνία, τότε πιθανόν η εξέλιξη να είχε σταματήσει προ χιλιάδων ετών. Κοινωνικές συνθήκες επιβράδυναν κατά καιρούς την εξέλιξη, αλλά δεν την εξαφάνισαν. Το κυνήγι των επιδόσεων, το να γίνει δηλαδή το ανθρώπινο γένος καλύτερο σε έναν τομέα, είναι κάτι κοινωνικά επιθυμητό. Αυτό το κοινωνικά επιθυμητό διαμορφώνεται από τη φύση του ανθρώπου και από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες.

Τα ρεκόρ λοιπόν αποτελούν εσωτερικό κίνητρο για τους αθλητές, είναι χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης και είναι και κοινωνικά επιθυμητά. Η κοινωνία λοιπόν έχει την υποχρέωση να δίδει κίνητρα για τη βελτίωσή τους, όπως δίδει κίνητρα σε όλους τους τομείς της επιστήμης και της τέχνης στους καλύτερους εκπροσώπους τους.

Οι πρωταθλητές πάντα θα επιζητούν τρόπους για να αυξήσουν τις επιδόσεις τους. Αντί λοιπόν να χωρίζουμε τις φαρμακευτικές ουσίες σε απαγορευμένες και μη, αφού όλες βοηθούν στην επίτευξη υψηλών επιδόσεων, και να ωθούμε τους αθλητές σε «περίεργες» συμπεριφορές, θα πρέπει να αρθεί η απαγόρευση και η χορήγηση όλων των φαρμακευτικών ουσιών να γίνεται κατόπιν επίσημης ιατρικής παρακολούθησης. Φαίνεται όμως ότι η κοινωνία μας αυτή την περίοδο έχει εμπλακεί σε ένα αδιέξοδο διπλής ηθικής από το οποίο είναι πολύ δύσκολο να ξεφύγει. Να θέλει δηλαδή τις υψηλές επιδόσεις αλλά και να τιμωρεί τους αθλητές που ξεφεύγουν από κάποιους κανόνες που η ίδια έχει θεσπίσει, χωρίς όμως να ρωτήσει τους ίδιους. Τα οικονομικά συμφέροντα επίσης που έχουν αναπτυχθεί γύρω από αυτό κάνουν δυσκολότερη τη λύση του προβλήματος.

Τη λύση και εδώ πρέπει να δώσουν και θα δώσουν οι ίδιοι οι πρωταθλητές, όπως την έδωσαν και πριν από χρόνια στο θέμα του ερασιτεχνισμού και επαγγελματισμού που είχε εγείρει παρόμοια συζήτηση στις πρώτες σύγχρονες Ολυμπιάδες, όπου αθλητές αποκλείστηκαν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες ή στερήθηκαν τα μετάλλιά τους επειδή έπαιρναν χρήματα για τη συμμετοχή τους σε αθλητικούς αγώνες. Στο τέλος, δηλαδή, πρέπει να γίνει αυτό που επιθυμούν οι πρωταθλητές, οι οποίοι κυρίως διαμορφώνουν και το αθλητικό γίγνεσθαι, και στην πλειονότητα τους (κατόπιν ερευνών το 90%-95%) είναι υπέρ της χρήσης των φαρμακευτικών ουσιών. Η κοινωνία πρέπει να νομοθετήσει παρέχοντας τις αναγκαίες διευκολύνσεις στους πρωταθλητές και συγχρόνως προστατεύοντάς τους ηθικά, κοινωνικά και βιολογικά. Η ένταξή τους στο ίδιο νομοθετικό πλαίσιο με τους παραβάτες του κοινού ποινικού δικαίου δεν είναι μέσα στη φιλοσοφία του αθλητισμού.

Ο Κώστας Μουντάκης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρώην σύμβουλος Φυσικής Αγωγής του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.