Ήμουν κι εγώ εκεί. Ρωτήστε και το Ρhotoshop!

Κάποτε, μια φωτογραφία αποτελούσε ντοκουμέντο, απόδειξη ενός γεγονότος πραγματικού. Σήμερα ωστόσο μια φωτογραφία μπορεί να παρουσιάσει ένα γεγονός που δεν συνέβη ποτέ, μια εικόνα που δεν ήταν όπως παρουσιάζεται, ένα πρόσωπο που δεν συμμετείχε στο στιγμιότυπο που απαθανατίστηκε.
Ποιο είναι το μυστικό; Μία είναι η λέξη- κλειδί: Ρhotoshop.

Για εκείνους που δεν το γνωρίζουν, το Ρhotoshop είναι ένα δημοφιλές πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή, το οποίο επιτρέπει την επεξεργασία φωτογραφιών για τη βελτιστοποίηση αλλά και για την παραποίησή τους. Με τη βοήθεια του ψηφιακού μέσου, ο καθένας μπορεί να κάνει ρετούς στη φωτογραφία του, ενώ μπορεί να… εξαφανίσει για πάντα τον πρώην σύζυγο από την κορνίζα στο σαλόνι…

Η απομάκρυνση του πρώην συζύγου της Λόρα Χορν από μια δεκαετία αναμνήσεων ίσως χρειαστεί ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή της. Η απομάκρυνσή του, όμως, από τις φωτογραφίες μιας δεκαετίας χρειάστηκε μόνο μερικές ώρες, με τη βοήθεια ενός φίλου επαγγελματία στο Ρhotoshop. Όπως συνέβη πριν από χρόνια, στην εποχή του Στάλιν, όταν ένας τεχνικός απομάκρυνε όλα τα ίχνη ενός αξιωματούχου που είχε πέσει σε δυσμένεια από τις επίσημες φωτογραφίες, έτσι και ο φίλος της Χορν αφαίρεσε τη φιγούρα του πρώην συζύγου από όλες τις φωτογραφίες των κοινών διακοπών τους στην Καραϊβική. «Στη δική μου πραγματικότητα γνωρίζω ότι αυτές οι φωτογραφίες αναφέρονται σε γεγονότα που πράγματι συνέβησαν. Χωρίς αυτόν, όμως, μπορώ να παρουσιάσω τις φωτογραφίες. Μπορώ να τις κοιτώ και να θυμάμαι τα γέλια που κάναμε, τα μέρη τα οποία επισκεφτήκαμε. Αυτή η νέα πραγματικότητα όμως είναι περισσότερο ευχάριστη».

Κάπως έτσι, μέσω του Ρhotoshop, ανεπιθύμητοι εικονιζόμενοι μπορούν να εξαφανιστούν από το πλάνο, να προστεθούν στη θέση τους άλλοι, επιθυμητοί, τα κοντά μαλλιά να μακρύνουν, τα περιττά κιλά να φύγουν. Τι σημασία έχει που δεν θα ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα;

Και στο παρελθόν. Στην εποχή του ψηφιακού χειρισμού, πολλοί πιστεύουν ότι οι φωτογραφίες δεν αποτελούν πια ντοκουμέντο, μια εικόνα που καθρεφτίζει με απόλυτη πιστότητα μια στιγμή του παρελθόντος, αλλά ένα θέμα που μας αρέσει να το βλέπουμε, αυτό που θα θέλαμε να είχε συμβεί μάλλον, παρά αυτό που τελικά συνέβη.

Η τάση να καταγράφεται η οικογενειακή ιστορία μέσω των φωτογραφιών με τρόπο που ξεπερνά την πραγματικότητα, είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η φωτογραφία. Κατά τον 19ο αιώνα, οι άνθρωποι πόζαραν κρατώντας αγαπημένα προσωπικά αντικείμενα ή αξεσουάρ, όπως μαντίλες ή τσάντες, νεκρών συγγενών τους. Ήταν μια προσπάθεια να τους συμπεριλάβουν συναισθηματικά στην εικόνα, επισημαίνει η Μέρι Γουόρνερ Μάριεν, καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο των Συρακουσών. Στην Ινδία, προσθέτει η ίδια, είναι παράδοση στις φωτογραφίες του γάμου να κόβουν από άλλες φωτογραφίες πρόσωπα συγγενών που δεν παραβρέθηκαν και να τις κολλούν στις φωτογραφίες του γάμου, από τον οποίο απουσίαζαν.

Ανεπιθύμητοι «εξαφανίζονται», τα περιττά κιλά φεύγουν, τα μαλλιά γίνονται πυκνότερα!

Το κίνητρο να εμφανιστεί η ιδανική εικόνα κάποιου ή μιας οικογένειας γίνεται ακόμη πιο έντονο σε μια εποχή κατά την οποία το άλμπουμ έχει μετακινηθεί από τη βιβλιοθήκη ή την ντουλάπα στο κομπιούτερ και στο Ίντερνετ. Επιπλέον, το κοινό έχει πλέον συνηθίσει στην ιδέα της επεξεργασμένης φωτογραφίας. Τον Ιούλιο, για παράδειγμα, η ιρανική κυβέρνηση προφανώς παραποίησε την εικόνα μιας πυραυλικής δοκιμής για να εντυπωσιάσει με το οπλοστάσιό της.


Τώρα τον βλέπεις, τώρα όχι

Μετά το διαζύγιό της, η Λόρα Χορν αποφάσισε να σβήσει τον πρώην σύζυγό της (μαντέψτε ποιος είναι) από τις φωτογραφίες με το Ρhotoshop. Η ψηφιακή τεχνική δεν χρησιμοποιείται πλέον μόνο από εκδότες και φωτογράφους.
Επεξεργασμένα όλα τα εξώφυλλα των περιοδικών

Είναι πάγια τακτική πλέον των ωραίων και διασήμων διεθνώς να περνούν πρώτα από επεξεργασία οι φωτογραφίες τους και μετά να δημοσιεύονται. Κάπως έτσι τα χαμόγελα αποκτούν έντονη λάμψη και οι ατέλειες από το σώμα και το πρόσωπο εξαφανίζονται. «Αυτό γίνεται παντού. Στα εξώφυλλα των περιοδικών, οι φωτογραφίες όλων των ωραίων γυναικών υποβάλλονται σε ειδική επεξεργασία με το Ρhotoshop, έτσι το δέρμα τους καθαρίζεται. Όλοι το κάνουν», σχολιάζει η 23χρονη Κέζε Στρόεμπελ Χαφτ, η οποία κάνει αυτή ακριβώς τη δουλειά για μια διαφημιστική εταιρεία στο Σαν Φρανσίσκο.

Ακόμη κι αν τα πράγματα έχουν τόσο αλλάξει, όμως, εκείνες οι παλιές ακατέργαστες φωτογραφίες στο οικογενειακό άλμπουμ διατηρούν ακόμη έντονη τη συναισθηματική τους αξία. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί αυτό. Ο Άλαν Έντιν, κλινικός ψυχολόγος στη Βιρτζίνια, χρησιμοποιεί παλιές οικογενειακές φωτογραφίες ως πρώτο υλικό για να προκαλέσει τη συζήτηση με τους ασθενείς του. «Είναι η ιστορία μας. Υπήρχαν επί χρόνια, παρά τις προκλήσεις της ζωής μας. Είναι σημαντικά κομμάτια της ιστορίας μας». Όταν τις αλλοιώνει κανείς είναι σαν να θέλει να γνωρίσει την αυταπάτη, λέει. «Το να αποδέχεσαι μια φωτογραφία σου όπως ακριβώς σε παρουσιάζει σημαίνει να δέχεσαι την πραγματικότητα του ποιος είσαι και πώς φαίνεσαι. Οι φωτογραφίες που μισείς λένε για σένα τόσo πολλά όσα και οι φωτογραφίες που αγαπάς».