Επιστήμη

Οίνος ευφραίνει… ηλεκτρονικό σομελιέ

Τον πρώτο ηλεκτρονικό σομελιέ, που μπορεί να διακρίνει την ποιότητα και τη γεύση των κρασιών εξετάζοντας αυστηρά τη χημική σύστασή τους, δημιούργησαν Ισπανοί επιστήμονες. Ορισμένοι μάλιστα παγκοσμίου φήμης οινοπαραγωγοί, που παρασκευάζουν πανάκριβα κρασιά, υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό το γεγονός αυτό καθώς τα τελευταία χρόνια έχουν διαπιστώσει ότι η παραχάραξη διάσημων ετικετών αποφέρει αστρονομικά κέρδη σε επιτήδειους λαθρεμπόρους.

Παρά το γεγονός ότι η συσκευή αυτή βρίσκεται στα πρώτα στάδια της κατασκευής της, οι ερευνητές στο Ινστιτούτο Μικροηλεκτρονικής της Βαρκελώνης είναι σίγουροι ότι πολύ σύντομα θα έχουν καταφέρει να παρουσιάσουν έναν αυτόματο δοκιμαστή κρασιών ο οποίος θα είναι περισσότερο αξιόπιστος από τον άνθρωπο.

Σε τσιπ σιλικόνης. Σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα «Τhe Ιndependent», ο ηλεκτρονικός σομελιέ ή αλλιώς «ηλεκτρονική γλώσσα» αποτελείται από μία διάταξη μικροσκοπικών συνθετικών μεμβρανών που είναι τοποθετημένες πάνω σε ένα τσιπ σιλικόνης που αποκαλείται πολυαισθητήρας. Κάθε μία από τις μεμβράνες έχει διαφορετική ευαισθησία στα πολυάριθμα χημικά συστατικά τα οποία προσδιορίζουν τις ποικιλίες κρασιού αλλά και τον έναν τρύγο από τον άλλον. Οι Ισπανοί επιστήμονες, που δημοσίευσαν την έρευνά τους στην επιθεώρηση «Τhe Αnalyst» της Βρετανικής Βασιλικής Ένωσης Χημικών, υποστηρίζουν πως ο ηλεκτρονικός σομελιέ ειναι ήδη σε θέση να προσδιορίσει τέσσερις ποικιλίες κρασιών όπως οι Αiren, Chardonnay, Μalvasia, Μacabeu, και επίσης να διακρίνει δείγματα από το ίδιο κρασί που προέρχεται από τους τρύγους των ετών 2004 και 2005.

«Τα αποτελέσματα όσον αφορά τις δυνατότητες του ηλεκτρονικού σομελιέ μάς έχουν δείξει με ξεκάθαρο τρόπο ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τέτοιου είδους πολυαισθητήρες όχι μόνο για τον προσδιορισμό της ταυτότητας του κρασιού ανάλογα με την ποικιλία του σταφυλιού και τη χρονιά του τρύγου, αλλά επιπλέον και για την ποσοτική πρόβλεψη διαφόρων παραμέτρων του κρασιού», επισημαίνει η δρ Σεσίλια Χιμένεθ Χορκέρα από το Ινστιτούτο της Βαρκελώνης. Η ίδια, μαζί με τους συναδέλφους της, πιστεύει ότι επεκτείνοντας την γκάμα των χημικών ουσιών που η «ηλεκτρονική γλώσσα» μπορεί να αναγνωρίσει, ο τεχνητός σομελιέ θα είναι ικανός να προσδιορίσει συστατικά ή επιπρόσθετες ουσίες που καθορίζουν την ποιότητα του κρασιού και μάλιστα την αυθεντικότητά του. Σε πέντε γεύσεις. Η δρ Χορκέρα λέει πως η λειτουργία του τεχνητού σομελιέ βασίζεται στις ίδιες αρχές που διέπουν τη φυσιολογία της ανθρώπινης γλώσσας και πως επιδεικνύει ευαισθησία σε πέντε διαφορετικές γεύσεις: τη γλυκύτητα, την αλατότητα, την πικράδα, την οξύτητα και τη μεταλλική γεύση (που ειναι περισσότερο γνωστή με την ιαπωνική λέξη umami που σημαίνει νόστιμο, απολαυστικό). Οι Ισπανοί ειδικοί δοκίμασαν την ηλεκτρονική γλώσσα σε 9 δείγματα από οπό σταφυλιού που τρυγήθηκε το 2005 και σε άλλα 6 δείγματα που προέρχονταν από τρύγο του 2004. Επανέλαβαν τις δοκιμές σε κρασιά που παρασκευάστηκαν από τις τέσσερις ποικιλίες σταφυλιών που αναφέραμε πιο πάνω οι οποίες τρυγήθηκαν το 2004 και το 2005 και διεπίστωσαν ότι ο σομελιέ μπορούσε με μεγάλη ακρίβεια να προσδιορίσει το είδος του κρασιού από τη χημική σύστασή του. Επίσης έχει τη δυνατότητα να ανιχνεύει την περιεκτικότητα του κρασιού σε γλυκαντικές ουσίες, σε αλκοόλη, αλλά και την οξύτητά του.


Το ιερό δισκοπότηρο των οινοπαραγωγών

ΜΙΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ γλώσσα ή μύτη που θα μπορούσε να ξεχωρίσει την αυθεντικότητα ενός μοναδικού κρασιού, είναι το ιερό δισκοπότηρο των οινοπαραγωγών. Το να μπορεί κάποιος να διαβεβαιώσει για την ποιότητα και την ταυτότητα ενός κρασιού είναι μεγάλη δουλειά. Πολύ μεγάλη δουλειά και ακόμη μεγαλύτερη επιχείρηση. Ένας Αμερικανός Κροίσος ξόδεψε 500.000 δολάρια για να αποκτήσει τέσσερα μπουκάλια κρασί που υποτίθεται ότι ανήκαν στον Τόμας Τζέφερσον και στο τέλος αποδείχτηκε ότι αγόρασε… μούστο. Ειδικοί σε όλο τον κόσμο, σαν νέοι αλχημιστές, προσπαθούν χρόνια τώρα να κατασκευάσουν ένα αξιόπιστο σύστημα αναγνώρισης κρασιών. Νεόπλουτοι σε όλο τον κόσμο δίνουν αστρονομικά ποσά για να αγοράσουν πολυτελή κρασιά όπως τα Romanee-Conti, Ρetrus, Le Ρin, Υquem and Lafite και διάσημοι οινοπαραγωγοί προσπαθούν να διαφυλάξουν τα πανάκριβα προϊόντα τους από τα κίβδηλα αντίγραφα, χρησιμοποιώντας ειδικού τύπου φιάλες, ολογράμματα, σφραγίδες στα μπουκάλια και εξειδικευμένα μελάνια στις ετικέτες που είναι ευαίσθητες στην υπεριώδη ακτινοβολία.


Οι τρεις φάσεις της γεύσης

Η αίσθηση της γεύσης του κρασιού σχηματίζεται κυρίως στη γλώσσα. Η γλυκιά πλευρά του ποτού αναγνωρίζεται από το εμπρόσθιο άκρο της γλώσσας. Η αλμυρή από τα εμπρόσθια και τα εκατέρωθεν του κεντρικού άξονα άκρα της πάνω επιφάνειας της γλώσσας. Η όξινη, από τα πλάγια και το κάτω μέρος ενώ η πικρή μόνο από το πίσω μέρος της πάνω επιφάνειας της γλώσσας. Όταν οι ειδικοί δοκιμάζουν ένα κρασί, παρατηρούν τρεις διαδοχικές φάσεις που εκτυλίσσονται στο στόμα τους. Η πρώτη είναι η στιγμιαία γεύση ή επίθεση, που ολοκληρώνεται στα πρώτα 2 με 3 δευτερόλεπτα. Ακολουθεί η εξέλιξη ή αλλιώς ανάπτυξη, η οποία αντιστοιχεί στη συνεχή μεταβολή της αίσθησης (εντύπωσης) και διαρκεί επίσης 2 έως 3 δευτερόλεπτα. Τέλος έρχεται η επίγευση, που είναι η εντύπωση που παραμένει και μετά την αποβολή του οίνου απ΄ το στόμα.

Κάθε κρασί περιέχει τα συστατικά εκείνα που είναι υπεύθυνα και για τις τέσσερις γεύσεις που το διακρίνουν: η γεύση του γλυκού δίδεται από την αλκοόλη και οπωσδήποτε από τα σάκχαρα και τη γλυκερόλη ή γλυκερίνη που περιέχει. Η όξινη γεύση, από τα ελεύθερα οργανικά οξέα. Η αλμυρή γεύση από τα οξέα που βρίσκονται σε μορφή αλάτων και, τέλος, η πικρή γεύση δίδεται από τις φαινολικές ενώσεις, που αναφέρονται κυρίως στις τανίνες
Δεν έχει μόνο η Γη το προνόμιο της ζωής

Σκληροτράχηλα μικρόβια και όχι πράσινα ανθρωπάκια αναζητούν οι επιστήμονες στο Σύμπαν. Οι οργανισμοί αυτοί, που όπως αποδείχθηκε πρόσφατα ζουν στα πιο ακραία περιβάλλοντα της Γης, «άνοιξαν» τα μάτια των ειδικών, οι οποίοι διαπίστωσαν πλέον ότι η ζωή μπορεί να αναπτυχθεί και σε συνθήκες που μέχρι τώρα θεωρούνταν αδιανόητες. Μάλιστα, η παραδοχή κορυφαίων κοσμολόγων ότι στο Σύμπαν οι συνθήκες ευνοούν τη δημιουργία της ζωής, ωθεί τους αστροβιολόγους να αναζητήσουν μικροσκοπικούς κατοίκους μακρινών πλανητών και όχι εξωγήινη νοημοσύνη.

Πριν από λίγο καιρό, η βιογεωλόγος Λίζα Πρατ από το Πανεπιστήμιο της Ιντιάνα των ΗΠΑ, εξερεύνησε στοές σε παλαιά ορυχεία της Νότιας Αφρικής και διαπίστωσε πως εκεί ζουν ορισμένα μικρόβια- τα λεγόμενα ακραιόφιλατα οποία τρέφονταν από τη ραδιενέργεια που εκλυόταν από τα πετρώματα του υπεδάφους. Το γεγονός προκάλεσε μεγάλη εντύπωση στους επιστήμονες και επιβεβαίωσε την πρόσφατη θεωρία ότι στον πλανήτη μας υπάρχουν μορφές ζωής που ζουν και εξελίσσονται κάτω από ιδιαίτερα αντίξοες συνθήκες. Βακτήρια δηλαδή που ζουν, εδώ και εκατομμύρια χρόνια

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΠΛΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ζωής που δεν εξαρτώνται από τον ήλιο, αφού δεν αντλούν ενέργεια από αυτόν

σε περιβάλλονται τόσο ακραία, που κανείς ειδικός μέχρι τώρα δεν μπορούσε να φανταστεί. Η ανακάλυψη λοιπόν της Πρατ, που όπως δήλωσε η ίδια στην εφημερίδα «Τhe Washington Ρost», «δεν χωράει ούτε στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας», άλλαξε ριζικά τις πεποιθήσεις μας για τα όρια και τις συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί η ζωή. Νέα είδη μικροβίων ανακαλύφθηκαν τα τελευταία πέντε χρόνια βαθιά στον ωκεάνιο πυθμένα, κοντά σε θειούχες υδροθερμικές πηγές όπου η θερμοκρασία είναι απίστευτα υψηλή, άλλα έχουν εντοπιστεί σε μικρές λίμνες όπου αντί για νερό υπάρχει αποκλειστικά και μόνο οξύ, καθώς επίσης και σε βάθος μεγαλύτερο από τρία χιλιόμετρα, μέσα στους πάγους της Γροιλανδίας.

Οι ανακαλύψεις αυτές επιβεβαιώνουν πια ότι ορισμένες απλές μορφές ζωής όχι μόνο επιβιώνουν σε ακραία περιβάλλοντα, αλλά κυρίως πως δεν εξαρτώνται από τον ήλιο, καθώς δεν αντλούν ενέργεια από αυτόν. Πρόκειται για γνώση που δημιουργεί νέα δεδομένα για την αστροφυσική και την αστροβιολογία ως προς την αναζήτηση εξωγήινης ζωής, καθώς είναι σαφές ότι ζωντανοί οργανισμοί δεν είναι απαραίτητο να υπάρχουν σε έναν πλανήτη που περιφέρεται γύρω από κάποιο άστρο, όπως συμβαίνει με τη Γη και τον Ήλιο, αφού η ηλιακή ενέργεια δεν είναι η μοναδική πηγή ζωής στο σύμπαν. Ας αναλογιστούμε μάλιστα υπόψη ότι ο αριθμός των άστρων στο Σύμπαν αποτελείται από τον αριθμό 1 ακολουθούμενο με 23 μηδενικά.

Οι κοσμολόγοι. Είναι ξεκάθαρο πλέον ότι το Σύμπαν είναι δομημένο με τέτοιο τρόπο ώστε να προσφέρει καταφύγια στη ζωή υπό συνθήκες που μόλις τώρα οι επιστήμονες αρχίζουν να ανακαλύπτουν. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι κορυφαίοι κοσμολόγοι παραδέχονται πλέον πως ο συσχετισμός δυνάμεων στο Σύμπαν, αποκλείει από τη Γη το προνόμιο να είναι ο μοναδικός πλανήτης με ζωή.

Ο διάσημος Άγγλος κοσμολόγος σερ Μάρτιν Ρις, είπε την περασμένη άνοιξη στο συνέδριο Κοσμολογίας που διοργάνωσε η ΝΑSΑ ότι οι δυνάμεις που παρατηρούνται στο Σύμπαν- από τη βαρύτητα μέχρι τον ηλεκτρισμό που κρατά τα άτομα ενωμένα μεταξύ τους – λειτουργούν με τέτοιο τρόπο ώστε να ευνοούν τη δημιουργία των βαρέων εκείνων στοιχείων που μπορούν να δώσουν ώθηση για τη δημιουργία και την εξέλιξη της ζωής. Ο ισχυρισμός αυτός θα μπορούσε να επιβεβαιωθεί αν σε κάποιον πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος, με πρώτο και καλύτερο τον Άρη, εντοπιζόταν μικροβιακή ζωή. Αν μάλιστα αποδεικνυόταν στην περίπτωση αυτή ότι η ζωή στον Άρη δεν σχετίζεται με εκείνη της Γης, τότε θα ήταν ολοφάνερο ότι μικροσκοπικοί οργανισμοί ζουν σε πολλά μέρη του σύμπαντος.


Η ανακάλυψη εξωγήινης ζωής αργεί ακόμα

ΟΙ ΑΣΤΡΟΦΥΣΙΚΟΙ θεωρούν ότι η εξωγήινη ζωή δεν θα ανακαλυφθεί σύντομα. Είναι όμως σχεδόν σίγουροι πως θα την ξετρυπώσουν. Απλώς μέχρι στιγμής δεν έχουν τα μέσα για να το κάνουν. Είναι όπως παλαιότερα που είχαν τη βεβαιότητα ότι υπήρχαν και αλλού στο σύμπαν αστέρια με πλανήτες να τα περιτριγυρίζουν. Απλώς τότε δεν υπήρχαν εξελιγμένα τηλεσκόπια για να μπορέσουν να τους δουν. Βέβαια, κυρίαρχο ρόλο σε αυτήν την επίπονη όσο και φιλόδοξη έρευνα παίζει ότι έχει αλλάξει ο στόχος των επιστημόνων. Οι ειδικοί δεν ψάχνουν πλέον για UFΟ ή για περίεργα ραδιοσήματα που στέλνουν νοήμονα όντα από μακρινούς γαλαξίες. Τα δύο διαστημόπλοια «Viking» που τη δεκαετία του 1970 ερεύνησαν τον Άρη για να εντοπίσουν οργανικά συστατικά ή άλλη ένδειξη ζωής, δεν βρήκαν τίποτα καθώς δεν είχαν τη δυνατότητα να σκάψουν στο έδαφος. Από την άλλη πλευρά η ομάδα επιστημόνων για την αναζήτηση εξωγήινης νοημοσύνης, γνωστή και ως SΕΤΙ, παρά την πληθώρα ραδιοσημάτων που εξέπεμπε στο Διάστημα προσδοκώντας μια απάντηση, δεν έλαβε την παραμικρή ενθαρρυντική ένδειξη.

Στην παρούσα φάση η επιστημονική κοινότητα έχει επικεντρώσει το ενδιαφέρον της στην επιχείρηση που βρίσκεται σε εξέλιξη στον Άρη. Το διαστημικό εργαστήριο «Φοίνικας» που βρίσκεται εκεί διαπίστωσε στο έδαφος την ύπαρξη χημικών στοιχείων ίδιων με αυτών της Γης, ικανών να φιλοξενήσουν ζωή, όμως δεν εντόπισε ώς τώρα έμβιο οργανισμό. Την ίδια ώρα η διαστημοσυσκευή «Μars Reconnaissance Οrbiter», έστειλε αυτόν τον μήνα φωτογραφίες από τον Άρη με συγκλονιστικά στοιχεία για το παρελθόν του Κόκκινου Πλανήτη, ο οποίος είναι διάστικτος από τα απομεινάρια μεγάλων λιμνών και ποταμών.