Γονιδιακό ντόπινγκ μόνο για… ποντίκια

Πριν από οκτώ χρόνια, οι επιστήμονες προέβλεπαν πως το γονιδιακό ντόπινγκ θα κάνει το ντεμπούτο του στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου. Σήμερα, θεωρούν πως είναι σχεδόν αδύνατο να συμβεί κάτι τέτοιο και να βρεθεί τις επόμενες μέρες κάποιος αθλητής ντοπαρισμένος με γενετικό υλικό.

Κι αυτό, γιατί στην πορεία των ερευνών διαπίστωσαν πως η επιστήμη δεν έχει βρει ακόμα τον τρόπο να ξεπεράσει τους μεγάλους και άγνωστους κινδύνους που εγκυμονεί για την υγεία των αθλητών, ενώ δεν έχει βρεθεί ακόμα η κατάλληλη μέθοδος για τη χρήση των ποθητών γονιδίων. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως δεν θα έρθει εκείνη η μέρα, αφού όλα είναι πιθανά. Άλλωστε, κανείς δεν είπε πως οι ενδιαφερόμενες πλευρές έχουν εγκαταλείψει την προσπάθεια.

Θεραπείες (ντόπινγκ…). Το γονιδιακό ντόπινγκ είναι ιδιαίτερα ελκυστικό, γιατί ωθεί το σώμα να παράγει ορμόνες σε μεγαλύτερες ποσότητες από το συνηθισμένο, οι οποίες προσδίδουν δύναμη, αντοχή και ταχύτητα στον οργανισμό. Στα ζητούμενα του ντόπινγκ είναι η ενεργοποίηση ενός ανενεργού γονιδίου ή η προσθήκη ενός καινούργιου που βελτιώνει την αντοχή και την ταχύτητα. Μία άλλη μορφή θεραπείας υπό δοκιμή είναι η εισαγωγή ενός συνθετικού γονιδίου, το οποίο παράγει τις χημικές ουσίες που χτίζουν τους μυς.

Μέχρι τώρα, οι επιστήμονες έχουν καταφέρει παρόμοια αποτελέσματα σε ποντίκια. Βέβαια, ο δικός τους στόχος είναι η θεραπεία ασθενειών όπως η μυϊκή δυστροφία και όχι τα ρεκόρ. Στη θεραπεία με γονίδια, οι ερευνητές προσπαθούν να ελέγξουν μία ανίατη ασθένεια, άρα δεν ανησυχούν ιδιαίτερα για τις παρενέργειες αφού είναι λιγότερο ισχυρές απ΄ ό,τι τα συμπτώματα της αρρώστιας. Αντίθετα, στο ντόπινγκ πειραματίζεσαι με έναν υγιή οργανισμό και προσπαθείς να βελτιώσεις τις φυσικές δυνατότητές του.

Τρόποι εισαγωγής. Μία από τις βασικές δυσκολίες είναι η μέθοδος με την οποία θα εισαχθεί το γονίδιο στον οργανισμό. Ένας τρόπος είναι η ένεση με ιό, ο οποίος θα περιέχει τα επιθυμητά γονίδια που θα αλλοιώσουν το DΝΑ. Όμως, οι ιοί μπορεί να μη μεταφέρουν τα γονίδια σε όσα κύτταρα χρειάζεται για να υπάρχει αποτέλεσμα. Ακόμα και αν τα καταφέρουν, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι τα γονίδια θα ενεργοποιηθούν ή ότι θα παράγουν αρκετές πρωτεΐνες.

Εκτός αυτού, ο ιός μπορεί να προκαλέσει την έναρξη της διαδικασίας που οδηγεί στην ανάπτυξη καρκίνου ή να δεχθεί επίθεση και να καταστραφεί από το ανοσοποιητικό σύστημα πριν παραδώσει τα γονίδια. Επίσης, μπορεί να ανιχνεύεται εύκολα από τα σχετικά τεστ.

Άλλοι τρόποι. Μία άλλη μέθοδος που δοκιμάζεται είναι η χρήση του πλασμιδίου, ενός αυτόνομου εξοχρωμοσωματικού μορίου DΝΑ, το οποίο διαθέτει ικανότητα αυτόνομου διπλασιασμού. Το πλεονέκτημά του είναι πως δεν ενσωματώνεται στο γονιδίωμα και έτσι μπορεί να αφαιρεθεί αν χρειαστεί. «Η χρήση του είναι ευκολότερη», λέει στο περιοδικό «Νew Scientist» ο Ντόμινικ Γουέλς, που ερευνά τη μυϊκή δυστροφία και τη γονιδιακή θεραπεία στο Ιmperial College του Λονδίνου. «Το πρόβλημα όμως βρίσκεται στο να εισαχθεί αρκετή ποσότητα πλασμιδίων στους μυς ώστε να δούμε αποτέλεσμα. Δεν αρκεί να αλλαχθεί μόνο το 1% με 2% των μυϊκών ινών. Θα μείνω έκπληκτος αν αποκαλυφθεί γονιδιακό ντόπινγκ στο Πεκίνο».

Γενετικό προφίλ. Η Παγκόσμια Οργάνωση Αντιντόπινγκ (WΑDΑ) έχει ήδη αρχίσει να λαμβάνει τα μέτρα της για κάθε ενδεχόμενο. Οι ειδικοί πιστεύουν πως σύντομα θα εφευρεθούν τα κατάλληλα τεστ, αρχικά DΝΑ και αργότερα εξελιγμένα τεστ αίματος, που θα εντοπίζουν τις γονιδιακές επεμβάσεις.

Στα σχέδια της WΑDΑ είναι η δημιουργία του γενετικού προφίλ κάθε αθλητή. Στο μέλλον, οι «ιπτάμενοι γιατροί» του αντιντόπινγκ θα ψάχνουν για οργανικές αλλαγές του ντόπινγκ και όχι τα ίχνη των ίδιων των ουσιών. Κάθε αθλητής θα παρέχει στοιχεία για τα γονίδιά του, την παραγωγή πρωτεϊνών και τη μεταβολική του δραστηριότητα.

Έτσι, οποιαδήποτε δραστική αλλαγή θα γίνεται αμέσως αντιληπτή στον έλεγχο.

Έτσι κι αλλιώς, τα εισαχθέντα γονίδια θα είναι πολύ διαφορετικά από τα υπόλοιπα και θα υπάρχουν πολλά σημάδια εξωτερικής παρέμβασης που θα είναι αδύνατο να καλυφθούν. Εκτός αν η τεχνολογία φθάσει στο σημείο να καμουφλάρει το γονίδιο ώστε να μοιάζει φυσικό.

Κάτι που σήμερα είναι ακόμα ακατόρθωτο.


Θα προσαρμόζουν την προπόνηση ανάλογα με τα γονίδια

ΕΝΑ ΠΡΩΤΟ δείγμα του πώς θα λειτουργεί στο μέλλον το αντιντόπινγκ κοντρόλ είδαμε πριν από λίγες μέρες. Οι υπεύθυνοι απαγόρευσαν στον Ρώσο ποδηλάτη Βλαντίμιρ Γκούσεφ να συμμετάσχει στους Αγώνες, γιατί υπάρχουν ενδείξεις πως έχει υποβληθεί σε ντόπινγκ αίματος. Παρ΄ όλο που δεν βρέθηκε θετικός σε καμία ουσία, στις εξετάσεις που υποβλήθηκε τα επίπεδα των τιμών του αίματός του δεν ήταν στα φυσιολογικά όρια.

Από την άλλη, δεν αποκλείεται οι τιμές του αίματός του να μη βρίσκονται στα φυσιολογικά επίπεδα λόγω της προπόνησης που έκανε σε μεγάλο υψόμετρο ή μπορεί να έχει γεννηθεί με κάποιο γονίδιο το οποίο να γίνεται η αιτία αυτών των τιμών. Η Κάθριν Νορθ από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ πιστεύει πως θα μπορούν οι προπονητές να αλλάζουν την προπόνηση των αθλητών τους βάσει των γονιδίων τους. Και αναφέρει το παράδειγμα της ερυθροποιητίνης (ΕΡΟ), πρωτεΐνης που αυξάνει τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων και συνεπώς την ποσότητα οξυγόνου που μεταφέρει το αίμα. Η τεχνητή αύξησή της είναι παράνομη, μπορεί όμως να γίνει με φυσικό τρόπο, με προπόνηση σε υψόμετρο. Αν κάποιοι αθλητές είναι γενετικώς προδιατεθειμένοι για την παραγωγή περισσότερης ή λιγότερης ΕΡΟ, μπορούν να προσαρμόσουν ανάλογα την προπόνησή τους.

Αναζητώντας γονίδια που επηρεάζουν τις αθλητικές επιδόσεις, οι επιστήμονες βρίσκουν αρκετούς πιθανούς υποψήφιους. Ένα από τα πιο σημαντικά είναι το γονίδιο ΑCΕ, το οποίο κατ΄ αρχάς βοηθά στη ρύθμιση της πίεσης. Οι ειδικοί πιστεύουν πως επηρεάζει τη χρήση του οξυγόνου από τα κύτταρα, αλλά δεν ξέρουν πώς. Μία παραλλαγή του με την ονομασία ΙΙ εμφανίζεται συχνότερα στους αθλητές αντοχής, ενώ μία άλλη με την ονομασία DD συσχετίζεται με την καλή απόδοση στα αθλήματα όπου χρειάζεται εκρηκτικότητα, όπως το ποδόσφαιρο ή τα σπριντ.