Επιφυλλίδα

Άνθρωποι στον αέρα

Σε ρεπορτάζ απογευματινής εφημερίδας διαβάσαμε πως αυξημένες παρουσιάζονται οι αυτοκτονικές τάσεις σε ανθρώπους που πλήττει η ανεργία, γιατί έχουν χρεοκοπήσει ή κλείσει ανθούσες, σε άλλες εποχές, βιομηχανίες στις οποίες οι άνθρωποι αυτοί εργάζονταν. Επειδή ακόμη και το πιο αδόκιμο ρεπορτάζ ερμηνεύει πάντα μια συλλογική διάθεση και νοοτροπία, εντονότατος είναι ο καταγγελτικός του τόνος ως προς το ανοικτίρμον κράτος που εξωθεί σε αυτοκτονία τους ανθρώπους.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως το κράτος (το κάθε κράτος) είναι κάτι το ανοικτίρμον, εξίσου όμως εντυπωσιακή με την παραδοχή αυτή παραμένει η αφέλεια να πιστεύει κανείς πως είναι δυνατόν ένα κράτος να συγκινηθεί γιατί κινδυνεύει η ζωή κάποιων ανθρώπων, ώστε να δραστηριοποιηθεί και ν΄ αποτρέψει τον σχετικό κίνδυνο. Να ζητάς να σε βοηθήσει το κράτος επειδή νοσείς και θα πεθάνεις (όσο κι αν, υπό ευρεία έννοια, είναι υπεύθυνο το ίδιο γι΄ αυτή τη νόσο), σημαίνει να πιστεύεις πως το κράτος θ΄ αποτελούσε εξαίρεση για σένα μόλις παρουσιαζόταν ο οποιοσδήποτε κίνδυνος. Ενώ ταυτόχρονα παρέμενες ή υποδυόσουν τον ανήξερο, όταν το κράτος συμπεριφερόταν προς όλους τους άλλους σάμπως να ήταν μια ουδέτερη, που δεν δικαιούνταν ν΄ αποτελέσει εξαίρεση, μάζα.

Νάτος λοιπόν ο κόμπος του προβλήματος: όταν παροπλίζεται η συνείδησή σου ως προς την κοινωνικότητα των προβλημάτων σου και την όμοια, σε σχέση με τους άλλους, μορφή της ύπαρξής σου, δεν είναι ως εξαίρεση που θα σε αντιμετωπίσει το κράτος. Μεταβάλλεσαι αυτόματα σ΄ έναν υποψήφιο να εκλιπαρήσει το έλεός του. Με την πτώση των κοινωνικών ιδεολογιών, η ανθρωπότητα φαίνεται να έχει υπογράψει μιας απροσδιόριστης χρονικής διάρκειας συνθήκη, ώστε οι άνθρωποι να αμιλλώνται για τον ποιον θα πρωτολυπηθεί ένα, από τη σύστασή του, ανοικτίρμον κράτος.

Ο ασφαλέστερος τρόπος να αισθανθεί κανείς αυτοκτονικές τάσεις, υπό ομηρεία ή σε κλοιό, είναι να πιστεύει πως τα όποια προβλήματά του (ακόμη και τα συναισθηματικότερα) είναι «προσωπική» του υπόθεση και ότι είναι δυνατόν να λυθούν με συνδυασμούς που ο ίδιος θα επινοήσει.

Κι αν υπάρξει κάποια λύση, θα είναι για να γίνει βαρύτερο το πρόβλημα που θ΄ ακολουθήσει. Αν η ανθρωπότητα είχε δώσει ιδιαίτερη προσοχή σε τρεις, να τις χαρακτηρίσουμε κατηγορίες; τάξεις; ανθρώπων, τους κοινωνικούς επαναστάτες, τους καλλιτέχνες και τους μοναχούς, θα είχε βοηθηθεί ως προς τούτο: πως μονάχα όταν συρρικνώσεις ή αποβάλλεις εντελώς από μέσα σου την έννοια του κράτους (όσο κι αν δεσποτικά σού επιβάλλει την παρουσία του) και συνειδητοποιείς τα προβλήματά σου μέσα σε μιαν ευρεία κοινότητα με συνωμοτική, κατά κάποιον τρόπο, συγκρότηση, τα προβλήματα αυτά, όσο τραχιά κι αν είναι, μεταβάλλονται σε μια δημιουργική ευφορία.

Δεν μπορούμε να περιμένουμε πολλά πράγματα από το κράτος- ιδιαίτερα στην εποχή μας. «Το κράτος», που έλεγε κι ο Γιάννης Τσαρούχης, «υπάρχει για να σε κατευνάζει και να σε κάνει ανυποψίαστο με το να σου επιτρέπει να τρως τη σοκολάτα που αισθάνεσαι ότι επιθυμείς».

Αν οι τάξεις ή οι κατηγορίες που αναφέραμε δεν παρουσιάζουν ή παρουσιάζουν τις ελαχιστότατες αυτοκτονικές τάσεις, είναι γιατί το κράτος δεν γίνεται να εγγυηθεί κανενός είδους ασφάλεια και όσο πιο ανοικτίρμον εκδηλώνεται τόσο περισσότερο συκοφαντείται για όλους αυτούς η μισητή, σε όλες της τις μορφές, καθεστηκυία τάξη». Γιατί ακόμη και ο κοινωνικός επαναστάτης δεν έχει καμιά σχέση με την τρέχουσα έννοια του κράτους. Όσο μάλιστα πιο πολύ φαίνεται ότι είναι δυνατόν να σε εντυπωσιάσει η απανθρωπιά του κράτους τόσο περισσότερο κινδυνεύεις να βρεθείς στον αέρα, κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Γιατί τις λέξεις που χρησιμοποιεί το κράτος ή μάλλον ο τρόπος που τις χρησιμοποιεί και τις λογαριάζεις, γι΄ αυτόν ακριβώς τον λόγο, ως ιδιαιτέρου κύρους και παντοδύναμες, μόλις σου αποκαλυφθεί ο ανοικτίρμων χαρακτήρας του κράτους οι λέξεις παύουν να έχουν οποιοδήποτε αντίκρυσμα, μετεωρίζεσαι στο κενό. Αναλογιστείτε πόσες λέξεις που είχε δραματικά επικυρωθεί το περιεχόμενό τους χάρη σε μια αιματηρή ιδιωτεία, τα κράτη τις εξανέμισαν, σε βαθμό που είναι αδύνατον να τις χρησιμοποιήσεις.

Το κράτος, γενικότερα, χρειάζεται να γίνεται αποδεκτό μετά βίας, όταν οι πολίτες έρχονται σ΄ επαφή μαζί του και όχι να προσπαθούν να το εξευμενίσουν (τα όργανά του δηλαδή) ώστε να επωφεληθούν εις βάρος εκείνων που τους είναι μισητό. Μην ξεχνάμε, άλλωστε, μιαν απλή αλήθεια: το κράτος, όπως κι ο κάθε άνθρωπος, αποκαλύπτει τον πραγματικό του εαυτό πολύ περισσότερο όταν δίνει ή μάλλον χάρη στον τρόπο που δίνει, και πολύ λιγότερο όταν παίρνει αυτό που του δίνουν.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η Λέξη»