Φαινόμενα

Αφόρητος εκβαρβαρισμός

Με όποιο άλλοθι κι αν προβάλλεται, το αποτρόπαιο δεν παύει να προκαλεί επικίνδυνο εθισμό στο φιλοθέαμον
Τα ανατριχιαστικά πλάνα έκαναν προφανώς τον γύρο του κόσμου. Κάπως θολά, καταγεγραμμένα από κάμερα ασφαλείας, με την εικόνα τρεμάμενη και το «κεντρικό θέμα» μακρινό, χωρίς να διευκολύνει το βλέμμα του τηλεθεατή ένα ζουμ, όπως θα γινόταν αν υπήρχε κανονικός εικονολήπτης. Γιατί το κεντρικό θέμα σήκωνε ζουμ. Ένας αιφνίδιος θάνατος on camera. Μια γυναίκα που περίμενε πάρα πολλές ώρες στον προθάλαμο για τα επείγοντα περιστατικά μιας κλινικής στις ΗΠΑ έπεσε τελικώς νεκρή και το χειρότερο ήταν ότι ουδείς έδωσε σημασία.

Υποτίθεται ότι τα πλάνα δόθηκαν στη δημοσιότητα για να καταγγελθεί η αδιαφορία, η ψυχρότητα μπροστά στον θάνατο ενός συνανθρώπου και μάλιστα μέσα σε κλινική. Έσπευσαν όλοι να δηλώσουν τον αποτροπιασμό τους για τη συμπεριφορά συμπολιτών τους, πολιτικοί έκαναν δηλώσεις και ζήτησαν την τιμωρία των υπευθύνων της κλινικής. Εν τω μεταξύ τα πλάνα από την κάμερα ασφαλείας που δείχνουν τη στιγμή της κατάρρευσης της γυναίκας προβάλλονται ξανά και ξανά. Φαίνεται να γλιστράει και μετά την ξαναβλέπουμε καθισμένη και να ξαναγλιστράει στο πάτωμα σαν να παίζει ένα περίεργο παιχνίδι. Στην επανάληψη δεν υπάρχει θάνατος. Εξαερώνεται. Ακυρώνεται το επόμενο δευτερόλεπτο για να συμβεί και να ακυρωθεί ξανά, ταπεινωμένος και αυτός και το ανθρώπινο σώμα από την κάμερα και το εμπόριο του αποτρόπαιου που έχει μεγάλη πέραση στην εποχή μας.

Άλλωστε κάθε άλλο παρά πρώτη φορά προβάλλονται σκηνές θανάτου. Κάθε φορά υπάρχει υποτίθεται πολύ σοβαρός λόγος, όπως για παράδειγμα με τον απαγχονισμό του Σαντάμ Χουσεΐν που έγινε παγκόσμιο τηλεοπτικό σόου για να υπογραμμιστεί η τιμωρία του απόλυτου εχθρού που είχε κατασκευάσει η αμερικανική προπαγάνδα. Οι αποτρόπαιες σκηνές προβάλλονταν ξανά και ξανά σαν να ήταν τηλεπαιχνίδι. Και όχι να το παινευτούμε, αλλά προηγηθήκαμε στο σόου θανατολαγνείας. Το μεγαλύτερο το έδωσε η εγχώρια τηλεόραση στα πρώτα της βήματα ως εμπορική και ήταν τα πλάνα της κατάρρευσης του Μένιου Κουτσόγιωργα κατά τη διάρκεια της δίκης στο Ειδικό Δικαστήριο.

Οι περιπτώσεις είναι διαφορετικές αλλά το αποτέλεσμα ίδιο ακριβώς: ο θάνατος που γίνεται θέαμα.

Ε ναι, λοιπόν, το μεγάλο επίτευγμα του τηλεοπτικού πολιτισμού μας είναι ο σταδιακός εθισμός μας στο αποτρόπαιο. Και γιατί να ασχοληθούν με μια ηλικιωμένη που γλιστράει από την καρέκλα της οι άνθρωποι γύρω της; Μοιάζει πολύ «φυσικό» παιχνίδι. Στο επόμενο πλάνο θα είναι και πάλι καθισμένη στη θέση της.

Ένας από τους υπαλλήλους ασφαλείας της κλινικής μάλιστα εμφανίζεται, προφανώς ειδοποιημένος από κάποιον, στην καρέκλα γραφείου με ροδάκια, την οποία τσουλάει με την όπισθεν στον διάδρομο δίνοντας φόρα με τα πόδια του. Κοιτάει από το άνοιγμα του προθαλάμου το πεσμένο σώμα, χωρίς να σηκωθεί από την καρέκλα και μετά τσουλώντας πάλι εξαφανίζεται από το πλάνο. Θα μπορούσε να είναι μαύρο χιούμορ των Μόντι Πάιθονς. Είναι όμως η πραγματικότητα. Σκληρή όπως είναι ο εθισμός στη φρίκη. Σκληρότερη και από την ίδια τη φρίκη.


Απολαυστική αδιακρισία

Μέσω του εθισμού στην τηλεοπτική βαρβαρότητα καταργούνται «ειρηνικώς» οι κανόνες του πολιτισμού, κορυφαίος μεταξύ των οποίων παρέμενε το δέος του θανάτου. Η στιγμή που ο άνθρωπος φεύγει από τη ζωή παραμένει ιερή και απολύτως ιδιωτική. Και όμως, ακριβώς γι΄ αυτό προβάλλεται, ακριβώς γι΄ αυτό έχει εμπορική αξία. Ακριβώς γι΄ αυτό κυκλοφόρησε στα παγκόσμια τηλεοπτικά δίκτυα το φιλμάκι από την κάμερα ασφαλείας της αμερικανικής κλινικής. Την ίδια στιγμή να ανατριχιάσουμε με την απάνθρωπη συμπεριφορά και γλυκά γλυκά να ενταχθεί ακόμη μια εικόνα φρίκης στην καθημερινότητά μας. Και την ίδια στιγμή είναι άκρως απολαυστική (αλίμονο) για εκατομμύρια βλέμματα η αδιακρισία να παρακολουθήσουν από τον καναπέ τους σε γκρο πλαν την αποχώρηση ενός ανθρώπου από τη ζωή.

Όταν αυτή η κουλτούρα καλλιεργείται στην εποχή μας, γιατί άραγε περιμένει κανείς από οποιουσδήποτε ανθρώπους να επιδείξουν ευαισθησία μπροστά στον θάνατο; Ποιος και πώς τους το διδάσκει; Όχι πάντως ο πολιτισμός της τηλεόρασης, που έχει μάλιστα επίκεντρο τη χώρα στην οποία συνέβη το περιστατικό.