[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Φραγμένο πανεπιστήμιο

Είναι πολύ δύσκολο να δημιουργηθεί πανεπιστημιακό brand name, δηλαδή πανεπιστημιακό «εταιρικό όνομα». Τα καλύτερα πανεπιστήμια είναι συνήθως και τα παλιότερα. Ένας από τους λόγους γι΄ αυτό είναι ότι το χάρισμα στα πανεπιστήμια είναι ομαδικό, με άλλα λόγια βρίσκεται σε αυτό που αποκαλούμε συλλογικότητα.

Τι εννοώ; Η πρώτη ερώτηση που θα κάνει ένας κορυφαίος ακαδημαϊκός σε έναν άλλο είναι η εξής: Ποιος άλλος είναι εκεί, δηλαδή ποιοι άλλοι γνωστοί ακαδημαϊκοί βρίσκονται σε αυτό το τμήμα; Υπό αυτή την έννοια το Χάρβαρντ ή η Σορβόννη είναι πάνω από όλα συλλογικές οντότητες, γιατί μαζεύουν πολλούς φημισμένους καθηγητές.

Γιατί κάνω αυτές τις παράξενες αναφορές; Γιατί όσο αποκρουστική είναι όντως η πρωτοφανής βία που ασκήθηκε κατά του πρύτανη του ΑΠΘ τόσο προκλητική και παραπλανητική είναι και η μεγαλόστομη απορία που υποβάλλουν κάποιοι παράγοντες της δημόσιας ζωής. Δηλαδή, γιατί δεν αντιδρά η υπόλοιπη πανεπιστημιακή κοινότητα απέναντι στη βία και τα άλλα εκφυλιστικά φαινόμενα; Ας το πούμε λοιπόν ακόμη μια φορά για να γίνει αντιληπτό και από αυτούς (που υποκρίνονται ότι δεν το ξέρουν).

Γιατί σήμερα απλά δεν υπάρχει ενεργός πανεπιστημιακή κοινότητα. Και θα εξηγήσω σύντομα τους λόγους.

Κατ΄ αρχήν οι καθηγητές είναι ολέθρια κακοπληρωμένοι. Έτσι πολύ γρήγορα επιλέγουν (ειδικά στις Νομικές, Πολυτεχνικές ή Ιατρικές Σχολές) να ασκούν ελεύθερο επάγγελμα, πράγμα που σημαίνει ότι το πανεπιστήμιο τους χάνει, εν όψει και του γεγονότος ότι δεν λειτουργούν σε αυτό το πεδίο ούτε και οι πιο στοιχειώδεις ελεγκτικοί μηχανισμοί!

Ποιοι λοιπόν καθηγητές να αντιδράσουν; Εδώ ακριβώς είναι που τα καλά αμερικανικά πανεπιστήμια υπερέχουν (δίνουν μεγάλους μισθούς στους παραγωγικούς καθηγητές και τους δελεάζουν για να κάνουν συνεχή έρευνα).

Από την άλλη πλευρά το φοιτητικό κίνημα βρίσκεται στη χειρότερη ιστορική του στιγμή

Η ΒΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΑΛΛΑ ΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΑ

φαινόμενα δεν θα εμφανίζονταν στα πανεπιστήμια αν υπήρχε μια ενεργός ακαδημαϊκή κοινότητα. Και τέτοια κοινότητα σήμερα δεν υπάρχει!

και συνιστά δυστυχώς (για να θυμηθούμε λίγο τον Μαρξ) τη «φάρσα» του μεγαλειώδους μεταπολιτευτικού του εαυτού.

Έτσι οι φοιτητές είναι μια αδρανής μάζα που δεν είναι θεσμικά υποχρεωμένη να παρακολουθεί κάθε μέρα τα μαθήματα στις σχολές. Ποιοι λοιπόν φοιτητές να αντιδράσουν απέναντι στη βία, όταν πολλοί από αυτούς διάγουν μια περίοδο υπαρξιακής χαλαρότητας (πλην αυτών βέβαια που δουλεύουν σκληρά, γιατί είναι πραγματικά φτωχοί);

Αν μαζί με αυτά λάβει κανείς υπόψη του και το παρανοϊκό γεγονός ότι οι φοιτητικές παρατάξεις αποτελούν «τα μακριά χέρια» των πολιτικών κομμάτων, τότε θα έχει κατανοήσει γιατί σήμερα οι φοιτητές αντιδρούν ακατανόητα απέναντι στην ανάδειξη των πρυτανικών αρχών με τη συμμετοχή όλων των σπουδαστών.

Όμως και τα ίδια τα κόμματα με τις πολιτικές τους ενισχύουν απαράδεκτα αυτό το παρακμιακό χάος.

Έτσι ο υπουργός Παιδείας μιλάει επιπόλαια για το σοκ που πρέπει να υποστούν τα πανεπιστήμια. Τα δημόσια πανεπιστήμια πρέπει όντως να υποστούν ένα θεσμικό σοκ για να γίνουν καλύτερα (και όχι για να υποκατασταθούν από ιδιωτικά «μαγαζάκια»).

Και εδώ θα αναφέρω μόνο το εξής: Στο Αμβούργο ιδρύθηκε μια ιδιωτική νομική σχολή η οποία απέτυχε. Γιατί; Γιατί η Deutsche Βank που τη χρηματοδότησε έβαλε μόνο τα γνωστικά αντικείμενα που την ενδιέφεραν- Τραπεζικό Δίκαιο κ.λπ.- και εξοβέλισε ή υποβάθμισε το Ποινικό Δίκαιο. Αυτό όμως δεν είναι Νομική Σχολή, αλλά επιχειρηματικό μαγαζί!

Όμως και τα κόμματα της ευρύτερης Αριστεράς συμβάλλουν ουσιωδώς στην αποδιάρθρωση του ακαδημαϊκού χώρου, γιατί ο μεν ΣΥΡΙΖΑ «χαϊδεύει» απλώς τους νεολαίους εκείνους από τους οποίους πιστεύει ότι θα αντλήσει εκλογικά οφέλη, το δε ΠΑΣΟΚ γιατί δεν έχει ξεκαθαρίσει ακόμη ιδεολογικά τι ακριβώς θέλει να κάνει σε αυτό το πεδίο.

Όμως με όλα αυτά, τα πανεπιστήμιά μας δεν είναι σε καμία περίπτωση τα εργοστάσια της οικονομίας της γνώσης (Α. Giddens, «Η Ευρώπη στην παγκόσμια εποχή»).

Ποιο είναι το συμπέρασμα; Η βία και τα άλλα εκφυλιστικά φαινόμενα δεν θα εμφανίζονταν στα πανεπιστήμια αν υπήρχε μια ενεργός ακαδημαϊκή κοινότητα. Και τέτοια κοινότητα σήμερα δεν υπάρχει! Εκτός και αν μερικοί ζουν σε μια άλλη πλανητική πραγματικότητα!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ