Επιστήμη

Το Σύμπαν on line

Παράθυρο σε μια τρισδιάστατη περιήγηση στο Σύμπαν ανοίγει η ολοκαίνουργια δικτυακή σελίδα που εγκαινίασε πριν από λίγες μέρες η Μicrosoft. Με μόνο οδηγό το ποντίκι του ηλεκτρονικού υπολογιστή, κάθε άνθρωπος που έχει πρόσβαση στο Ίντερνετ θα μπορεί να μαθαίνει δωρεάν κάθε αστρονομική πληροφορία που υπάρχει για οποιοδήποτε αντικείμενο του Διαστήματος επιθυμεί.

Oι ουρανοί μπορεί να είναι το επόμενο σύνορο των ταξιδιών, όμως μέχρι τώρα κανένας διαστημικός τουρίστας, όσο πλούσιος και αν είναι, δεν μπορεί να δει από κοντά το περίγραμμα του Νεφελώματος του Καρκίνου ή το ανάγλυφο του άστρου Ήτα Τρόπιδας (Εta Carinae), που είναι 100 φορές πιο συμπαγές από τον Ήλιο και το οποίο απέχει 7.500 έτη φωτός από εμάς.

Εκπληκτικές λεπτομέρειες. Εδώ και λίγες μέρες, αυτοί οι διαστημικοί προορισμοί, αλλά και χιλιάδες άλλοι, μπορούν να εξερευνηθούν με μια απλή κίνηση με το ποντίκι του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Αστέρια, πλανήτες, αστερισμοί, κομήτες, διαστημική σκόνη μπορούν να παρουσιαστούν με εκπληκτικές λεπτομέρειες στην οθόνη του υπολογιστή. Η ηλεκτρονική διεύθυνση www. WorldWideΤelescope. org είναι το αποκορύφωμα της πολύχρονης δουλειάς δεκάδων ερευνητών της Μicrosoft: κάθε άνθρωπος που έχει πρόσβαση στο Ίντερνετ, είτε είναι εξειδικευμένος επιστήμονας είτε όχι, μπορεί εντελώς δωρεάν να εξερευνήσει τα άδυτα του Σύμπαντος χωρίς να χρειαστεί να το κουνήσει καν από το σπίτι ή το γραφείο του.

Πρωτοποριακό site. Η αλήθεια είναι πως στο Ίντερνετ υπάρχουν πολλές αστρονομικές διευθύνσεις που παρέχουν χρήσιμες και πρωτογενείς πληροφορίες. Πολλοί αστρονόμοι όμως υποστηρίζουν ότι η δουλειά που έχει κάνει η Μicrosoft θέτει νέες βάσεις στην τρισδιάστατη απεικόνιση ενός τεράστιου όγκου πληροφοριών που έχει συγκεντρωθεί από διαστημικά τηλεσκόπια. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την ευκολία της πλοήγησης αλλά και την αφηγηματική ξενάγηση από πληθώρα ειδικών, καθιστούν πρωτοποριακό το συγκεκριμένο site.

Ο Αλεξάντερ Σζάλεϊ, που είναι καθηγητής Αστρονομίας και Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς, λέει ότι «η εξερεύνηση του εικονικού Σύμπαντος είναι απίστευτα φιλική προς τον χρήστη του προγράμματος και μοιάζει σαν ένα παιχνίδι στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Επιπλέον, οι επιστημονικές πληροφορίες που παρέχονται είναι σωστές και νιώθεις σαν να είσαι ήδη μέσα σε αυτόν τον κόσμο».

Παγκόσμιο τηλεσκόπιο. Το πρόγραμμα WorldWide Τelescope (Παγκόσμιο Τηλεσκόπιο) συνδυάζει την Αστρονομία, την εκπαίδευση και την εκμάθηση του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Ορισμένοι εκπαιδευτικοί πιστεύουν ότι οι πλούσιες εικόνες του προγράμματος, η ζωντανή απεικόνιση των αντικειμένων, αλλά και ο εύκολος σχεδιασμός για την πλοήγηση στο site, θα δελεάσει πολλά παιδιά που ασχολούνται με τα video games, ώστε να εντρυφήσουν στην Αστρονομία και την επιστήμη γενικότερα.

Η Αστρονομία, όπως συμβαίνει με αρκετά άλλα πεδία της επιστήμης, έχει τα τελευταία χρόνια ψηφιοποιηθεί και εμπλουτιστεί με έναν τεράστιο όγκο δεδομένων. Το γεγονός αυτό καθιστά την Αστρονομία έναν προνομιακό χώρο για την εφαρμογή προχωρημένων υπολογιστικών μεθόδων, ως προς την αναζήτηση επιστημονικής πληροφορίας.

Το αστεροσκοπείο της Google. Να λοιπόν, γιατί δεν προκαλεί έκπληξη το ότι η δεύτερη κολοσσιαία εταιρεία που διαθέτει μια φιλόδοξη on line αστρονομική υπηρεσία, είναι η Google. Ο γίγαντας της ιντερνετικής αναζήτησης, «μπόλιασε» πρώτος με αστρονομικές πληροφορίες και εικόνες το πρόγραμμα του Google Εarth, που ως γνωστόν προσφέρει μέσω του Διαδικτύου δορυφορικές φωτογραφίες για κάθε σημείο του πλανήτη μας. Η νέα αυτή υπηρεσία ήταν το Google Sky.

Η Μicrosoft και η Google είναι ανταγωνιστές στη σκληρή και με πολλά σκαμπανεβάσματα εμπορική αγορά της ιντερνετικής αναζήτησης και του λογισμικού. Μέχρι τώρα, στο θέμα τής on line Αστρονομίας, και οι δύο πλευρές διακηρύσσουν αμοιβαίο σεβασμό και λένε πως ο ανταγωνισμός τους εστιάζεται αποκλειστικά στην επιστημονική ανακάλυψη και τη δημόσια εκπαίδευση. Λένε επίσης πως δεν έχουν σχέδια για την πώληση διαφήμισης στα αστρονομικά sites. Διαστημικός «πόλεμος». Πάντως, μπορεί να μην υπάρξει διαστημικός «πόλεμος» ανάμεσα στις δύο εταιρείες, όμως οι προσφορές τους αντανακλούν και τις διαφορετικές κουλτούρες τους.

Το site του WorldWide Τelescope πηγάζει από προσεκτικό σχεδιασμό και μακροχρόνια ανάπτυξη στο πεδίο της έρευνας. Περιέχει τις πλουσιότερες γραφικές αναπαραστάσεις και ενσωματώνει ένα ειδικό λογισμικό για να παρουσιάζει τις εικόνες σφαιρικών διαστημικών αντικειμένων με τη λιγότερη πολική παραμόρφωση. Τρέχει όμως μόνο με Μicrosoft Windows.

●Από την άλλη πλευρά, το Google Sky, εκτός από τις πληροφορίες που παρέχει, ενθαρρύνει τους ειδικούς να εμπλουτίζουν το υπάρχον υλικό με ολοένα και περισσότερα δεδομένα. Η φιλοσοφία αυτή στηρίζεται στη συνεχή εξέλιξη του «προϊόντος» και όχι στην παροχή ενός ήδη ολοκληρωμένου.


Οι πρωτεργάτες του Παγκόσμιου Τηλεσκοπίου

ΤΗΝ ΕΜΠΝΕΥΣΗ για τη δημιουργία του Παγκόσμιου Τηλεσκοπίου είχε ο Τζιμ Γκρέι, ένας αναγνωρισμένος ειδικός στην επιστήμη των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Για πολύ καιρό τον συνάρπαζε η πρόκληση της παρουσίασης στο Ίντερνετ χαρτών και εικόνων on line. Το πρόγραμμά του που έδειχνε εικόνες από εναέριους χάρτες του κόσμου, το ΤerraServer, ήταν διαθέσιμο στο Ίντερνετ τον Μάιο του 1998, λίγους μήνες πριν από την ίδρυση της Google. Ο Γκρέι δούλεψε στη συνέχεια για χρόνια με αστρονόμους και την επινόησή του την παρουσίασε τον Σεπτέμβριο του 2001, στην έγκριτη επιστημονική Επιθεώρηση «Science». Το όραμά του ήταν κατά κύριο λόγο να μπορέσει να καταστήσει όλη αυτή την πλημμυρίδα αστρονομικών δεδομένων προσβάσιμη και εύχρηστη στους επιστήμονες. Το πρόγραμμα άρχισε να λαμβάνει τη μορφή που έχει σήμερα το φθινόπωρο του 2006. Τότε άρχισε να δουλεύει σε αυτό ο Κέρτις Γουόνγκ, ο οποίος ήταν ερασιτέχνης αστρονόμος και έπιασε δουλειά στη Μicrosoft το 1998. Είπε στον Γκρέι ότι το πρόγραμμα ήταν καταπληκτικό και πως θα έπρεπε να το καταστήσουν διαθέσιμο και προσβάσιμο στον κόσμο. Ο Γουόνγκ με τη σειρά του είπε: «Όταν ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι γράψουν τη δική τους ιστορία από την περιήγησή τους στο πρόγραμμα, τότε θα έχουμε πετύχει».


Οι Ολυμπιονίκες του μυαλού

Ο δείκτης ευφυΐας, γνωστός και ως ΙQ, έχει πολλαπλασιαστεί τα τελευταία 100 χρόνια. Είναι όμως αυτό ένδειξη πως οι άνθρωποι έχουν γίνει εξυπνότεροι ή απόρροια ενός συνδυασμού περιβαλλοντικών, γενετικών και πολιτισμικών παραγόντων; Οι επιστήμονες προσπαθούν να βρουν την απάντηση σε ένα ζήτημα που προκαλεί διαμάχη μεταξύ των φυλών.

Μετρώντας τα σκορ στα τεστ της ΜΕΝΣΑ, της διεθνούς οργάνωσης που διαχειρίζεται τα τεστ ευφυΐας, ο καθηγητής Τζέιμς Φλιν ανακάλυψε προς έκπληξή του ότι τον 20ό αιώνα η άνοδος ανά δεκαετία έφτανε τους τρεις πόντους. Και αυτό συνέβη τόσο στον ανεπτυγμένο όσο και στον αναπτυσσόμενο κόσμο.

Συμπεραίνουμε λοιπόν πως το ανθρώπινο είδος έγινε πολύ πιο έξυπνο; «Ναι, αλλά όχι ακριβώς», απαντά ο Φλιν και εξηγεί στην εφημερίδα «Οbserver»: «Η ευφυΐα έχει αυξηθεί. Αλλά πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο ευφυΐα. Αυτό που μας δείχνουν τα σκορ στα τεστ ΙQ είναι η πολιτισμική ιστορία του 20ού αιώνα και μία ματιά στο χάσμα που χωρίζει τα μυαλά μας από αυτά των προγόνων μας. Αυτό που συνέβη στην πραγματικότητα είναι ότι έχουμε δημιουργήσει το κατάλληλο περιβάλλον και τα απαραίτητα εργαλεία με τα οποία τα σκορ ανεβαίνουν».

Σκυλιά- κουνέλια. Ένα από αυτά τα εργαλεία είναι η ανάπτυξη και χρήση της «αφηρημένης ταξινόμησης» στην καθημερινή μας σκέψη. Η ικανότητα να σκεφτόμαστε με αφηρημένους όρους κρύβεται πίσω από την επιστημονική, υλική και ενδεχομένως ηθική εξέλιξη της κοινωνίας μας. Και παίζει βασικό ρόλο στην «ευφυΐα» μας. Για παράδειγμα, όπως αναφέρει ο Φλιν στο βιβλίο του «Τι είναι ευφυΐα;», πριν από έναν αιώνα, στην ερώτηση τι συνδέει τα σκυλιά με τα κουνέλια, η συνηθέστερη απάντηση θα ήταν ότι με τα πρώτα πιάνουμε τα δεύτερα. Αυτή η απάντηση όμως παίρνει μηδέν σε ένα τεστ ΙQ, όπου η σωστή απάντηση είναι πως και τα δύο είναι θηλαστικά.

Πέφτουν τα σκορ. Τελευταία όμως, τα σκορ στα τεστ μένουν στάσιμα στη Δυτική Ευρώπη. Ο Φλιν πιστεύει ότι οφείλεται εν μέρει στην υπογεννητικότητα. «Όσο λιγότερα τα παιδιά τόσο πιο φτωχό το γνωσιακό μας περιβάλλον». Μεγαλύτερη είναι η πτώση των σκορ στα αγόρια τα τελευταία χρόνια, και γι΄ αυτό μάλλον φταίνε τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, όπως υποδεικνύει μία άλλη μελέτη του Βρετανού ψυχολόγου Μάικλ Σάιερ. «Τα αγόρια σήμερα δεν βγαίνουν εύκολα από την ασφάλεια του ελεγχόμενου περιβάλλοντός τους, δεν εξερευνούν τον κόσμο με το παιχνίδι τους όπως παλιά».

Περιβάλλον- πολιτισμός. Έντονη είναι η αντιπαράθεση των φυλών στο ζήτημα της ευφυΐας, και γι΄ αυτό ακριβώς πολλοί επιστήμονες αποφεύγουν να ασχοληθούν με το θέμα. Στα τεστ ΙQ, οι λευκοί Αμερικανοί έχουν υψηλότερα σκορ από τους Αφροαμερικανούς, όπως και οι Ευρωπαίοι υπερτερούν των Αφρικανών. Οι λόγοι είναι καθαρά περιβαλλοντικοί και πολιτισμικοί, λέει ο Φλιν, και δεν έχουν καμία σχέση με τα γονίδια. «Η φτώχεια, η έλλειψη σχολείων, η πολύ μικρότερη σημασία του αφηρημένου συλλογισμού στην καθημερινότητά τους είναι οι αιτίες που η Αφρική υστερεί στα συγκεκριμένα τεστ. Τα δικά μας ΙQ ήταν τα ίδια πριν από 100 χρόνια και παρ΄ όλα αυτά εκβιομηχανιστήκαμε. Μετά ήρθαν τα σχολεία και η άνοδος του βιοτικού επιπέδου. Η κουλτούρα των μαύρων δίνει έμφαση στην εκμάθηση πρακτικών δεξιοτήτων γιατί οι νέοι αντιμετωπίζουν πολύ πιο άμεσα προβλήματα επιβίωσης από τους λευκούς. Άρα, δεν μπορούν να απαντήσουν σωστά στα τεστ ΙQ». Πολλοί λένε, άλλωστε, πως το μόνο που μετρούν τα τεστ είναι οι επιδόσεις μας σε αυτού του είδους την εξέταση και τίποτα παραπάνω.


Διαφορετικές κατηγορίες ευφυΐας

ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ στο θέμα έχει ο Χάουαρντ Γκάρντνερ, καθηγητής εξελικτικής εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ο οποίος πιστεύει πως η ευφυΐα δεν είναι μετρήσιμη με τεστ. Εξαρτάται από ποια περιοχή του εγκεφάλου πηγάζει και πώς εκδηλώνεται. Δική του είναι η θεωρία της «πολλαπλής ευφυΐας», η οποία χωρίζει τους ανθρώπους στις ακόλουθες κατηγορίες:

● Γλωσσική ευφυΐα: Η υπεροχή στη χρήση της γλώσσας.

●Λογική,μαθηματική ευφυΐα: Εδώ ανήκουν όσοι αναζητούν την «αιτιακή σχέση» των πραγμάτων και τις αρχές που διέπουν φυσικά φαινόμενα.

● Μουσική ευφυΐα: Χαρακτηρίζει τους συνθέτες, τους μουσικούς και τους μαέστρους.

● Αισθητήρια ευφυΐα: Αφορά εκείνους που έχουν την ικανότητα να απεικονίζουν την προοπτική, να αναπαριστούν νοερά έναν κόσμο ή μία κατάσταση με λεπτομερή ακρίβεια.

● Κινητική ευφυΐα: Η αίσθηση και η αντίληψη του σώματος και της κίνησης.

● Ενδοπροσωπική ευφυΐα: Η ικανότητα ενός ανθρώπου να προσδιορίζει και να εκτιμά τη διάθεση, τα συναισθήματα και τη διανοητική του κατάσταση.

● Διαπροσωπική ευφυΐα: Η ικανότητα κάποιου να εντοπίζει τα συναισθήματα των άλλων και να χρησιμοποιεί την πληροφορία.

● Νατουραλιστική ευφυΐα: Η ικανότητα αντίληψης σε βάθος του φυσικού κόσμου, των ζωντανών και μη οργανισμών που τον περιβάλλουν.

● Υπαρξιακή ευφυΐα: Χαρακτηρίζει ανθρώπους που αναζητούν απαντήσεις σε θεμελιώδη ερωτήματα για τον κόσμο γύρω μας.