1968. Η χρονιά που άλλαξε τον κόσμο

Η παλαιστινιακή αντίσταση γεννήθηκε στις όχθες του Ιορδάνη

Τον Μάρτιο του 1968 στο Καράμε, μια μικρή πόλη στην ιορδανική όχθη του Ιορδάνη, παίζεται η πρώτη πράξη της παλαιστινιακής αντίστασης. Είναι η στιγμή που στη Δύση ο ηρωισμός των Φενταγίν παίρνει θέση δίπλα στη μαχητικότητα των Βιετκόνγκ και τους αντάρτες του Κάστρο. Και στη Φατάχ κυριαρχεί μια νέα ηγετική φιγούρα.
Κάποιος Γιάσερ Αραφάτ.

Δεν έχει συμπληρωθεί ούτε ένας χρόνος από τον Ιούνιο του 1967, όταν σε λιγότερο από έξι ημέρες το Ισραήλ υποχρέωσε σε ταπεινωτική ήττα την Αίγυπτο, τη Συρία και την Ιορδανία και καταλαμβάνει τη Δυτική Όχθη, τη Λωρίδα της Γάζας, τα Υψώματα του Γκολάν και το Σινά. Τα αραβικά κράτη έχουν πλέον υποταχθεί πλήρως στη στρατιωτική του κυριαρχία και η σύγκρουση έχει μεταφερθεί στα Ηνωμένα Έθνη, τα οποία ζητούν μάταια με το Ψήφισμα 242 από το Ισραήλ να αποσύρει τις δυνάμεις του από τα κατεχόμενα εδάφη. Ελάχιστοι Παλαιστίνιοι βρίσκουν το κουράγιο να αντισταθούν στον κατακτητή. Μόνο κάποια σποραδικά χτυπήματα διαταράσσουν τη νέα πραγματικότητα, ενώ η Φατάχ έχει μεταφέρει το στρατηγείο της στην Ιορδανία. Θέλοντας να απαντήσει σε ένα τέτοιο χτύπημα, ο ισραηλινός στρατός με περίπου 15.000 άνδρες περνά τον Ιορδάνη για να καταλάβει το Καράμε, στην ανατολική όχθη του ποταμού. Το όνομα της ιορδανικής πόλης, την οποία είχαν ιδρύσει Παλαιστίνιοι πρόσφυγες το 1952, σημαίνει στα αραβικά «αξιοπρέπεια». Εκείνο το μέρος χρησιμοποιούσαν οι Φενταγίν (μαχητές) ως βάση για τις επιθέσεις τους.

Σώμα με σώμα. Στις 05.30

ξημερώματα της 21ης Μαρτίου τα ισραηλινά στρατεύματα βρίσκονται έξω από την πόλη. Τίποτε, όμως, δεν πηγαίνει όπως είχε προβλεφθεί. Οι αλεξιπτωτιστές δέχονται πυρά προτού ακόμη προσγειωθούν. Στο έδαφος τα άρματα μάχης βρίσκουν απέναντί τους το ιορδανικό πυροβολικό. Η άμυνα θα καμφθεί λίγο πριν από το μεσημέρι. Και τότε θα αρχίσει μέσα στην πόλη μία μάχη σώμα με σώμα που θα υποχρεώσει τις ισραηλινές δυνάμεις να αποχωρήσουν το απόγευμα. Ο τελευταίος στρατιώτης του Ισραήλ περνάει τα σύνορα της Ιορδανίας στις 9 το βράδυ. Κανείς και σε καμιά πλευρά δεν μιλάει για στρατιωτική νίκη. Ο απολογισμός είναι βαρύς για την Αλ Ασίφα («Καταιγίδα» στα αραβικά), τη στρατιωτική πτέρυγα της Φατάχ: οι νεκροί της υπολογίζονται σε 150-200, περίπου 100 συλλαμβάνονται αιχμάλωτοι. Αλλά έχει ελάχιστη σημασία: οι 21 νεκροί και οι 60 τραυματίες του ισραηλινού στρατού, οι σοροί των στρατιω- τών και τα άρματα μάχης που αναγκάζεται να εγκαταλείψει στο πεδίο της μάχης, αποτελούν την πρώτη πράξη αντίστασης μετά την ταπείνωση του 1967. Είναι ένας πολιτικός θρίαμβος που την επομένη της μάχης γιορτάζεται από Παλαιστινίους και Ιορδανούς στο Αμμάν. Ο βασιλιάς Χουσεΐν φωτογραφίζεται μαζί με ό,τι είχε απομείνει από ένα ισραηλινό άρμα μάχης και διακηρύσσει: «Είμαστε όλοι Φενταγίν». Τις εβδομάδες που ακολουθούν, χιλιάδες νέοι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες κατατάσσονται εθελοντικά στην Αλ Ασίφα. Στο πάνθεον. Στη Δύση, η Αριστερά ανακαλύπτει τους Φενταγίν και τους τοποθετεί στο πάνθεον των αγωνιστών μαζί με τους Βιετκόνγκ και τους «μπαρμπούδος» (γενειοφόρους) του Κάστρο. Το ταξίδι στο Αμμάν γίνεται σχεδόν υποχρεωτικό: λίγους μήνες μετά τη μάχη στο Καράμε, ο Ζαν Λικ Γκοντάρ πηγαίνει σε έναν καταυλισμό Παλαιστίνιων προσφύγων για να γυρίσει την ταινία «Εδώ και αλλού». Ο θεατρικός συγγραφέας Ζαν Ζενέ ανακαλύπτει τον παλαιστινιακό αγώνα και ακολουθεί Παλαιστίνιους στρατιώτες σε στρατόπεδα της Ιορδανίας και του Λιβάνου. Και ο ηγετικός πυρήνας της γερμανικής RΑF (Φράξια Κόκκινος Στρατός) επισκέπτεται τα παλαινιστιακά στρατόπεδα στην Ιορδανία. Ο Σαλάχ Τααμαρί, ηγετικό στέλεχος της Φατάχ, συνοψίζει το πνεύμα της εποχής: «Όπως οι νέοι στην Ευρώπη και στον κόσμο, έπρεπε να κάνουμε την επανάστασή μας. Ήταν όμως μια επανάσταση πολύ πιο σημαντική από την επανάσταση των χίπις ή των Γάλλων και των Αμερικανών φοιτητών. Είχαμε, πάντως, τα ίδια ιδανικά και ήμασταν αλληλέγγυοι με τα απελευθερωτικά κινήματα εκείνης της εποχής».

Η απελευθέρωση της Παλαιστίνης ήταν επομένως και «η απελευθέρωση των καταπιεσμένων Αράβων από τους αντιδραστικούς συντηρητικούς».

Στο πνεύμα εκείνης της εποχής, ο ισλαμισμός δεν ήταν παρά ένα ξένο σώμα.


«Δεν προλαβαίνω, κάνω επανάσταση»

Την εποχή που η πρωθυπουργός του Ισραήλ Γκόλντα Μέΐρ κάνει την περίφημη δήλωση «οι Παλαιστίνιοι απλώς δεν υπάρχουν», ο πολιτικός θρίαμβος του Καράμε ανοίγει τον δρόμο στη διεθνοποίηση του παλαιστινιακού αγώνα. Και αυτός ο θρίαμβος έχει πρόσωπο και φωνή. Είναι το πρόσωπο και η φωνή του Γιάσερ Αραφάτ. Ο Αραφάτ επέμενε στη σύγκρουση, δηλώνοντας: «Θέλουμε να πείσουμε τον κόσμο ότι υπάρχουν Άραβες που δεν το βάζουν στα πόδια». Η 15η Απριλίου του 1968 είναι η δική του ημέρα. Ο 39χρονος Αραφάτ συναντάται με τους Παλαιστίνιους ηγέτες. Απέναντι στον γραβατωμένο Αχμέντ Σουκεΐρι, τον οποίο είχαν επιλέξει τα αραβικά κράτη ως επικεφαλής της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης, ο Αραφάτ εμφανίζεται με ένα στρατιωτικό τζάκετ και τη μαντίλα στο κεφάλι που θα γίνει σύμβολο του παλαιστινιακού αγώνα.

Όταν τον ρωτούν γιατί δεν ξυρίζεται, εκείνος χαμογελά:

«Δεν προλαβαίνω, κάνω επανάσταση». Το καλοκαίρι του 1967, ο Αραφάτ βρισκόταν στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Παριστάνοντας τον έμπορο στους ισραηλινούς ελέγχους, επιχείρησε να δημιουργήσει θύλακες αντίστασης βιετναμέζικου τύπου, αλλά συνάντησε την απροθυμία των Παλαιστίνιων. Ένα χρόνο αργότερα, η Φατάχ του Γιάσερ Αραφάτ θα αναλάβει τον έλεγχο του Εθνικού Παλαιστινιακού Συμβουλίου και θα αλλάξει τη Χάρτα. Στο εξής, «ο ένοπλος αγώνας είναι ο μόνος δρόμος για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης».


«Τότε, θεωρούσαμε δεδομένο ότι το Ισραήλ θα έπαυε να υφίσταται»

Σαράντα χρόνια μετά τη μάχη του Καράμε εξήντα χρόνια μετά την ίδρυση του Ισραήλ, η ατμόσφαιρα στα παλαιστινιακά εδάφη είναι ζοφερή. Όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο Σάρι Νουσέιμπε, «όλες αυτές οι εκδηλώσεις χαράς που βλέπουμε επ΄ ευκαιρία της 60ής επετείου από την ίδρυση του ισραηλινού κράτους είναι μόνο η μία πλευρά του νομίσματος. Η άλλη πλευρά είναι η συνεχιζόμενη παλαιστινιακή τραγωδία. Προσωπικά, δεν νιώθω έχθρα για τη χαρά κάποιου άλλου, νιώθω όμως την ανάγκη να μου επιτρέψουν κι εμένα να χαρώ».

Ο Σάρι Νουσέιμπε είναι μία από τις πιο γενναίες φωνές που διαθέτει σήμερα το παλαιστινιακό κίνημα, ένας φιλόσοφος της ζωής- πέρα και πάνω από την ακαδημαϊκή του καριέρα.

Τον ρωτάμε, τι συναισθήματα του δημιουργούν τα 60ά γενέθλια του Ισραήλ. Απάντηση γεμάτη (σκωπτικό) χιούμορ: «Με κάνουν να νιώθω λίγο γέρος… Γιατί είμαι μόλις έναν χρόνο νεώτερος από το κράτος του Ισραήλ. Από την άλλη, όμως, με κάνουν επίσης να νιώθω ότι το Ισραήλ είναι ακόμα νέο. Είναι μόνον 60 ετών, σχεδόν όσο και εγώ, άρα εξίσου ευάλωτο με μένα».

Νεώτερος,φανταζόσασταν ποτέ ότι 60 χρόνια μετάθα εξακολουθούσε να μην υφίσταται παλαιστινιακό κράτος;

Βασικά, όταν ήμουν νέος, πίστευα ότι δεν θα υπήρχε Ισραήλ στο μέλλον (γέλια).

Αλήθεια;
Ναι, ναι, όταν ήμουν πολύ νέος, όλοι θεωρούσαν δεδομένο πως το Ισραήλ θα έπαυε να υφίσταται. Έπειτα, όταν μεγάλωσα λίγο, άρχισα να πιστεύω πως το αργότερο μέχρι το 2000 θα αποκτούσαμε κι εμείς ένα κράτος- εν έτει 2008 όμως όλα παραμένουν μετέωρα. Συμμερίζεστε την άποψη της Κοντολίζας Ράις,ότι μπορεί να επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία πριν από τα τέλη του έτους (και τη λήξη της θητείας του Τζορτζ Μπους);

Θεωρώ ότι είναι εφικτό, αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και πιθανό. Οι δύο ηγέτες (ο Παλαιστίνιος πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Εχούντ Ολμέρτ) μπορούν απλώς να καθήσουν μαζί, να ξεπεράσουν τα εμπόδια, να προσαρμόσουν τα ζητούμενα ώστε να είναι στοιχειωδώς ικανοποιημένες και οι δύο πλευρές, και να υπογράψουν τουλάχιστον επί της αρχής μια γενική συμφωνία. Αλλά το κατά πόσον πράγματι θα το κάνουν, αυτό είναι ένα μεγάλο ερώτημα.

Μπορεί να υπάρξει ειρήνη,με τη Χαμάς αποκλεισμένη από την όλη διαδικασία;
Εξ όσων γνωρίζω η Χαμάς δεν θέλει ειρηνευτική συμφωνία με το Ισραήλ, με την έννοια μιας λύσης δύο κρατών, και δεν θεωρώ ότι υπάρχουν πολλά περιθώρια να την πείσουμε να αλλάξει γνώμη. Μπορεί όμως να υπάρξει διάλογος εντός της παλαιστινιακής κοινότητας. Οι Παλαιστίνιοι θα έπρεπε να μιλούν μεταξύ τους, η Φατάχ θα έπρεπε να συζητεί με τη Χαμάς και εφόσον ο Μαχμούντ Αμπάς κατορθώσει να επιτύχει μια προσωρινή συμφωνία με το Ισραήλ, θεωρώ ότι πρέπει να προκηρύξει εκλογές, δίνοντας φυσικά και στη Χαμάς ευκαιρία να συμμετάσχει. Έτσι θα ενθαρρυνθεί ο ενδοπαλαιστινιακός διάλογος, οι Παλαιστίνιοι θα έχουν τη δυνατότητα να αποφασίσουν ποιον θέλουν επικεφαλής και αν, όπως νομίζω ότι θα συμβεί, εκλεγεί ή επανεκλεγεί ο Αμπάς και η Φατάχ, τότε αυτή θα είναι η νόμιμη κυβέρνηση που θα κληθεί να υπογράψει μια ειρηνευτική συμφωνία με το Ισραήλ, και η

ΕΙΠΕ

1.500.000 άνθρωποι στη Γάζα κρατούνται όμηροι μιας συνεχιζόμενης μάταιης διαμάχης. Όσο παραμένουν όμηροι, η Χαμάς θα παραμένει δημοφιλής

Χαμάς θα έχει ληφθεί υπόψη, χωρίς να χρησιμοποιηθεί βία.

Ενάμισι εκατομμύριο Παλαιστίνιοι ζουν προς το παρόν στη Γάζα υπό τον έλεγχο της Χαμάς.Πώς είναι η ζωή γι΄ αυτούς τους ανθρώπους;

Η Γάζα είναι, δυστυχώς, σήμερα πλήρως αποκλεισμένη. Το Ισραήλ έχει μεν αποσύρει τις δυνάμεις του, εξακολουθεί όμως να ελέγχει τα σύνορα. Μπορεί λοιπόν να εμποδίζει ή να ελέγχει την ποσότητα των καυσίμων και των τροφίμων που μπαίνουν στη Γάζα. Ο πληθυσμός υποφέρει, ενώ παράλληλα οι ηγέτες της Χαμάς συνεχίζουν τις επιθέσεις με ρουκέτες εναντίον του Ισραήλ. Ενάμισι εκατομμύριο άνθρωποι κρατούνται όμηροι αυτής της συνεχιζόμενης μάταιης διαμάχης. Και, ξέρετε, όσο παραμένουν όμηροι, η Χαμάς θα παραμένει δημοφιλής.

«Το παρελθόν με έχει κά
νει τόσο δυστυχή,που το μέλλον με κάνει αναγκαστικά αισιόδοξο»,είπατε πρόσφατα σε συνέντευξή σας στο γαλλικό περιοδικό «L΄Εxpress»…
Αν κάποιος συγκρίνει όσα έχουν γίνει με αυτά που θα μπορούσαν να είχαν γίνει, και άρα μπορεί να γίνουν στο μέλλον με μια έλλογη ανθρώπινη παρέμβαση, τότε δεν μπορεί παρά να νιώσει αισιόδοξος. Οι περισσότερες τραγωδίες που έχουμε ζήσει, και ζούμε ακόμα, είναι ανθρώπινο έργο. Και τα περισσότερα θετικά μοντέλα ύπαρξης, όμως, ανθρώπινο έργο είναι. Ελπίζω λοιπόν ακόμα ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε.
«Ανθρώπινες λύσεις για ανθρώπινα πλάσματα»

O Σάρι Νουσέιμπε γεννήθηκε στη Δαμασκό το 1949. Σπούδασε Φιλοσοφία στην Οξφόρδη και το Χάρβαρντ, κατόπιν, το 1978, επέστρεψε στην (ανατολική) Ιερουσαλήμ. Πρώην πρόεδρος του Πανεπιστημίου Αλ Κουντς, εξέδωσε πέρυσι ένα ακόμα βιβλίο, το «Ήταν μια χώρα. Μια ζωή στην Παλαιστίνη», που μεταφράστηκε πρόσφατα σε πολλές γλώσσες. Προσωπικές εμπειρίες και παλαιστινιακή ιστορία σμίγουν με στόχο, όπως λέει ο σπουδαίος αυτός διανοούμενος στα «ΝΕΑ», «να θυμίσω ότι αυτός δεν είναι ένας πόλεμος αριθμών, ότι έχουμε να κάνουμε με ανθρώπινα πλάσματα και τα ανθρώπινα πλάσματα χρειάζονται ανθρώπινες λύσεις».