Επιστήμη

Η οδύσσεια της Πληροφορικής

Το 1968, ένας υπολογιστής με υψηλή νοημοσύνη εξάπτει την ανθρώπινη φαντασία.
Προϊόν της πένας του συγγραφέα Άρθουρ Κλαρκ και της δημιουργικότητας του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, ο ΗΑL 9000 είναι το πρότυπο του υπολογιστή που επαναστατεί ενάντια στον άνθρωπο το 2001. Έτσι τουλάχιστον το είχαν στο μυαλό τους οι δημιουργοί της ταινίας «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος».

Η εικόνα του ΗΑL βασίζεται στους υπερυπολογιστές μεγέθους δωματίου που χρησιμοποιούσαν εκείνη την εποχή τα πανεπιστήμια και το Πεντάγωνο για τα ερευνητικά τους προγράμματα, καθώς και οι μεγάλες επιχειρήσεις. Στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στο Ερμπάνα-Σαμπέιν, οι επιστήμονες κατασκεύασαν μία σειρά από υπερυπολογιστές τους οποίους ονόμασαν με τον κωδικό ΙLLΙΑC σε συνεργασία με το Πεντάγωνο. Από αυτούς, ο Κλαρκ εμπνεύστηκε τη δημιουργία του ΗΑL για τον οποίο γράφει στο βιβλίο του «2001: Οδύσσεια του Διαστήματος»: «Είμαι ένας υπολογιστής ΗΑL 9000. Γεννήθηκα στο εργοστάσιο του Ερμπάνα στο Ιλινόι στις 12 Ιανουαρίου του 1997».

Η ίδρυση της Ιntel. Εκτός από τον υπερυπολογιστή που έκλεψε την παράσταση στις κινηματογραφικές οθόνες, το 1968 έμεινε στην ιστορία της βιομηχανίας της Πληροφορικής για την ίδρυση της Ιntel στην Αμερική από τους Άντι Γκρόουβ, Γκόρντον Μουρ και Ρόμπερτ Νόισι. Η εταιρεία έμελλε να προκαλέσει επανάσταση στην Πληροφορική ανακαλύπτοντας και εξελίσσοντας τα μικροτσίπ, που έδωσαν στους υπολογιστές τη δύναμή τους και έκαναν δυνατή τη μείωση του μεγέθους τους στα σημερινά δεδομένα. Οι μικροεπεξεργαστές κατασκευάζονται από πυρίτιο (silicon), την πολύτιμη πρώτη ύλη που χάρισε το όνομά της στη θρυλική Σίλικον Βάλεϊ της Καλιφόρνιας.

Κοσμοϊστορικά γεγονότα. Η Κοιλάδα του Πυριτίου είναι το «σημείο μηδέν», όπου την ίδια χρονιά συμβαίνουν τρία ακόμα κοσμοϊστορικά γεγονότα στον χώρο των υπολογιστών. Στις 9 Δεκεμβρίου, ο Ντάγκλας Ένγκελμπαρτ, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, παρουσιάζει μαζί με τους συνεργάτες του ένα δικτυωμένο υπολογιστικό σύστημα που αποτελείται από πολλαπλά παράθυρα στην οθόνη, πληκτρολόγιο, ποντίκι και αριθμομηχανή. Από τη δεκαετία του ΄50 ακόμα, ο Ένγκελμπαρτ είχε οραματιστεί τον υπολογιστή ως προέκταση της ανθρώπινης επικοινωνίας, ένα εργαλείο στην υπηρεσία της ανθρώπινης διανόησης. Επί μιάμιση ώρα, παρουσιάζει σε ένα συνέδριο για πρώτη φορά το υπερκείμενο (τον τρόπο δηλαδή με τον οποίο λειτουργούν σήμερα οι συνδέσεις στις ιστοσελίδες), έναν επεξεργαστή κειμένου, την πρώτη βιντεοδιάσκεψη και τη δυνατότητα συνεργασίας με άλλους συναδέλφους του σε μία κοινή οθόνη.

Ο πρόγονος του Ίντερνετ. Λίγους μήνες νωρίτερα, ολοκληρώνεται το σχέδιο που θα γεννήσει το Ίντερνετ από τους επιστήμονες που δουλεύουν για το Αμερικανικό Πεντάγωνο στην υπηρεσία ΑRΡΑ (Υπηρεσία Προηγμένων Ερευνητικών Προγραμμάτων), η οποία αργότερα μετονομάστηκε σε DΑRΡΑ. Το ΑRΡΑΝΕΤ είναι ο πρόγονος του Ίντερνετ. Η πρώτη διασύνδεση των υπολογιστών γίνεται τον Οκτώβριο του 1969 ανάμεσα στον κόμβο των πανεπιστημίων του Στάνφορντ και της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLΑ), όμως την προηγούμενη χρονιά είναι που σχεδιάζεται το δίκτυο από τους ερευνητές. Τον Ιούνιο, ο Λάρι Ρόμπερτς, ένας από τους πατέρες του Ίντερνετ, δημοσιεύει το ολοκληρωμένο σχέδιο για το ΑRΡΑΝΕΤ.

Η αρχή της επανάστασης. Τέλος, τον Οκτώβριο του 1968, ο κόσμος ακούει για πρώτη φορά τον όρο «προσωπικός υπολογιστής». Η ΗewlettΡackard, άλλος ένας διάσημος κάτοικος της Σίλικον Βάλεϊ, δημοσιεύει μία διαφήμιση στο περιοδικό «Science», όπου παρουσιάζει τον πρώτο προγραμματιζόμενο επιστημονικό υπολογιστή γραφείου. Πρόκειται για «τον καινούργιο προσωπικό υπολογιστή ΗewlettΡackard 911Α». Είναι η αρχή της επανάστασης της Πληροφορικής.


Η χιονάτη ΙΒΜ και οι νάνοι όλοι οι άλλοι

Ο ΖΕΡΑΡ ΝΤΡΕΑΝ, πρώην τεχνικός διευθυντής της ΙΒΜ για την Ευρώπη, εργάστηκε στην ΙΒΜ από το 1957 έως το 1981.

Ποιο ήταν το τοπίο της βιομηχανίας της Πληροφορικής το 1968;

Χαρακτηρίζεται από τη φράση «Η Χιονάτη και οι επτά νάνοι». Η Χιονάτη ήταν η ΙΒΜ που είχε το 70% της αγοράς. Οι άλλες εταιρείες προσέφεραν στους πελάτες τους το σύνολο των απαραίτητων εφαρμογών όπως το λειτουργικό, το λογισμικό και η τεχνική υποστήριξη. Αυτές ασχολούνταν με την αγορά της άμμου για να κατασκευάσουν το πυρίτιο, με τη χάραξη των κυκλωμάτων, τη συναρμολόγηση, την κατασκευή των μαγνητικών κυμάτων κ.λπ. Ποια ήταν το καθοριστικά γεγονότα εκείνης της χρονιάς;

Δύο γεγονότα που δεν είχαν άμεση επίπτωση εκείνη τη χρονιά, όμως έγιναν οι φορείς μεγάλων αλλαγών. Το ένα είναι η μήνυση της Control Data (ανταγωνίστρια εταιρεία) κατά της ΙΒΜ για χρήση μονοπωλιακών τακτικών και το δεύτερο η δημιουργία της Ιntel. Αυτά συνέβαλλαν σε μια ολική επαναδόμηση της βιομηχανίας της Πληροφορικής, που έθεσε τις βάσεις για την κυριαρχία των λάπτοπ στις μέρες μας. Τότε η ΙΒΜ πήρε την απόφαση να μην πουλάει όλα τα προϊόντα της σε ένα πακέτο αλλά να κατασκευάζει τα κομμάτια ξεχωριστά. Έτσι άνοιξε η αγορά του λογισμικού και της τεχνικής υποστήριξης. Επιπλέον, η εξέλιξη της τεχνολογίας έδωσε στους κατασκευαστές τη δυνατότητα να βάζεις πολύ περισσότερα κυκλώματα σε μια πλακέτα από πυρίτιο. Η Ιntel ξεχώρισε σε αυτόν τον τομέα το 1968 και τρία χρόνια αργότερα κυκλοφόρησε τον πρώτο της μικροεπεξεργαστή. Αυτός ο επεξεργαστής ένωσε όλες τις λειτουργίες υπολογισμού ενός μικρού κομπιούτερ. Όλες οι εταιρείες, Αlter, Commodore, Τandy κ.λπ., βάλθηκαν να κατασκευάζουν μικρούς υπολογιστές. Μετά ήρθε η Αpple και ο προσωπικός υπολογιστής έγινε καθημερινό εργαλείο. Σήμερα, το 95% της παγκόσμιας παραγωγής επεξεργαστών προέρχεται από την Ιntel. Το 1968 ήταν αδιανόητο να φανταστούμε ότι θα υπήρχαν υπολογιστές παντού. Οι πιο μικροί τότε είχαν το μέγεθος μεγάλων μηχανών και χρησιμοποιούνταν μόνο από επιχειρήσεις.


Ο αργός θάνατος της Γης

Ερημοποίηση. Αυτός ήταν ο καινούργιος όρος που πήρε τη θέση του στην επιστημονική βιβλιογραφία το 1968. Έτσι περιγράφηκε ο αργός θάνατος άνω των 200.000 ανθρώπων και εκατομμυρίων οικόσιτων ζώων από έλλειψη τροφής και νερού σε πέντε χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής. Για τους επιστήμονες της αναπτυγμένης Δύσης ήταν το πρώτο καμπανάκι ότι ο πλανήτης μας είχε αρχίσει να αρρωσταίνει βαριά.

Τις δεκαετίες του ΄40 και του ΄50, ο πληθυσμός της Υποσαχάριας Αφρικής είχε αρχίσει να αυξάνεται εντυπωσιακά. Για να τραφούν όλα αυτά τα στόματα, ο κόσμος άρχισε να μετατρέπει σε καλλιεργήσιμη γη χιλιάδες στρέμματα άγριας βλάστησης και σαβάνας. Ο ρυθμός αύξησης των γεννήσεων ξεπέρασε το 3% τον χρόνο και εκατοντάδες νέα χωριά και οικισμοί δημιουργήθηκαν εκεί όπου άλλοτε υπήρχαν αρχέγονα δάση.

Ο εφιάλτης της ξηρασίας. Προς το τέλος της δεκαετίας του ΄60 όμως, το φαινόμενο της ξηρασίας άρχισε να γίνεται πολύ πιο έντονο στην αφρικανική ήπειρο. Οι βροχές που πάντοτε έρχονταν στην ώρα τους, δεν εκδηλώθηκαν. Στην αρχή δεν ανησύχησε κανείς. Παρόμοια τερτίπια του καιρού είχαν ξανασυμβεί το 1949. Μάλιστα όταν ένας Γάλλος αγρότης χρησιμοποίησε εκείνη τη χρονιά τον όρο «ερημοποίηση» για να

Η ΞΗΡΑΣΙΑ που έπληξε την αφρικανική ήπειρο από το 1968 μέχρι το 1973 ήταν η μεγαλύτερη κλιματική αλλαγή που είχε παρατηρηθεί στον κόσμο τον 20ό αιώνα και αποτέλεσε την πρώτη ένδειξη για το φαινόμενο του θερμοκηπίου που θα κυριαρχούσε στον πλανήτη μας μερικά χρόνια αργότερα

περιγράψει τις συνθήκες ερήμωσης που επικράτησαν στο Σουδάν εξαιτίας της αποψίλωσης των δασών και της ξηρασίας κανείς δεν έδωσε σημασία.

Οι μήνες περνούσαν και οι βροχές που ο κόσμος χρειαζόταν για να δει τις καλλιέργειές του να μεγαλώνουν δεν έρχονταν. Το 1968, η ποσότητα βροχής που έπεσε στην Υποσαχάρια Αφρική ήταν πολύ κάτω από τον μέσο όρο του 20ού αιώνα. Ο Γάλλος κλιματολόγος Ζαν Πολ Σερ, μιλώντας στην εφημερίδα «Λιμπερασιόν», ανέφερε ότι η ξηρασία που έπληξε την αφρικανική ήπειρο από το 1968 μέχρι το 1973 ήταν η μεγαλύτερη κλιματική αλλαγή που είχε παρατηρηθεί στον κόσμο τον 20ό αιώνα και αποτέλεσε την πρώτη ένδειξη για το φαινόμενο του θερμοκηπίου που θα κυριαρχούσε στον πλανήτη μας μερικά χρόνια αργότερα.

Άργησαν 5 χρόνια. Εκείνη την εποχή, κανείς ειδικός δεν ήταν σε θέση να συνδέσει την εκτεταμένη ξηρασία στην Υποσαχάρια Αφρική με τις ευρείες κλιματικές αλλαγές που συντελούνται σήμερα. Το 1973, όταν οι εικόνες από τον λιμό έκαναν τον γύρο του κόσμου και όταν οι λέξεις ερημοποίηση και ξηρασία βρίσκονταν στις πρώτες σελίδες όλων των εφημερίδων, τότε οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν ότι κάτι δεν πάει καλά στον πλανήτη μας.


Η Σαχάρα επεκτείνεται κατά 6 χιλιόμετρα τον χρόνο

ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ μετά το ολέθριο πέρασμα της ξηρασίας από την αφρικανική ήπειρο, τα Ηνωμένα Έθνη διοργάνωσαν το 1977 στο Ναϊρόμπι της Κένυας το πρώτο διεθνές συνέδριο για την ερημοποίηση, σε μια προσπάθεια να γίνουν κατανοητά τα αίτια του φαινομένου, αλλά και να ληφθούν στο μέλλον όλα τα απαραίτητα μέτρα για την αντιμετώπισή του. Διατυπώθηκε η εκτίμηση ότι την εξαετία 1968-1973 ερημοποιήθηκαν 3.107 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης. Το 1984 οι επιστήμονες που εργάζονταν για το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UΝΕΡ) ανέφεραν πως το 35% της χερσαίας έκτασης του πλανήτη αντιμετώπιζε τον κίνδυνο ξηρασίας. Διαπίστωσαν μάλιστα πως η έρημος της Σαχάρας επεκτείνεται προς τα νότια, μετατρέποντας σε ξηρό και άνυδρο τόπο 6 χιλιόμετρα γης κάθε χρόνο. Οι επιστήμονες του Περιβαλλοντικού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών αποφάνθηκαν ότι η ερημοποίηση απειλούσε περισσότερο από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους σε τουλάχιστον 100 χώρες. Κάποιες όμως από τις εκτιμήσεις αυτές θεωρήθηκαν αργότερα ως υπερβολικά δυσοίωνες και επικρίθηκαν για έλλειψη πολύχρονων επιστημονικών δεδομένων. Σύμφωνα με πιο πρόσφατα στοιχεία του ΟΗΕ, η γεωργική παραγωγή θα μειωθεί δραματικά στις ξηρές περιοχές (οι οποίες παράγουν το 75% των προμηθειών τροφίμων παγκοσμίως), ενώ το οικονομικό κόστος αναμένεται να ξεπεράσει ετησίως τα 42 δισ. δολάρια.
Έλλειψη νερού, διάβρωση εδαφών

ΣΥΜΦΩΝΑ με τον Κωνσταντίνο Κοσμά, καθηγητή στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας, οι κυριότερες διεργασίες που είναι υπεύθυνες για την ερημοποίηση είναι η διάβρωση και η αλάτωση των εδαφών. Η διάβρωση αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την υποβάθμιση των λοφωδών εδαφών, γιατί επιφέρει δραστική μείωση του βάθους, της γονιμότητας και της παραγωγικότητας των εδαφών καθώς και της βλάστησης. Η αλάτωση των εδαφών είναι μια σημαντική διεργασία υποβάθμισης και ερημοποίησης της γης στις αρδευόμενες πεδινές περιοχές με ατελή στράγγιση. Οι βασικοί παράγοντες που ευνοούν τη συγκέντρωση των αλάτων στο έδαφος είναι η άρδευση με χαμηλής ποιότητας νερό (εξαιτίας της υπεράντλησης των υπόγειων υδροφορέων και τη διείσδυση του θαλάσσιου νερού), οι κακές συνθήκες στράγγισης των εδαφών και οι ξηροθερμικές κλιματικές συνθήκες. Η απειλή της κλιματικής μεταβολής εξαιτίας του φαινομένου του θερμοκηπίου αναμένεται να επιταχύνει το φαινόμενο της ερημοποίησης, καθώς η έλλειψη νερού είναι η κυριότερη απειλή στην προστασία του μεσογειακού περιβάλλοντος
Δραματική μείωση βροχών, εφιαλτική αύξηση καυσώνων και στην Ελλάδα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΦΙΑΛΤΗ της ερημοποίησης δεν θα ξεφύγει μελλοντικά ούτε η Ελλάδα. Αύξηση της μέσης θερμοκρασίας, μεγαλύτερη ξηρασία, εξάπλωση ασθενειών, αφανισμός ζώων και φυτών είναι μερικές μόνο από τις καταστροφικές συνέπειες των κλιματικών αλλαγών στην Ελλάδα, σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει από επιστημονικά ιδρύματα και περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Όπως και στο μεγαλύτερο μέρος της Λεκάνης της Μεσογείου, έτσι και στη χώρα μας πολλές παράκτιες περιοχές θα κινδυνεύσουν από πλημμύρες και διάβρωση. Σημαντικό ποσοστό των υδάτινων αποθεμάτων αναμένεται να καταστεί ακατάλληλο προς χρήση, καθώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα προκαλέσει μεγάλη διείσδυση αλμυρού νερού σε ποταμούς και παράκτιους υδροφορείς.

Σύμφωνα με έρευνα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, η μείωση των βροχών στη Μεσόγειο το καλοκαίρι θα φθάσει έως και το 40% για την περίοδο 2071-2100 σε σχέση με την περίοδο 1961-1990. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, το ξηρό κλίμα και οι έρημοι που υπάρχουν στη Βόρεια Αφρική εξαπλώνονται προς τη χώρα μας.

Η έρευνα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών προβλέπει ότι η μέση αύξηση της θερμοκρασίας για την Ελλάδα θα είναι το 2100 3-5 C. Στην Αθήνα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ο συνολικός αριθμός ημερών με θερμοκρασία πάνω από 37 C για την περίοδο 2071-2100 αναμένεται να αυξηθεί κατά 987% σε σχέση με την περίοδο 1961-1990, ενώ η αύξηση των ημερών με καύσωνα- με θερμοκρασία πάνω από 40 C- θα φθάσει το 3.850%! Αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, θα προκαλέσει αφενός την αύξηση της συχνότητας των πυρκαγιών και αφετέρου περισσότερα κρούσματα αναπνευστικών παθήσεων σε αστικούς πληθυσμούς. Η αύξηση της θερμοκρασίας θα «τροφοδοτήσει» επίσης ακραία καιρικά φαινόμενα, τα οποία θα δημιουργήσουν πρόσφορο έδαφος για την εξάπλωση μολυσματικών ασθενειών όπως η χολέρα, ο κίτρινος και ο δάγκειος πυρετός και η σχιστοσωμίαση.