Φαινόμενα

Άγχος για την εικόνα μας

Ο έλεγχος του σώματος, ο οποίος υπήρξε ο κορυφαίος στόχος των πλέον στυγνών εξουσιών, στις τηλεοπτικές μέρες μας βαφτίζεται «αγγίζω το όνειρο της ομορφιάς»
Μέθοδος, η βιομηχανία της πλαστικής ομορφιάς. Στόχος, η καταδυνάστευση του έρωτα, της ιδανικής κατάστασης κατά την οποία η ψυχή βιώνει την απόλυτη ελευθερία της από τον εφιάλτη της ρυτίδας και των χαλαρών κοιλιακών. Η διαφήμιση, το life style και η τηλεόραση των ψευδαισθήσεων έχουν αναλάβει να τον επιβάλλουν στον καθημερινό άνθρωπο.

Το έργο αναλαμβάνει η τηλεόραση, που αποδεικνύεται πολύ πιο αποτελεσματική από οποιαδήποτε παλαιότερη μέθοδο ελέγχου της ανθρώπινης συμπεριφοράς και δη της σεξουαλικότητας. Όσα δεν κατάφεραν οι αυταρχικές εξουσίες στην ιστορία του πολιτισμού τα επιτυγχάνει η γλυκιά αποχαύνωση του τηλεοπτικού θεάματος, η οποία προωθεί την ψευδαίσθηση ότι το look είναι σημαντικότερο από τη σαγήνη μιας ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Τα ριάλιτι «μεταμόρφωσης» κάνουν θραύση στην αμερικανική τηλεόραση, σε έναν τόπο όπου η κουλτούρα της διασκεδαστικής επιφάνειας έχει αναδειχθεί σε συστατικό της αγοράς. Ωστόσο, το σουξέ της σειράς «Νip/Τuck» με κεντρικούς ήρωες δύο κυνικούς πλαστικούς χειρουργούς, η οποία απομυθοποιεί και ξεφλουδίζει με σκληρότητα αυτό το αγχωτικό κυνήγι της εικόνας, αποδεικνύει ότι η κριτική για τη «μόδα» του look κερδίζει έδαφος. Και πώς θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά όταν η παλιά καταστολή διά των απαγορεύσεων (ιδίως στον τομέα του σεξ) έχει αντικατασταθεί από τη σκηνοθεσία της υπερβολής των συμβόλων της σεξουαλικότητας: αδύνατο σώμα με παραφουσκωμένα μπούστο και οπίσθια για τη γυναίκα, υπερμεγέθες αντρικό μόριο και σφιχτοί κοιλιακοί, που παραπέμπουν στο σκληροτράχηλο αρσενικό- κυνηγό των πρωτόγονων κοινωνιών.

Αυτό που προβάλλεται ως αίτημα της εποχής δεν είναι η ομορφιά και η υγεία του σώματος ως ένα σύνολο τρόπου ζωής και πνευματικής ολοκλήρωσης, αλλά ως διαφημιστική εικόνα του ανθρώπινου εαυτού. Οι χαρακτήρες στο «Νip/Τuck» αντανακλούν ακριβώς αυτή την κατάσταση, ασχολούνται με την εμφάνισή τους σαν να κυνηγούν την επίδοση σε ένα σπορ παρά μια ιδανική κατάσταση.

Ωστόσο, δέλεαρ για τις λαϊκές τάξεις που δεν έχουν το πορτοφόλι για να καλύψουν τα έξοδα της βιομηχανικής ανακατασκευής της εικόνας τους, εμφανίζονται τα ριάλιτι «μεταμόρφωσης της κάμπιας σε πεταλούδα», των οποίων αίφνης κάναμε εισαγωγή. Σε αυτά, άνθρωποι που δεν είχαν ούτε τον χρόνο ούτε την οικονομική δυνατότητα να κυνηγούν την πλαστική ομορφιά, έχουν την ευκαιρία τους να μοιάσουν στους σταρ.

Μια στρατιά από στυλίστες, κομμωτές, ορθοδοντικούς και πλαστικούς χειρουργούς αναλαμβάνει την καθοδήγηση ανθρώπων που χρησιμοποιούν την ελευθερία της βούλησής τους για να την υποτάξουν στο ιδανικό του life style. Και η κάμερα καταγράφει αυτή την αλληλουχία των «πράξεων εμφάνισης» (Μποντριγιάρ) σαν να παρακολουθεί την προπόνηση ερασιτεχνών αθλητών πριν κατέβουν στον στίβο.

Πουθενά σε αυτή τη διαδικασία που ακολουθεί τους όρους ενός παραμυθιού – του «ασχημόπαπου» που γίνεται «κύκνος» τάχα- δεν υπάρχει η παραμικρή νύξη για το τεράστιο κόστος, οικονομικό και ψυχικό, που απαιτεί ο αγώνας για τη συντήρηση μιας επιφάνειας η οποία «χτίστηκε» από διακοσμητές και όχι μηχανικούς και αρχιτέκτονες. Με άλλα λόγια, η καινούργια «ταυτότητα», η οποία σφραγίζεται από τον καθρέφτη, δεν έχει μνήμη, διαδικασία, εκπαίδευση συμπεριφοράς και επομένως δεν έχει προβολή σε άλλο μέλλον παρά σε αυτό που της επιβλήθηκε από τη διαφήμιση της επιφανειακής ομορφιάς. Άραγε πόση αντοχή θα έχει στα μεγέθη της καθημερινότητας, όπου θα πρέπει να ενταχθεί;


Ανάγκη για ουσιαστικές αξίες

Το «ασχημόπαπο» του παραμυθιού γεννήθηκε κύκνος, δεν κατασκευάστηκε από νυστέρια και το νόημα της ομορφιάς που αποκτά μεγαλώνοντας δεν βρίσκεται στον ωραίο μακρύ λαιμό του, αλλά στην αποδοχή της διαφορετικότητας. Αυτό που δεν υπάρχει πουθενά στα ριάλιτι μεταμόρφωσης είναι ότι η ομορφιά θέλει τρόπο, αλλιώς το κυνήγι της οδηγεί σε σύγχυση και άγχος.

Στοιχεία που διαγράφονται ανάγλυφα στα πρόσωπα και τις ζωές των πρωταγωνιστών του σταρ σύστεμ (και του εγχώριου). Και κάτι ακόμη, το οποίο ουδείς από τους κυνηγούς τηλεθέασης με εισαγόμενες «συνταγές» φαίνεται να υπολογίζει: οι εποχές είναι σκληρές, οι ελπίδες της προόδου έχουν διαψευστεί και οι άνθρωποι για να στηρίξουν τα όνειρά τους αναζητούν εκ νέου αξίες ζωής ευρύτερες και ουσιαστικότερες από τις εφήμερες ψευδαισθήσεις του life style.