[ Δρόμοι ]

Η υπομονή…
… είχε πάντα τα όριά της. Τον Ιούνιο του 1791, μόλις δύο χρόνια μετά την επανάσταση που είχε υποσχεθεί τα πάντα σε έναν λαό που δεν είχε τίποτα, ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ επέστρεφε στον Κεραμεικό. Χιλιάδες Παριζιάνοι παρακολουθούσαν τη σκηνή σιωπηλοί. «Ούτε μια λέξη δεν έβγαινε από όλο αυτό το πλήθος», θα γράψει αργότερα ο Μισελέ. «Μια απέραντη σιωπή από αυτή τη λαοθάλασσα. Ήταν κάτι τρομερό». Τον Ιανουάριο του 1793, το ίδιο αυτό πλήθος οδηγούσε τον βασιλιά στη λαιμητόμο. Τι είχε αλλάξει μέσα σε δεκαεννέα μήνες και ο λαός είχε ξαναβρεί τη μιλιά του;

Μια αργή…
… αλλά αναπόφευκτη απογοήτευση είχε μεσολαβήσει. Ένας λαός ένθερμα πατριωτικός, απογοητευμένος από την τροπή που είχε πάρει η επανάσταση, εξοργισμένος από την αμνηστία του 1791, ανήσυχος από την ανοδική πορεία της τιμής του σιταριού και σκανδαλισμένος από την απόφαση του βασιλιά να ασκήσει βέτο στις αποφάσεις που αποκαθιστούσαν τους εξόριστους αντιπάλους του, αποφάσιζε να αντιστρέψει τον ρουν της Ιστορίας προσφεύγοντας στους εκπροσώπους του. Φρούδες ελπίδες. Η Εθνοσυνέλευση αποδεικνύεται ανάξια των περιστάσεων. Και η λαϊκή οργή φουσκώνει μέρα με την ημέρα τόσο, που κανείς νόμος δεν μπορεί πια να την κατευνάσει. Όπως παρατηρεί ένας βουλευτής της εποχής, «πολλές φορές, όπως η οργή του Θεού, έτσι και η οργή του λαού δεν είναι παρά ένα τρομερό συμπλήρωμα στη σιωπή των νόμων». Η συγγραφέας Σοφί Βανίς, στο βιβλίο της «Η μακρά υπομονή του λαού το 1792», γράφει πως αυτή η σιωπή του λαού ή, για να το πούμε αλλιώς, αυτή η ανικανότητα των εκπροσώπων του να αφουγκραστούν τη φωνή του και «να τη μετατρέψουν σε δίκαιους νόμους», εξηγεί την εξέγερση του 1792 και τις σφαγές που ακολούθησαν λίγο πριν από την κατάργηση της μοναρχίας και την έλευση της δημοκρατίας. «Ήταν μια εξέγερση εξ αναβολής», λέει η Βανίς. «Ο δημοκρατικός λαός εξωθήθηκε στη βία».

Η ημέρα…
… της οργής του λαού βρισκόταν πια πολύ κοντά εκείνο τον Ιούνιο του 1792. «Ο λαός έχει σηκωθεί στο πόδι και περιμένει σιωπηλός μια απάντηση που θα είναι αντάξια της κυριαρχίας του», έγραφε μια προκήρυξη της εποχής. «Ο λαός δεν έχει πια άλλη υπομονή», δήλωνε ένας Παριζιάνος στην Εθνοσυνέλευση. Η απειλή ήταν πια ορατή. Οι βουλευτές όμως δεν ήταν σε θέση να την πάρουν στα σοβαρά. Έτσι εξαντλήθηκε «η μακρά υπομονή του λαού» και απέκτησε νομιμότητα «το τρομερό δικαίωμα της αντίστασης στην καταπίεση».

Ο «διάλογος»…
… αυτός ανάμεσα σε έναν λαό που νιώθει προδομένος και τους εκπροσώπους του που τους αισθάνεται αυτάρεσκους και αυτιστικούς, έχει επαναληφθεί πολλές φορές στην Ιστορία, τις περισσότερες με το ίδιο αποτέλεσμα: τη βίαιη διακοπή του. Οι Ιακωβίνοι γεννιούνται πάντα στο τέλος της υπομονής.