Εξαφανίζεται το χαρτί από το σπίτι

Στο σπίτι του Κρις Ούλικ, διευθυντή μηχανολογίας στην Google, το χαρτί έχει καταργηθεί. Τα παιδιά της οικογένειας διδάσκονται κατ΄ οίκον και χρησιμοποιούν μόνον ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Επίσης οι λίστες για τα ψώνια, οι επιστολές, τα ημερολόγια, είναι όλα ψηφιακά.

Oι Ούλικ έλαβαν συνειδητά την απόφαση να καταργήσουν το χαρτί από τη ζωή τους. Όμως είναι πολλές οι οικογένειες που χωρίς να το συνειδητοποιούν μειώνουν ολοένα και περισσότερο την ποσότητα χαρτιού που χρησιμοποιούν. Τεχνολογίες που μειώνουν την ανάγκη για χαρτί έχουν πλέον μπει μέσα στα σπίτια και τα γραφεία, περισσότερο ίσως για λόγους αποτελεσματικότητας, παρά για περιβαλλοντικούς. Λίγοι άλλωστε θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν πόσο βολικό είναι το να πληρώνεις λογαριασμούς ονλάιν και να αγοράζεις ηλεκτρονικά αεροπορικά εισιτήρια.

«Το κείμενο στο χαρτί έχει πλέον αντικατασταθεί από την ψηφιακή εκδοχή του», λέει ο Μπρούστερ Κάλι, ιδρυτής και διευθυντής της Ιnternet Αrchive, μιας μη κερδοσκοπικής ψηφιακής βιβλιοθήκης. «Το χαρτί έχει δεχθεί θανάσιμο πλήγμα», προσθέτει. «Πότε ήταν η τελευταία φορά που είδατε τηλεφωνικό κατάλογο;».

Μερικά σπίτια μπορεί να μην έχουν πια τηλεφωνικούς καταλόγους, όμως πολλά έχουν σκάνερ- και μάλιστα όλο και περισσότερα διαθέτουν περισσότερα από ένα. Υπάρχουν σκάνερ για φωτογραφίες που προσφέρουν υψηλή ανάλυση, αλλά δεν βολεύουν για να σκανάρεις μεγάλες ποσότητες εγγράφων.

Έτσι γίνονται όλο και δημοφιλέστερα τα νέα, φτηνά σκάνερ, τα οποία μπορούν να κάνουν ψηφιακά μέσα σε δευτερόλεπτα έγγραφα, αποδείξεις και επαγγελματικές κάρτες. Προσθέστε σ΄ αυτά τους πολλαπλούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές, τις ψηφιακές κάμερες και ίσως ένα ηλεκτρονικό βιβλίο και ξαφνικά το χαρτί μοιάζει να μπαίνει στη λίστα των ειδών που απειλούνται με εξαφάνιση.

Αφού αυξανόταν σταθερά στη δεκαετία του 1980 και του 1990, η παγκόσμια κατά κεφαλήν κατανάλωση χαρτιού έχει αρχίσει να μειώνεται τα τελευταία χρόνια. Στις πλουσιότερες χώρες, η κατανάλωση μειώθηκε 6% από το 2000 ώς το 2005, από τα 241 στα 228 κιλά κατ΄ άτομο. Τα δεδομένα ενισχύουν την άποψη ειδικών όπως ο Κάλι που λένε πως το χαρτί σιγά σιγά ξεπερνιέται.

Ωστόσο ένας κόσμος χωρίς χαρτί δεν είναι αυτομάτως ευεργετικός για το περιβάλλον. Ενώ αυτές οι ψηφιακές συσκευές μειώνουν την εξάρτηση από μία φυσική πηγή, αυξάνουν την εξάρτηση από την ενέργεια. Μερικές συσκευές είναι συνεχώς στην πρίζα, καταναλώνοντας ηλεκτρικό ακόμη κι όταν δεν χρησιμοποιούνται και καταβροχθίζοντας μεγάλες ποσότητες ενέργειας όταν χρησιμοποιούνται. Άλλες, όπως οι ψηφιακές κάμερες και οι λάπτοπ ηλεκτρονικοί υπολογιστές, χρησιμοποιούν ηλεκτρισμό όταν επαναφορτίζονται.

Στις πλουσιότερες χώρες του κόσμου, η κατά κεφαλήν κατανάλωση χαρτιού μειώθηκε 6% από το 2000 ώς το 2005

«Είναι όλα σκαναρισμένα, έτσι δεν πιάνουν χώρο»

Η αλλαγή μπορεί να μη συμβεί τόσο γρήγορα όσο προβλέπουν μερικοί γκουρού της τεχνολογίας. Το γραφείο χωρίς χαρτί, που μερικοί εμπειρογνώμονες έλεγαν πως θα είναι κάτι συνηθισμένο στη δεκαετία του 1990, δεν υφίσταται ακόμη. Οι εργαζόμενοι τυπώνουν μακροσκελή e-mails, αναφορές και μνημόνια, σε μεγάλο βαθμό επειδή η εταιρεία πληρώνει τον λογαριασμό για τους εκτυπωτές λέιζερ, τα φωτοτυπικά μηχανήματα, το μελάνι και το χαρτί.

Εκτύπωση τέλος. Όμως στο σπίτι, όπου οι εκτυπωτές είναι αργοί, θορυβώδεις και καταβροχθίζουν ακριβό μελάνι, το σκέφτεσαι περισσότερο πριν κάνεις κλικ στο κουμπί «εκτύπωση». Τα λίγα χαρτιά που μπαίνουν στο σπίτι- αποδείξεις, λογαριασμοί, προσκλήσεις- είναι δυνατό να σκανάρονται και να σκίζονται. Οι αρχειοθήκες είναι δυνατό να αδειάσουν, τα δεδομένα να κρατηθούν, το χαρτί να φύγει.

«Μερικοί χαίρονται να πετάνε το παρελθόν τους. Εγώ όχι», λέει ο Μπραντ Τέμπλετον, ο οποίος έχει ιδρύσει μια εφημερίδα στο Ίντερνετ και μια εταιρεία προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών και είναι πρόεδρος του Ιδρύματος Ηλεκτρονικών Συνόρων. «Κρατάω τα πάντα, αλλά ψηφιακά. Έχω λογαριασμούς τηλεφώνου από το 1983 και φορολογικές δηλώσεις από τη δεκαετία του 1990. Όμως είναι όλα σκαναρισμένα, έτσι δεν πιάνουν χώρο. Για μένα, τα σκάνερ προσφέρουν τη μαγεία να εξακολουθώ να έχω όλα τα έγγραφά μου, αλλά χωρίς την ακαταστασία». Μολονότι θα ήθελε να σκανάρει ολόκληρη τη συλλογή βιβλίων του, ο Τέμπλετον, ο οποίος έχει την έδρα του στη Σίλικον Βάλεϊ, συνήθως διαβάζει ηλεκτρονικά βιβλία (e-books) όταν έχει καθυστέρηση η πτήση του, στο αεροδρόμιο και γενικότερα όταν είναι αναγκασμένος να περιμένει κάπου. «Δεν είναι τόσο ευχάριστο όσο το να διαβάζεις ένα βιβλίο από χαρτί», παραδέχεται. «Όμως το e-book που έχεις είναι καλύτερο από το βιβλίο που δεν έχεις».