Από τη Λολίτα στη Λώρα

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ που έγινε διάσημος από τη «Λολίτα» βρίσκεται κλειδωμένο σε μια τραπεζική θυρίδα στην Ελβετία. Οι ελάχιστοι που το έχουν διαβάσει θεωρούν ότι είναι η καλύτερη δουλειά του. Όμως λίγο πριν πεθάνει ο Ναμπόκοφ είχε ζητήσει να καταστραφεί το χειρόγραφο. Τριάντα χρόνια αργότερα, ο γιος του Ντμίτρι δεν έχει αποφασίσει ακόμα τι θα κάνει…

Σ΄ ένα υπόγειο μιας ελβετικής τράπεζας, στα βάθη του θησαυροφυλακίου υπάρχει μια θυρίδα που περιέχει ένα από τα μεγαλύτερα λογοτεχνικά μυστικά του κόσμου. Βρίσκεται εκεί εδώ και 30 χρόνια, προκειμένου να αποφευχθούν τα χειρότερα. Εάν είχε πραγματοποιηθεί μία από τις τελευταίες επιθυμίες του Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, το χειρόγραφο, που συγκροτήθηκε όταν μεταφέρθηκαν οι σημειώσεις από 50 μεγάλες κάρτες στις οποίες ο μεγάλος συγγραφέας είχε περιγράψει τα βασικά σημεία του τελευταίου και ανολοκλήρωτου μυθιστορήματός του, θα είχε καταστραφεί αμέσως. Όμως οι εκτελεστές της διαθήκης του, η σύζυγός του Βέρα και ο γιος του Ντμίτρι, δεν ήταν σίγουροι.

Οι συζητήσεις. Να το κάψουν ή να μην το κάψουν. Ο 73χρονος σήμερα Ντμίτρι βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στο να εκπληρώσει την επιθυμία του πατέρα του και οι ειδικοί σε όλο τον κόσμο έχουν ξεσηκωθεί. Σέβονται τη διαθήκη του Ναμπόκοφ, όμως βασανίζονται από την περιγραφή που έχει δώσει ο Ντμίτρι για το μυθιστόρημα «Το πρωτότυπο της Λώρας» ως «πνευματώδους, πρωτότυπου και πιθανώς ριζοσπαστικού».

Το δίλημμα για τη διάσωση ή την καταστροφή του χειρογράφου έχει προκαλέσει μία από τις πιο έντονες συζητήσεις στον λογοτεχνικό κόσμο. Κανονικά, τις εβδομάδες που ακολούθησαν τον θάνατο (από βρογχίτιδα) του 78χρονου Ναμπόκοφ στις 2 Ιουλίου 1977 θα έπρεπε οι 50 κάρτες στις οποίες είχε καταγράψει την ιστορία του «Πρωτότυπου της Λώρας» να είχαν καταστραφεί. Όμως τρεις δεκαετίες αργότερα αυτό δεν έχει συμβεί, όμως ούτε έχει ληφθεί απόφαση για το αντίθετο, ενώ ήδη έχουν διαρρεύ- σει λεπτομέρειες για την πλοκή. Στο ημερολόγιο του συγγραφέα της «Λολίτας», η πρώτη αναφορά στο βιβλίο που τώρα βρίσκεται κλειδωμένο γίνεται την 1η Δεκεμβρίου 1974 όταν το αναφέρει με τον τίτλο «Η χαρά τού να πεθαίνεις». Στις 3 Απριλίου 1976 έχει αλλάξει τον τίτλο στο «Το αντίθετο της Λώρας». Όταν τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς μπαίνει στο νοσοκομείο, η «Λώρα» έχει ολοκληρωθεί στο μυαλό του και καθώς παραληρεί μέσα στον πυρετό του επί 6 εβδομάδες φαντάζεται συχνά ότι διαβάζει το βιβλίο σε ένα κοινό που αποτελείται από «παγώνια, περιστέρια, τους γονείς μου που έχουν πεθάνει εδώ και καιρό, δύο κυπαρίσσια, αρκετές νεαρές νοσοκόμες και τον υπέργηρο οικογενειακό γιατρό που είναι σχεδόν αόρατος».

Οι ελάχιστοι που έχουν διαβάσει το χειρόγραφο μιλούν για ασκήσεις υψηλής τεχνικής, για ένα κείμενο «γκροτέσκο με κάποιον τρόπο, προκλητικό και δυσάρεστο αλλά διαφορετικό από τη “Λολίτα”». Είναι ερωτικό; Κάποιος από εκείνους που ήταν παρόντες στην ανάγνωση του αποσπάσματος από τον γιο του, Ντμίτρι, το περιγράφει ως «ένα από τα πιο πυκνά ερωτικά κείμενα που έχει γράψει ποτέ ο Ναμπόκοφ». Άραγε θα το διαβάσουμε ποτέ; Είναι μάλλον πιθανόν, καθώς εάν ο γιος του είχε αποφασίσει να το καταστρέψει, είχε 30 χρόνια για να το κάνει. Τώρα, για να το φέρνει ξανά στο προσκήνιο ίσως έχει αποφασίσει τελικά να δημιουργήσει θόρυβο πριν το δώσει- επιτέλους- στη δημοσιότητα.


Εκατοντάδες κάρτες με τις σημειώσεις

Η πλοκή του έργου, απ΄ όσα έχουν διαρρεύσει και από την ανάγνωση ενός αποσπάσματός του που έκανε ο Ντμίτρι Ναμπόκοφ πριν από αρκετά χρόνια στο πανεπιστήμιο Κορνέλ όπου δίδασκε, είναι η εξής: Ο Φίλιπ Ουάιλντ, ένας ευτραφής καθηγητής, είναι παντρεμένος μια όμορφη, λεπτοκαμωμένη και ιδιαίτερα φιλήδονη γυναίκα που ονομάζεται Φλόρα. Στην αρχή ο Ουάιλντ την προσεγγίζει επειδή του θυμίζει μιαν άλλη γυναίκα με την οποία ήταν ερωτευμένος, την Ορόρα Λι. Ο θάνατος και όσα βρίσκονται πέρα από αυτόν, ένα θέμα που απασχολούσε τον Ναμπόκοφ από νεαρή ηλικία, εμφανίζεται και πάλι ως κεντρικό. Το βιβλίο αρχίζει σε ένα πάρτι και ακολουθούν τέσσερις συνεχόμενες σκηνές ολοκληρωμένες. Οι επόμενες σκηνές καταγράφονται με λιγότερες λεπτομέρειες. Η ηλικία του Ουάιλντ δεν διευκρινίζεται, αλλά ασχολείται διαρκώς με τον θάνατό του και προσπαθεί να ξεπεράσει το παρελθόν του μέσω του διαλογισμού. Σαν να προσπαθεί να σβήσει ο ίδιος τον εαυτό του που έχει δημιουργηθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Μπορεί η «Λώρα» να δημοσιευθεί; Ο Ναμπόκοφ έγραψε τα περισσότερα έργα του, μεταξύ των οποίων και τη «Λολίτα», σε κάρτες τις οποίες ανακάτευε ως μέρος της διαδικασίας της τελικής γραφής. Καθώς το έργο είναι ανολοκλήρωτο και ο διάσημος συγγραφέας έγραφε συνήθως το μέσον ενός βιβλίου στο τέλος, υπάρχουν πολλές αμφιβολίες για το εάν η «Λώρα» θα μοιάζει με το έργο που είχε ο Ναμπόκοφ στο μυαλό του- σε κάποια βιβλία είχε χρησιμοποιήσει έως και 2.000 κάρτες για τις σημειώσεις του…