[ ΓΝΩΜΗ ] Χαμηλή η αντιπροσώπευση των γυναικών στο Κοινοβούλιο

Με την απασχόληση όλων με την υπόθεση Ζαχόπουλου και την εκλογομαγειρική ώστε να παραχωρεί ο νόμος 50 έδρες στο πρώτο κόμμα, πέρασε χωρίς πολλή συζήτηση η διάταξη να μην εκπροσωπείται στις εθνικές εκλογές κανένα φύλο με λιγότερο από το 1/3 των υποψηφίων. Έστω και με το χαμηλό ποσοστό του 1/3, το μέτρο είναι αναμφισβήτητα στην κατεύθυνση της έμφυλης ισοπολιτείας.

Η εκπροσώπηση των γυναικών στο ελληνικό Κοινοβούλιο είναι ακόμη πολύ χαμηλή, ενώ στην κυβέρνηση είναι πραγματικά απογοητευτική. Στην Ευρώπη των 27 η Ελλάδα είναι στην 20ή θέση με ποσοστό γυναικών 16%. Στην πρώτη θέση βρίσκεται η Σουηδία με ποσοστό 47,3% και στη χαμηλότερη η Μάλτα με 9,2%. Νομοθετικά κατοχυρωμένες ποσοστώσεις έχουν υιοθετήσει η Πορτογαλία, το Βέλγιο, η Ισπανία, η Γαλλία και μάλιστα οι περισσότερες με πρόβλεψη μεγαλύτερου ποσοστού γυναικών από το 1/3 που εμείς συζητάμε σήμερα. Στο Βέλγιο και στη Γαλλία η ποσόστωση ανέρχεται στο 50-50.

Τα μέτρα θετικής διάκρισης αποτελούν ομολογία μιας κοινωνικής αποτυχίας. Έρχονται να διορθώσουν μια κοινωνική αδικία που δεν μπορεί η κοινωνία να διαχειριστεί μέσα από ώριμη και δημιουργική διεργασία. Υπενθυμίζω ότι στις σκανδιναβικές χώρες, όπου η παρουσία των γυναικών είναι η υψηλότερη εδώ και 30 χρόνια, δεν υπάρχει νομοθετημένο σύστημα ποσόστωσης. Είναι τα ίδια τα κόμματα που ρυθμίζουν την εκπροσώπηση των γυναικών στους συνδυασμούς. Την αρχή έκαναν τα αριστερά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα τη δεκαετία του ΄80, όταν ήδη οι γυναίκες είχαν το 20 – 30% των εδρών στη Βουλή. Πριν όμως καν τα κόμματα προχωρήσουν σε ποσοστώσεις, τα γυναικεία κινήματα, μέσα και έξω από τους κομματικούς μηχανισμούς, είχαν αναδείξει το πρόβλημα της γυναικείας υποαντιπροσώπευσης και εισηγήθηκαν διορθωτικές στρατηγικές.

Οι θετικές διακρίσεις έχουν ημερομηνία λήξεως. Το πνεύμα τους είναι παιδευτικό: είναι διόρθωση της ανισότητας μέχρι να αποκατασταθεί η ισότητα. Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς αποκαθίσταται. Τα ερευνητικά δεδομένα, πάλι από τη Σκανδιναβία, δείχνουν ότι την αύξηση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης των γυναικών ερμηνεύουν παράγοντες κοινωνικο-οικονομικοί, όπως η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, το επίπεδο εκπαίδευσης, η ανάπτυξη του συστήματος πρόνοιας, οι εκσυγχρονιστικές αξίες. Δεν είναι όμως οι παράγοντες αυτοί από μόνοι τους επαρκείς. Ουσιώδες είναι ότι η εστίαση μετατοπίζεται από τις γυναίκες στους άνδρες. Και η έμφαση δεν είναι στις ευθύνες της πατριαρχίας αλλά στην υποχρέωση των ανδρών να αποκαταστήσουν την ισότητα. Αυτό το αναγνωρίζουν τόσο τα συντηρητικά όσο και τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, παρά τις ιδεολογικές διαφορές τους επί των θετικών διακρίσεων.

Είναι πολύ κρίμα που δεν υιοθετήθηκε η πρόταση τροπολογίας που συνυπογράψαμε 29 γυναίκες – μέλη του Κοινοβουλίου, ώστε το 1/3 να υπολογίζεται επί του αριθμού των υποψηφίων κάθε συνδυασμού εκλογικής περιφέρειας και όχι επί του συνόλου των υποψηφίων της επικράτειας. Γιατί, έτσι εισάγεται μια νέα ανισότητα. Θα συμμετέχουν γυναίκες κυρίως στις μεγάλες πόλεις και άρα κινδυνεύει η συμμετοχή των γυναικών της επαρχίας. Και πιθανότατα θα προκληθούν μεγάλα προβλήματα από την ενδεχόμενη ακύρωση αποτελεσμάτων λόγω μη τήρησης του προβλεπόμενου ποσοστού.

Η άρνηση της κυβέρνησης να εφαρμόσει την ποσόστωση σε κάθε εκλογική περιφέρεια εξασθενεί τις όποιες προοπτικές επιτυχίας της.

Η Θάλεια Δραγώνα είναι καθηγήτρια Πανεπιστημίου Αθηνών, βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ