Μια βαλίτσα γεμάτη Ιστορία

Για τους λάτρεις της φωτογραφίας και της ιστορίας είναι η ανακάλυψη του αιώνα: η «χαμένη βαλίτσα» του κορυφαίου φωτογράφου Ρόμπερτ Κάπα, η οποία περιείχε χιλιάδες αρνητικά από τον ισπανικό εμφύλιο, εντοπίστηκε έπειτα από 40 χρόνια και πλέον βρίσκεται σε ασφαλή χέρια.

Στο πάνθεον των χαμένων πολιτιστικών θησαυρών, η «χαμένη βαλίτσα» του φωτογράφου που κάλυψε πέντε πολέμους περιβάλλεται με την ίδια μυθική αύρα των ανέκδοτων κειμένων που ο νεαρός Έρνεστ Χέμινγουεϊ είχε χάσει σε έναν σιδηροδρομικό σταθμό το 1922. Αντίθετα όμως με τα κείμενα του Αμερικανού συγγραφέα που δεν βρέθηκαν ποτέ, τα αρνητικά του Ούγγρου φωτογράφου βρίσκονται πλέον ασφαλή στο Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας της Νέας Υόρκης, όπου μια ομάδα ειδικών έχει αναλάβει την αποκατάστασή τους και την κατάταξή τους. Πρόθεση του Κέντρου είναι να εκθέσει σύντομα τη δουλειά του Ρόμπερτ Κάπα, η οποία καλύπτει ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας.

Ο Κάπα είχε συγκεντρώσει τα αρνητικά σε τρεις παλιές βαλίτσες από σκληρό χαρτόνι. Αυτόν τον φωτογραφικό θησαυρό αναγκάστηκε να τον εγκαταλείψει σε έναν σκοτεινό θάλαμο στο Παρίσι, όταν το 1939 διέφυγε κυνηγημένος για τις ΗΠΑ εξαιτίας της εβραϊκής καταγωγής του. Ο ίδιος ο Κάπα πίστευε μέχρι τον θάνατό του, το 1954, ότι το υλικό του είχε καταστραφεί από τους ναζί. Η τύχη των φωτογραφιών του, ωστόσο, ήταν διαφορετική. Σχεδόν από θαύμα, σαράντα χρόνια αργότερα, οι τρεις βαλίτσες βρέθηκαν στην Πόλη του Μεξικού, ανάμεσα στα πράγματα ενός Μεξικανού, πρώην στρατηγού και διπλωμάτη, ο οποίος είχε πολεμήσει στο πλευρό του Πάντσο Βίλα. Πιθανότατα, θα παραμείνει για πάντα ένα μυστήριο το πώς οι βαλίτσες βρέθηκαν στα χέρια αυτού του ανθρώπου. Το μόνο που έγινε γνωστό ήταν ότι ο Μεξικανός σύντροφος του Βίλα είχε βρεθεί κάποτε στη Μασσαλία. Μετά τον θάνατό του, πάντως, οι κληρονόμοι του αποφάσισαν να παραδώσουν το υλικό στο Διεθνές Κέντρο Φωτογραφίας της Νέας Υόρκης, που βρίσκεται στο Μανχάταν.

Ένα Άγιο Δισκοπότηρο
«Αυτά τα αρνητικά αποτελούν το Άγιο Δισκοπότηρο του έργου του Κάπα», δηλώνει ο Μπράιαν Γουάλις, επιμελητής του Κέντρου που ίδρυσε ο αδελφός του φωτογράφου, Κόρνελ. Οι βαλίτσες περιέχουν επίσης φωτογραφίες που είχαν τραβήξει η βοηθός και σύντροφος του Κάπα, Γκέρντα Τάρο, η εβραϊκής καταγωγής Γερμανίδα Γκέρντα Ποχορίλ, η οποία τον βοήθησε να αλλάξει το όνομά του από Φρίντμαν σε Κάπα, και ο Ντέιβιντ Σέιμουρ με τον οποίον ο Κάπα ίδρυσε το φωτογραφικό πρακτορείο «Μagnum».


Ο «στρατιώτης» στο μικροσκόπιο

ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙ ελπίζουν ότι θα ανακαλύψουν στη «χαμένη βαλίτσα» το αρνητικό της πιο εμβληματικής φωτογραφίας του Κάπα από τον ισπανικό εμφύλιο: αυτής που δείχνει τον στρατιώτη των Δημοκρατικών να πέφτει από τα πυρά των δυνάμεων του Φράνκο, ένα γεγονός το οποίο ο Κάπα αποτύπωσε με τον φακό του το 1936 στους λόφους της Κόρντομπα. Η φωτογραφία δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο γαλλικό περιοδικό «Vu» και προκάλεσε ένα κύμα υποστήριξης σε ολόκληρο τον κόσμο στον αγώνα των Δημοκρατικών στην Ισπανία. Ωστόσο, οι αμφιβολίες για την αυθεντικότητα της φωτογραφίας ακολούθησαν για χρόνια τον Κάπα και την Τάρο. Ίσως σε εκείνες τις βαλίτσες βρίσκεται ολόκληρη η αλληλουχία των αρνητικών που συνδέονται με τη φωτογραφία στην οποία αποτυπώθηκε ο θάνατος του Ισπανού στρατιώτη. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, το όνομά του ήταν Φεντερίκο Μπορέλ Γκαρθία.