Φαινόμενα

Κοινοβουλευτική «ζούγκλα»

Το είδαμε και αυτό, να αναδεικνύεται η τηλεόραση «θεσμός» ανώτερος από οποιονδήποτε άλλον της δημοκρατίας, η οποία χρειάστηκε αιώνες για να εδραιωθεί
Για την ακρίβεια, θεσμός αναδείχθηκε μία και μόνο εκπομπή της τηλεόρασης, η «Ζούγκλα» του Μάκη Τριανταφυλλόπουλου. Και δεν είναι μόνο η επιστολή Κουκοδήμου, βουλευτή του Ελληνικού Κοινοβουλίου, την οποίαν απέστειλε «στον Μάκη» (και όχι στον λαό που τον εξέλεξε ή στο κόμμα με το οποίο εξελέγη), είναι και η στάση του κ. Τραγάκη, ο οποίος είχε την επιστολή νωρίτερα, αλλά δεν την έδωσε στη δημοσιότητα πριν ανακοινωθεί από την τηλεοπτική εκπομπή. Φαινόμενο παράδοξο, ακόμη και για τις τηλεοπτικές δημοκρατίες. Αλλά δεν συμβαίνει πρώτη φορά.

Η «Ζούγκλα», με τον συμβολικό τίτλο και τον επιβεβλημένο ρόλο της από τη σύγχυση φαντασμαγορίας και εγκυρότητας, έχει αναγνωριστεί σε κρίσιμες στιγμές ως ανωτέρα των δημοκρατικών θεσμών (οι διαγραφές βουλευτών πριν από λίγο καιρό on camera από το σημερινό κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης ήταν μία ακόμη απόδειξη της αντικατάστασης του πολιτικού από το τηλεοπτικώς φαντασμαγορικό). Τη μεγάλη σύγχυση και ως προς τη δημοσιογραφική δεοντολογία την έχει δημιουργήσει όχι μόνον η ταύτιση φαντασμαγορικού και έγκυρου, αλλά και η τηλεθέαση με την αποδοχή και συναίνεσητο βλέπουν, άρα συναινούν.

Αλλά το πρόβλημα δεν είναι η υποχώρηση του κράτους ως συνόλου θεσμών, κανόνων και νόμων στη συνείδηση των πολιτών, αλλά κυρίως στη συνείδηση των εκπροσώπων των θεσμών. Μοιάζει να μη θεωρούν οι ίδιοι εαυτούς εκπροσώπους ή μέλη θεσμών της δημοκρατίας, αλλά πρωταγωνιστές ενός συνεχούς τηλεθεάματος και ως εκ τούτου προσδίδουν στην τηλεοπτική ταχύτητα και αμεσότητα πολιτικό νόημα- μία ακόμη πλήρης αντιστροφή εννοιών, μιας και το πολιτικό απαιτεί χρόνο σκέψης και διάρκεια δράσης.

Η χρήση της κάμερας και των νέων μίντια έχει διαμορφώσει μια νέα δημόσια σφαίρα, όπου δεν χάνει μεν το κράτος την εξουσία του, χάνει όμως τον απόλυτο έλεγχο. Αποδεικνύεται, δηλαδή, ότι χάνουν οι θεσμοί τη δύναμή τους μπροστά στις καινούργιες συνθήκες με τις οποίες οφείλουν να λειτουργούν. Είναι ο Έρικ Χόμπσμπομ στη συνομιλία του με τον Έρικ Πολίτο («Στους ορίζοντες του 21ου αιώνα») που αρθρώνει τη διαπίστωση ότι η εθελοντική υπακοή στο κράτος, που αποτέλεσε διαδικασία εκδημοκρατισμού και χρειάστηκε αιώνες για να αναπτυχθεί, έφτασε στο απόγειό της κατά τη δεκαετία του ΄60, όταν όλες οι χώρες του δυτικού κόσμου ήταν οργανωμένες σε πανίσχυρα κράτη. Από τη δεκαετία του ΄70 και μετά αρχίζει η σταδιακή αποδυνάμωσή τους. Η διαφορά στη χώρα μας, η οποία κάθε άλλο παρά η μοναδική είναι με ακραία φαινόμενα και διαφθοράς και ισχυρής παρέμβασης των μίντια, είναι η απουσία ισχυρής παράδοσης των δημοκρατικών θεσμών και μιας κουλτούρας εμπιστοσύνης στους πολίτες. Αντιθέτως· το κράτος διαπνέεται από τη νοοτροπία: όλοι ένοχοι, οι οποίοι οφείλουν να αποδείξουν ότι δεν είναι (ορισμένοι μάλιστα, ότι δεν είναι ελέφαντες) αποδεικνύοντας τη νομιμότητα των ενεργειών τους. Η νομιμότητα, με άλλα λόγια, έγινε ένα είδος «μπαμπούλα» για να καθόμαστε φρόνιμα, αντί να γίνει δημοκρατική συνείδηση, αυτοματισμός, αυτονόητο. Και εν τέλει εμφανίζεται ως απόλυτη καταπίεση, γεγονός το οποίο συναντήθηκε με την τάση του σύγχρονου τηλεοπτικού ανταγωνισμού, που θεωρεί κάθε κανόνα εμπόδιο στην τηλεθέαση. Έτσι χάθηκε το αυτονόητο.


Ίδρυση νέων τηλε-εκκλησιών

Το αποτέλεσμα είναι η απόλυτη απαξία όλων των συστημάτων κανόνων, με τη δημοσιογραφική δεοντολογία να πληρώνει πρώτη τη νύφη, αφού ιδίως αυτή, πριν καν αποκτήσει υπόσταση, παραμερίστηκε από τους νόμους του θεάματος και καταδικάστηκε σε αχρηστία από τους νόμους του καναλικού ανταγωνισμού. Αυτό ακριβώς είναι το κατάλληλο περιβάλλον για να δημιουργηθούν στη θέση των οργανωμένων θεσμών και της δημοκρατικής συνείδησης, «εκκλησίες» του θεάματος. Η «εκκλησία» του Μάκη, η «εκκλησία» του Λάκη, η «εκκλησία» του Θέμου. Η μια απέναντι στην άλλη και δίπλα ταυτοχρόνως, σε ένα σύστημα κυκλικής αναπαραγωγής του ίδιου «οικοδομήματος», που εξαιρεί την πολιτική ως αποτυχούσα στις «εξετάσεις» υψηλής τηλεθέασης.