Επιστήμη

Βακτήρια, ασπίδα για καρκίνους

Η έλλειψη καθαριότητας και οι λοιμώξεις στο περιβάλλον όπου ζούμε μας κάνουν επιρρεπείς στις αλλεργίες, έχουν όμως κι ένα αναπάντεχο καλό, σύμφωνα με τους επιστήμονες. Μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη διαφόρων μορφών καρκίνων, που συναντώνται περισσότερο στον αναπτυγμένο κόσμο.
Στο μυαλό του περισσότερου κόσμου, η δουλειά των γαλακτοκόμων σε ένα βουστάσιο φαίνεται ανθυγιεινή. Κι όμως η σκόνη από την αποξηραμένη κοπριά, που περιφέρεται στον αέρα και καταλήγει στα πνευμόνια τους, έχει ένα σωρό βακτήρια τα οποία τους προστατεύουν από τον καρκίνο του πνεύμονα. Συγκεκριμένα, οι γαλακτοκόμοι έχουν πέντε φορές λιγότερες πιθανότητες να αναπτύξουν καρκίνο του πνεύμονα.

Απροσδόκητοι συσχετισμοί. Οι επιδημιολόγοι ανακαλύπτουν απροσδόκητους συσχετισμούς ανάμεσα στην έκθεσή μας σε μικρόβια και ακαθαρσίες σε νεαρή ηλικία και την πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου αργότερα. Για παράδειγμα, τα παιδιά που πηγαίνουν στον παιδικό σταθμό τους πρώτους μήνες της ζωής τους έχουν πολύ μικρότερη πιθανότητα να εκδηλώσουν λευχαιμία από αυτά που μένουν σπίτι, ενώ κάποια εμβόλια για τη φυματίωση μειώνουν τον κίνδυνο του καρκίνου του δέρματος. Αυτά τα ευρήματα δείχνουν στους επιστήμονες πως, ενδεχομένως, η έκθεση στα μικρόβια μας βοηθά να αποφύγουμε τον καρκίνο.

Είναι γνωστό πως το μολυσμένο περιβάλλον συμβάλλει στην αύξηση των αλλεργιών και του άσθματος στις αναπτυγμένες χώρες. Το ανοσοποιητικό μας σύστημα έχει εξελιχθεί έτσι ώστε να καταπολεμά τους παθογόνους οργανισμούς, τα παράσιτα και άλλα μικρόβια. Όμως ο σύγχρονος τρόπος ζωής και η βελτίωση των συνθηκών υγιεινής μειώνουν τις απειλές και ταυτόχρονα την αντίσταση του ανοσοποιητικού. Έτσι, αυτό συχνά αντιδρά με υπερβολικό τρόπο στη γύρη ή τα φιστίκια, προκαλώντας αλλεργίες. Τώρα οι ερευνητές ψάχνουν τη σχέση ανάμεσα στα αυξημένα ποσοστά του καρκίνου του μαστού, του μελανώματος και του λεμφώματος σε πληθυσμούς με υψηλό βιοτικό επίπεδο, που ζουν σε καθαρό περιβάλλον χωρίς λοιμώξεις. Αν αποδειχθεί σχέση, τα οφέλη μπορεί να είναι τεράστια.

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, όταν τα παιδιά έρχονται σε επαφή με άλλα παιδιά έξω από το σπίτι από νωρίς- για παράδειγμα στο περιβάλλον του παιδικού σταθμούέχουν λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν λευχαιμία ή το κακόηθες Χότζκιν λέμφωμα στην εφηβεία τους. Διάφορα παιδικά εμβόλια φαίνεται πως επίσης ενισχύουν το ανοσοποιητικό σύστημα έναντι διάφορων καρκίνων, ιδίως για το μελάνωμα.

Σε εγρήγορση το ανοσοποιητικό. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και σε επαγγέλματα με αυξημένη έκθεση σε μικρόβια. Οι εργαζόμενοι στη βαμβακουργία έχουν πολύ χαμηλά ποσοστά καρκίνου του πνεύμονα και κάποιων άλλων ειδών. Μία εξήγηση αποδίδει το φαινόμενο στη σκόνη του βάμβακος, που περιέχει πολλές ενδοτοξίνες, ένα λιποπολυσακχαρίδιο που βρίσκεται στα τοιχώματα των κυττάρων πολλών βακτηρίων, το οποίο κρατά το ανοσοποιητικό σύστημα σε εγρήγορση.

Μια σειρά από έρευνες στηρίζουν αυτή τη θεωρία, σύμφωνα με το περιοδικό «Νew Scientist». Η ομάδα του Χάρβεϊ Τσέκογουεϊ, στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ, μελέτησε εργάτριες σε βαμβακοκλωστήρια στη Σαγκάη, όπου υπάρχει μεγάλη έκθεση στις ενδοτοξίνες. Όσες είχαν μείνει περισσότερο καιρό στη δουλειά είχαν πολύ χαμηλότερα ποσοστά αρκετών μορφών καρκίνων, όπως του πνεύμονα, του μαστού, του ήπατος, του στομάχου και του παγκρέατος. Η ενδοτοξίνη θα μπορούσε να εξηγήσει και το μειωμένο ρίσκο εκδήλωσης καρκίνου του πνεύμονα στους εργάτες σε γαλακτοκομεία, όπως έχουν δείξει πολλές έρευνες σε διάφορες χώρες. Ο Τζουζέπε Μαστράνγκελο, στο Πανεπιστήμιο της Παβίας στην Ιταλία, έχει βρει ότι όσο περισσότερες είναι οι αγελάδες στο βουστάσιο, τόσο λιγότερα τα κρούσματα καρκίνου ακόμα και σε καπνιστές εργαζομένους.


Ένα βήμα πριν τη δημιουργία ζωής στο εργαστήριο

ΤΟ ΓΟΝΙΔΙΑΚΟ υλικό ενός μικροοργανισμού που ζει στο ανθρώπινο αναπαραγωγικό σύστημα κατάφεραν να αναπαραγάγουν μέσα στο εργαστήριο Αμερικανοί επιστήμονες με επικεφαλής τον αμφιλεγόμενο επιστήμονα- επιχειρηματία Κρεγκ Βέντερ. Το επίτευγμα αυτό σύμφωνα με την αγγλική εφημερίδα «Ιndependent» ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία ζωής εκ του μηδενός στους πειραματικούς σωλήνες των εργαστηρίων.

Σύμφωνα με τα όσα ανακοίνωσε στο επιστημονικό περιοδικό «Science» η ομάδα του Κρεγκ Βέντερ, οι ειδικοί κατάφεραν να ανακατασκευάσουν το DΝΑ του μικροοργανισμού με το να ξαναβάλουν στη θέση τους τα 582.970

χημικά στελέχη του γονιδιώματος. Τώρα αυτό που απομένει για τους επιστήμονες είναι να δημιουργήσουν ένα σύνθετο γονιδίωμα που θα το βάλουν σε ένα μη ζωντανό ανθρώπινο κύτταρο για να δουν αν μπορούν να δημιουργήσουν από την αρχή ένα ανθρωπογενή οργανισμό.

Ο δρ Βέντερ διευκρίνισε πάντως ότι ο στόχος της επιστημονικής του ομάδας ήταν να καταφέρει να δημιουργήσει νέες τεχνητές μορφές ζωής οι οποίες θα συνεισφέρουν στην επίλυση πιεστικών περιβαλλοντικών προβλημάτων όπως είναι η αποδόμηση τοξικών αποβλήτων ή ακόμη και η απορρόφηση ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.

Ο Αμερικανός επιχειρηματίας μάλιστα έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι οι μικροβιακοί αυτοί οργανισμοί που θα δημιουργηθούν υπό τεχνητές συνθήκες δεν θα είναι ικανοί να επιμολύνουν άλλους οργανισμούς και ιδίως τους ανθρώπους γιατί θα είναι προγραμματισμένοι να μην επιβιώνουν μακριά από τα όρια του εργαστηρίου. Θα έχουν δηλαδή στο DΝΑ τους αυτοκαταστροφικούς μηχανισμούς.

Οι επιστήμονες, ανάμεσα στους οποίους συγκαταλέγεται και ο νομπελίστας το 1978 Χάμιλτον Σμιθ, είπαν ότι επέλεξαν να ανακατασκευάσουν το γονίδιο του μικροοργανισμού Μycoplasma genitalium γιατί διαθέτει ένα από τα μικρότερα γνωστά γονιδιώματα. Μάλιστα οι ειδικοί παρομοίασαν την ανακατασκευή του γονιδιώματος σαν το λειτουργικό πρόγραμμα ενός υπολογιστή, το οποίο προκειμένου να τεθεί σε λειτουργία εισέρχεται σε ένα άδειο «κύτταρο» το οποίο συνιστά ο υπολογιστής.


«Εμβόλιο» οι τοξίνες για το ανοσοποιητικό!

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ προσπαθούν να καταλάβουν τον μηχανισμό με τον οποίο η έκθεση σε μικρόβια ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και προλαμβάνει τον καρκίνο. Η απλούστερη εξήγηση είναι πως τα βακτήρια ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό και ενισχύουν την αντικαρκινική του δραστηριότητα. «Ένα υγιές ανοσοποιητικό σύστημα καταστέλλει την ανάπτυξη κάποιων όγκων, τουλάχιστον μέχρι ενός σημείου, για αρκετό καιρό», λέει ο Ούβε Χόμπομ, από το γερμανικό Πανεπιστήμιο του Γκίσεν. Ακόμα μία σχετική πιθανότητα είναι ότι ουσίες όπως η ενδοτοξίνη δρουν ως ανοσοενισχυτικό, μια ουσία που προστίθεται στα εμβόλια για να ενισχύσουν την αντίδραση του ανοσοποιητικού. Άλλοι πιστεύουν πως η έκθεση σε παθογόνους οργανισμούς επαναφέρει την ισορροπία του ανοσοποιητικού, η οποία έχει χαθεί λόγω της απουσίας τους. «Όταν παθαίνεις καρκίνο, σημαίνει πως το ανοσοποιητικό σου σύστημα δεν αναγνωρίζει ότι ο καρκίνος αυτός είναι κίνδυνος για τον οργανισμό. Όταν εκθέτεις τους ασθενείς σε βακτήρια, επαναπρογραμματίζεις το ανοσοποιητικό τους αλλάζοντας το ρυθμιστικό δίκτυο ελέγχου», εξηγεί ο Τζον Γκραντζ, στο University College του Λονδίνου.

Ο πυρετός είναι ένας ακόμα μηχανισμός που ενδεχομένως προλαμβάνει τον καρκίνο. Σύμφωνα με έρευνες, ο πυρετός σχετίζεται με μικρότερα ποσοστά μελανώματος. Έτσι, την επόμενη φορά που ψήνεστε στον πυρετό, σκεφτείτε ότι ίσως αυτό σας προστατεύει από διάφορους καρκίνους.


Στα ίχνη του άγνωστου πλανήτη

«Πέντε χρόνια»! Τόσος καιρός θα χρειαστεί, σύμφωνα με ορισμένους αστροφυσικούς, για να βρεθεί η λύση στο αίνιγμα του πλανήτη Χ. Όλα δείχνουν ότι εκεί, στις εσχατιές του ηλιακού μας συστήματος, υπάρχει ένα άγνωστο ουράνιο σώμα. Ένας πλανήτης, ο ένατος κατά σειρά, ο οποίος όλα αυτά τα χρόνια καταφέρνει και μένει «ασύλληπτος» από τα άγρυπνα μάτια των τηλεσκοπίων μας. Οι μυστικές κινήσεις του, φαίνεται πως προκαλούν μια μικρή αναστάτωση στην περιοχή…

O Πάτρικ Λικάουκα είναι αστρονόμος στο Πανεπιστήμιο Κobe του Τόκιο και- όπως εξομολογείται στην επιστημονική επιθεώρηση «Νew Scientist» – είναι πεπεισμένος για την ύπαρξη του μυστηριώδους ένατου πλανήτη. Λέει πως στις μακρινές περιοχές του ηλιακού μας συστήματος, εκεί όπου βρίσκεται η λεγόμενη Ζώνη Κuiper, παρουσιάζονται κάποιες ανωμαλίες που προκαλούν ερωτήματα. Η Ζώνη αυτή είναι ένας μεγάλος δακτύλιος ο οποίος περιλαμβάνει ευμεγέθη ουράνια σώματα από παγωμένη σκόνη, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγεται ο Πλούτωνας.

Ο πλανητικός επιστήμονας Gerard Κuiper- στον οποίο οφείλεται η ονομασία της Ζώνης – είχε εικάσει τη δεκαετία του 1950 ότι η συγκεκριμένη περιοχή, η οποία εκτείνεται πίσω από τον Ποσειδώνα, περιέχει υπολείμματα από την εποχή της δημιουργίας του ηλιακού μας συστήματος. Το πρώτο αντικείμενο στη Ζώνη Κuiper ανακαλύφθηκε το 1992 από δύο αστρονόμους που εργάζονταν στο αστεροσκοπείο Μauna Κea στη Χαβάη. Έκτοτε, εντοπίστηκαν άλλα 1.000, τα περισσότερα από τα οποία έχουν διάμετρο μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα.

Οι αστρονόμοι υπολογίζουν ότι περίπου μισό εκατομμύριο σώματα με διάμετρο μεγαλύτερη από 35 χιλιόμετρα «επιπλέουν» σε αυτή την περιοχή. Κάποια εμφανίζεται ότι είναι βράχοι με επίστρωμα πάγου και άλλα είναι συνήθως από πάγο. Υπάρχουν ακόμη σώματα που η μοριακή σύστασή τους είναι λιγότερο πυκνή από εκείνη του πάγου, γεγονός που υποδεικνύει ότι έχουν κενά στο εσωτερικό τους, όπως τα ελβετικά τυριά! Παράλληλα, εκπληκτικά μεγάλος αριθμός από αυτά τα αντικείμενα έχει και φεγγάρια. Η Ζώνη Κuiper είναι μια περιοχή σε σχήμα δίσκου, πέραν της τροχιάς του Ποσειδώνα, η οποία απέχει περίπου 30 έως 100 αστρονομικές μονάδες από τον Ήλιο. Μία αστρονομική μονάδα ισούται με την απόσταση της Γης από τον Ήλιο, η οποία είναι περίπου 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα. Σε αυτή τη Ζώνη έχουν παρατηρηθεί κάποιες ανωμαλίες στην κίνηση ορισμένων σωμάτων, οι οποίες υποδεικνύουν εμμέσως ότι οφείλονται σε κάποιον υποτιθέμενο πλανήτη.


Στο εσωτερικό της τροχιάς του Πλούτωνα

ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΥΠΑΡΞΗΣ του ένατου πλανήτη που φαίνεται ότι μοιάζει με τον Πλούτωνα, τάχθηκε πριν από λίγο καιρό ο Κόνλεϊ Πάουελ, Αμερικανός επιστήμονας από το Ηuntsville της Αλαμπάμας. Στους υπολογισμούς που έκανε για να κατανοήσει τα χαρακτηριστικά της ταυτότητας αυτού του πλανήτη έλαβε υπόψη αστρονομικά στοιχεία που συσχετίζονταν με την κίνηση του πλανήτη Ουρανού. Το διάγραμμα στην οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή του έδειξε έναν πλανήτη όμοιο με τον Πλούτωνα, ο οποίος φαίνεται ότι περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο σε διάστημα 204 ετών και σε απόσταση 34,6 αστρονομικών μονάδων κατά μέσο όρο, ακολουθώντας τροχιά τοποθετημένη εν μέρει στο εσωτερικό της τροχιάς του Ποσειδώνα. Η μάζα του φτάνει 0,35 της γήινης. Αισιόδοξος ο Πάουελ έχει ήδη προτείνει όνομα γι΄ αυτό τον πλανήτη: Περσεφόνη, η γυναίκα του Πλούτωνα.


Ο παγωμένος πλανήτης

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ που θεωρούν πιθανή την ύπαρξη του μυστηριώδους ένατου πλανήτη λένε πως πιθανότατα αποτελείται από πάγο και πετρώματα. Επίσης, η μάζα του είναι 30%- 70% της μάζας της Γης και έχει διάμετρο σχεδόν αντίστοιχη με εκείνη της Γης, δηλαδή περίπου 10.000- 15.000 χιλιόμετρα. Οι επιστήμονες που πιστεύουν στην ύπαρξη αυτού του μυστηριώδους πλανήτη λένε πως πρέπει να απέχει από τον ήλιο περίπου 100- 170 αστρονομικές μονάδες. Υπενθυμίζεται ότι μία αστρονομική μονάδα ισούται με την απόσταση ανάμεσα στον Ήλιο και τη Γη. Καθώς βρίσκεται τόσο μακριά από τον Ήλιο, οι ακτίνες του θα τον φωτίζουν και θα τον θερμαίνουν ελάχιστα. Επομένως, θα πρόκειται για έναν παγωμένο πλανήτη με αποτέλεσμα η ζωή να είναι αδύνατη σε τέτοιο περιβάλλον.


800 χρόνια είναι το έτος του…

Η ΑΡΧΗ του προβληματισμού των επιστημόνων σχετικά με την ύπαρξη του πλανήτη Χ δεν ήταν άλλη από τις ανωμαλίες που παρουσιάζονταν στις τροχιές του Ουρανού και του Ποσειδώνα. Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, δύο αστρονόμοι από το US Νaval Οbservatory κατάφεραν να απεικονίσουν στον ηλεκτρονικό υπολογιστή το περίγραμμα ενός πλανήτη με μάζα δύο έως πέντε φορές μεγαλύτερη της γήινης, ο οποίος ακολουθεί πολύ επιμήκη τροχιά και κεκλιμένη ως προς την ελλειπτική, σε απόσταση 50 έως 100 αστρονομικές μονάδες από τον Ήλιο, με περίοδο περιφοράς περίπου 800 έτη.

Στηριζόμενοι επίσης στην ιδιόρρυθμη κίνηση του Ουρανού και του Ποσειδώνα, τη δεκαετία του ΄80 οι Βραζιλιάνοι αστρονόμοι Rodney S. Gomes και Sylvio Ferraz-Μelo κατέληξαν σε αποτελέσματα λίγο διαφορετικά. Οι υπολογισμοί τους «άφησαν» στον πλανήτη Χ μεγάλη ελευθερία: πολλές δυνατές τροχιές, όλες με μικρή κλίση ως προς την ελλειπτική. Επιπλέον, ο πλανήτης τους θα μπορούσε να έχει το μισό της γήινης μάζας και τροχιά σχεδόν κυκλική, σε απόσταση 45 αστρονομικών μονάδων από τον Ήλιο, ή πολύ έκκεντρη σε μέση απόσταση 80 αστρονομικών μονάδων από τον Ήλιο και μάζα σχεδόν τριπλάσια της γήινης.