«Μην αφήσετε τα γουρούνια να καταλάβουν τον λόφο»

Ένα γουρούνι, ο «Αθάνατος Πήγασος», προτείνεται για πρόεδρος των ΗΠΑ. Ένα πρόβατο με μαγιό εκλέγεται «Μις Αμερική». Υποβάλλεται αίτηση για τη χορήγηση άδειας «να σηκώσουμε το Πεντάγωνο στον αέρα». Και η Κάντις Μπέργκεν με τους συντρόφους της πετούν χαρτονομίσματα στην αίθουσα του Χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης και παρακολουθούν τους κοστουμαρισμένους χρηματιστές να ποδοπατoύνται προκειμένου να τα μαζέψουν.
Το 1968 είναι η χρονιά που σημάδεψε τις ΗΠΑ: με την κορύφωση του πολέμου του Βιετνάμ και του αντιπολεμικού κινήματος, με τις δολοφονίες του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ και του Ρόμπερτ Κέννεντυ και με τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων στο Σικάγο. Για κάποιους ήταν η «annus horribilis» της Αμερικής.

Σαράντα χρόνια από τότε που οι Αμερικανοί παρακολουθούσαν- έξω από το Συνέδριο του Δημοκρατικού Κόμματος στο Σικάγο- να εκτυλίσσονται σκηνές πρωτόγνωρης βίας μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομικών, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ αποφάσισε να γυρίσει ταινία για τα γεγονότα εκείνα. Η ταινία «7 του Σικάγου» θα αφηγείται την ιστορία των 7 νεαρών ηγετών του κινήματος που ζητούσε τον τερματισμό του πολέμου στο Βιετνάμ, την κατάργηση των καπιταλιστικών μονοπωλίων, τη νομιμοποίηση της μαριχουάνας, την αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Θα πρωταγωνιστούν μερικοί από τους μεγαλύτερους σταρ – μεταξύ αυτών ο Γουίλ Σμιθ, ο Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν, ο Κέβιν Σπέισι και ο Άνταμ Άρκιν. Το Χόλιγουντ, ακολουθώντας την προσφιλή τακτική του, μετατρέπει σε θέαμα μια σημαντική εποχή: την περίοδο που ξέσπασε το πιο δυναμικό μαζικό κίνημα στην ιστορία των ΗΠΑ.

Χίπις και Υippies. Το 1962 ο 23χρονος Τομ Χέιντεν δημιούργησε μαζί με μερικούς άλλους νέους την οργάνωση Φοιτητές για μια Δημοκρατική Κοινωνία. Στη δεκαετία του ΄60 η Αμερική ζούσε την επανάσταση των χίπις, την απελευθέρωση του σεξ, των ναρκωτικών και του ροκ εν ρολ. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1967, δημιουργήθηκε το κίνημα των Υippies (από τα αρχικά του ΥΙΡ, του Διεθνούς Κόμματος Νέων), ένα κίνημα χωρίς ιεραρχία, που χρησιμοποιούσε θεατρικές μεθόδους για να προβάλει τις θέσεις του εναντίον της πολιτικής του κατεστημένου. Μεταξύ των ηγετών του ήταν ο Άμπι Χόφμαν, ο Τζέρι Ρούμπιν, ο Πολ Κράσνερ και ο Άλεν Γκίνσμπεργκ. Στόχος τους ήταν, με τη δημιουργία εναλλακτικών θεσμών (αγροτικοί συνεταιρισμοί, ελεύθερες κλινικές) και την εξάπλωση της κουλτούρας των χίπις, να αντικαταστήσουν το υπάρχον σύστημα με ένα «νέο έθνος».

Κυριότερο έντυπό τους υπήρξε «Ο Ρεαλιστής», δημιούργημα του Πολ Κράσνερ, φιλοξένησε σκίτσα όπως το περίφημο «Όργιο της Ντίσνεϊλαντ» όπου οι ήρωες του Ντίσνεϊ συμμετείχαν σε ομαδικό όργιο. Το χιούμορ και η σάτιρα ήταν βασικό στοιχείο των νέων που ζητούσαν την αλλαγή στις ΗΠΑ. Ίσως γι΄ αυτό η Αριστερά δεν τους έπαιρνε σοβαρά και μια εφημερίδα του Κ.Κ. τους χαρακτήρισε «μαρξιστές της τάσης του Γκράουτσο» (ενός από τους κωμικούς αδελφούς Μαρξ).

Οι διαδηλώσεις. Στις αρχές του 1968, οι ηγέτες του νεολαιίστικου κινήματος έκριναν ότι είχε έρθει η ώρα για μαζικές διαδηλώσεις. Έπειτα από διαπραγματεύσεις και ενώ τον Μάρτιο έχουν συγκρουσθεί με τις δυνάμεις της Αστυνομίας στον Κεντρικό Σιδηροδρομικό Σταθμό στη Νέα Υόρκη, αποφασίζουν να πραγματοποιήσουν τον Αύγουστο μεγάλη συγκέντρωση στο Σικάγο. Ο δήμαρχος της πόλης κάνει μια αυστηρή δήλωση στην οποία τονίζει ότι «ο νόμος και η τάξη θα τηρηθούν πάση θυσία». Τον Αύγουστο, το Λίνκολν Παρκ του Σικάγου γεμίζει διαδηλωτές απ΄ όλη τη χώρα. Το ροκ συγκρότημα ΜC5 δίνει πολύωρη συναυλία και το γουρούνι «Πήγασος» ανακηρύσσεται από τους συγκεντρωμένους υποψήφιος των Δημοκρατικών. Οι εκπρόσωποι των Μαύρων Πανθήρων αποθεώνονται, ο Άμπι Χόφμαν κυκλοφορεί έχοντας στο μέτωπό του κολλημένο ένα τεράστιο «FUCΚ» και προτείνει την απαγωγή του αρχηγού της Αστυνομίας ενώ ο Άλεν Γκίνσμπεργκ δίνει το σύνθημα για να αρχίσει τα χαράματα μια λειτουργία με ύμνους, προσευχές και διαλογισμό. Στις 25 Αυγούστου, έπειτα από άλλη μια συναυλία, οι συγκεντρωμένοι αρνούνται να αποχωρήσουν από το πάρκο και η Αστυνομία τούς επιτίθεται με δακρυγόνα και κλομπς. Οι συγκρούσεις συνεχίζονται και τις επόμενες ημέρες οπότε οι διαδηλωτές σπάνε βιτρίνες καταστημάτων και αυτοκίνητα. Στρατηγικό σημείο θεωρείται ο λόφος δίπλα από το άγαλμα του Λίνκολν και βασικό σύνθημα των ηγετών των φοιτητών είναι: «Μην αφήσετε τα γουρούνια να καταλάβουν τον λόφο». Μια θλιβερή αναπαράσταση των πολύ πιο αιματηρών μαχών οι οποίες την ίδια ώρα εκτυλίσσονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στις ζούγκλες του Βιετνάμ.

Φιλιά στους ενόρκους. Στις 28 Αυγούστου την ώρα που το Συνέδριο δίνει το χρίσμα στον αντιπρόεδρο Χάμπερτ Χάμφρεϊ περίπου 15.000 διαδηλωτές συγκρούονται με τις δυνάμεις της τάξης. Οκτώ από τους ηγέτες των φοιτητών συλλαμβάνονται και παραπέμπονται σε δίκη. Ο ένας εξ αυτών, ο Μπόμπι Σιλ από τους Μαύρους Πάνθηρες, θα δικαστεί τελικά μόνος του και έτσι η ιστορία θα καταγράψει τους «7 του Σικάγου». Τον Νοέμβριο του ΄69 αρχίζει η δίκη τους και σχεδόν καθημερινά έξω από το δικαστήριο πραγματοποιούνται διαδηλώσεις. Οι κατηγορούμενοι κοροϊδεύουν την εξουσία, κάποια στιγμή ο Χόφμαν και ο Ρούμπιν εμφανίζονται με στολές δικαστών, στέλνουν φιλιά στους ενόρκους και παρακολουθούν διάσημους συμπατριώτες όπως ο Νόρμαν Μέιλερ, ο Τίμοθι Λίρι και ο Τζέσε Τζάκσον να καταθέτουν υπέρ τους. Τελικά πέντε εξ αυτών καταδικάζονται σε 5ετή κάθειρξη, αλλά το Εφετείο τους αθωώνει τον Νοέμβριο του 1972.

Τελικά τι μένει από το 1968 για την αμερικανική κοινωνία; Το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα, ένα ανήσυχο και περιπετειώδες καλλιτεχνικό πνεύμα, η αμφισβήτηση της λευκής κυριαρχίας, η αντίθεση στον πόλεμο, τον υλισμό και την υποταγή στην εξουσία. Μια απόπειρα εξέγερσης ενάντια στο κατεστημένο την οποία μπορούν να θυμούνται με νοσταλγία τα παιδιά των λουλουδιών…


Τα γεγονότα με μια ματιά

Οκτώβριος 1967: Ο Άμπι Χόφμαν συλλαμβάνεται ενώ προσπαθεί να μετρήσει το Πεντάγωνο Δεκέμβριος 1967: Ο Χόφμαν και ο Τζέρι Ρούμπιν συναντώνται προκειμένου να συζητήσουν την πιθανότητα πραγματοποίησης διαδηλώσεων στη διάρκεια του συνεδρίου του Δημοκρατικού Κόμματος το 1968 στο Σικάγο 24 Ιανουαρίου 1968: Η Εθνική Επιτροπή Κινητοποίησης συναντάται στη Νέα Υόρκη (Χέιντεν, Ντέλινγκερ, Ντέιβις) για να προγραμματίσει τις εκδηλώσεις στο Σικάγο Φεβρουάριος: Στις αρχές του μήνα πραγματοποιείται μεγάλη επίθεση των αμερικανικών δυνάμεων στο Βιετνάμ, που θα οδηγήσει ένα μήνα αργότερα στη σφαγή του Μάι Λάι 16 Μαρτίου: Ο γερουσιαστής Ρόμπερτ Κέννεντυ, αδελφός του δολοφονηθέντος προέδρου, ανακοινώνει ότι θα διεκδικήσει το χρίσμα των Δημοκρατικών για τις προεδρικές εκλογές του Νοεμβρίου: «Βάζω υποψηφιότητα επειδή πιστεύω ότι η χώρα βρίσκεται σε επικίνδυνη πορεία και θέλω να προτείνω μια νέα πολιτική» 17 Μαρτίου: Σε συνέντευξη Τύπου ανακοινώνεται ότι οι Υippies θα διοργανώσουν ένα Φεστιβάλ Ζωής στο Σικάγο στη διάρκεια του συνεδρίου των Δημοκρατικών 31 Μαρτίου: Ο πρόεδρος Λίντον Τζόνσον ανακοινώνει ότι δεν θα είναι υποψήφιος για την προεδρία και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Χάμπερτ Χάμφρεϊ δηλώνει ότι θα διεκδικήσει το χρίσμα 4 Απριλίου: Ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ δολοφονείται ενώ βρίσκεται στη βεράντα ξενοδοχείου του Μέμφις, όπου θα μιλούσε σε οπαδούς του 11 Απριλίου: Καθώς υπάρχουν φόβοι για διαμαρτυρίες κατά του πολέμου του Βιετνάμ, το Κογκρέσο υιοθετεί νόμο εναντίον των διαδηλώσεων 5 Ιουνίου: Ο Ρ. Κέννεντυ, ο οποίος την προηγουμένη έχει κερδίσει τις κρίσιμες προκριματικές εκλογές στην Καλιφόρνια, δέχεται στο ξενοδοχείο Αmbassador του Λος Άντζελες πυροβολισμούς από τον 24χρονο Σιρχάν-Σιρχάν και πεθαίνει την επόμενη ημέρα 23 Αυγούστου: Με πρωτοβουλία της Εθνικής Επιτροπής Κινητοποίησης χιλιάδες άτομα διαδηλώνουν εναντίον του πολέμου στο Βιετνάμ, στο Λίνκολν Παρκ του Σικάγου. Η αστυνομία επιτίθεται και επιβάλλει απαγόρευση κυκλοφορίας «μετά τις 11 μ.μ.» 26 Αυγούστου: Αρχίζει στο Σικάγο το συνέδριο του Δημοκρατικού Κόμματος που θα αναδείξει, τρεις ημέρες αργότερα, ως υποψήφιο για την προεδρία των ΗΠΑ τον Χάμφρεϊ. Στο Λίνκολν Παρκ συνεχίζονται οι συγκρούσεις, ε νώ ο Χέιντεν ηγείται της πορείας προς το ξενοδοχείο όπου διεξάγεται το συνέδριο 27 Αυγούστου: Ο Άλεν Γκίνσμπεργκ, ο Ουίλιαμ Μπάροουζ και άλλοι μιλούν στους συγκεντρωμένους διαδηλωτές στο πάρκο όταν η αστυνομία επιτίθεται. Ακολουθούν σφοδρές συγκρούσεις 16 Οκτωβρίου: Οι Αμερικανοί αθλητές Τόμι Σμιθ και Τζον Κάρλος, πρώτος και τρίτος αντίστοιχα στα 200 μ. στους Ολυμπιακούς του Μεξικού, υψώνουν την γαντοφορεμένη γροθιά τους στην απονομή, σε ένδειξη συμπαράστασης προς τους Μαύρους Πάνθηρες 5 Νοεμβρίου: Ο Νίξον εκλέγεται πρόεδρος των ΗΠΑ 24 Νοεμβρίου 1969: Αρχίζει η δίκη των «7 του Σικάγου» με την κατηγορία ότι προκάλεσαν εξέγερση. Καταδικάζονται αλλά τον Νοέμβριο του 1972 απαλλάσσονται από όλες τις κατηγορίες
«Έκλαιγα δίπλα στο φέρετρο του Κέννεντυ»

Συνιδρυτής του κινήματος «Φοιτητές για μια Δημοκρατική Κοινωνία», ηγετικό μέλος της ομάδας που διοργάνωνε τις αντιπολεμικές διαδηλώσεις, ένας από τους «7 του Σικάγου» που δικάστηκαν επειδή παρακινούσαν τους πολίτες σε εξέγερση, ο 68χρονος Τομ Χέιντεν έγινε γνωστός επειδή με την τότε σύζυγό του Τζέιν Φόντα πραγματοποίησαν πολλά ταξίδια στο Βιετνάμ προκειμένου να βοηθήσουν τη χώρα να σταθεί στα πόδια της έπειτα από τον καταστροφικό πόλεμο των συμπατριωτών του. Βουλευτής και γερου σιαστής στην τοπική κυβέρνηση της Καλιφόρνιας, ακτιβιστής μέχρι σήμερα και πολέμιος της παγκοσμιοποίησης, ο Τομ Χέιντεν λέει στα «ΝΕΑ» πως κρατά μέσα του το πνεύμα της δεκαετίας του ΄60 ζωντανό.

Τι αντιπροσωπεύει το 1968 στην αμερικάνικη ιστορία; Το 1968 ήταν η χρονιά κατά την οποία το- τόσο περήφανο για την ευελιξία του- αμερικανικό σύστημα παρ΄ ολίγον να καταρρεύσει.

Υπάρχει μια εικόνα,που αντιπροσωπεύει για εσάς εκείνη την περίοδο; Όταν πήγα στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Πατρικίου στην Νέα Υόρκη για να σταθώ τιμητική φρουρά δίπλα στο ξύλινο φέρετρο του δολοφονημένου Ρόμπερτ Κέννεντυ. Φορούσα έναν πράσινο κουβανέζικο μπερέ και έκλαιγα. Είχα στα αυτιά μου τα τελευταία λόγια του Κέννεντυ: «Εμπρός για το Σικάγο».

Πόσο επηρέασαν τα γεγονότα του ΄68 το πολιτικό και κοινωνικό κίνημα στις ΗΠΑ; Πιστεύω ότι τα κοινωνικά κινήματα ριζοσπαστικοποιήθηκαν, οι φιλελεύθεροι δεν εκπλήρωσαν τις υποσχέσεις τους σχετικά με το Βιετνάμ και δημιουργήθηκε ένας χώρος από τον οποίο ξεφύτρωσε το κίνημα που αργότερα εξέλεξε τον Νίξον. Ας μην ξεχνάμε τι ακολούθησε: η προσπάθεια του Νίξον να κλιμακώσει τον πόλεμο της Ινδοκίνας απέτυχε, κατέφυγε σε παράνομες μεθόδους για να καταπιέσει τα κινήματα, ακολούθησε το Ουότεργκεϊτ και η παραίτησή του.

Ο πόλεμος του Βιετνάμ (τότε) και ο πόλεμος στο Ιράκ (τώρα): ομοιότητες

ΕΙΠΕ:

Εάν δεν υπήρχε η δεκαετία του ΄60 δεν θα είχαμε ούτε τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων και των γυναικών, ούτε τους νόμους για το περιβάλλον

και διαφορές; Στο Βιετνάμ οι απώλειες απ΄ όλες τις πλευρές ήταν μεγαλύτερες, υπήρχε ένας Βιετναμέζος «εχθρός» με συγκεκριμένα αιτήματα και το σοσιαλιστικό μπλοκ. Για το Ιράκ, παρά τις σχετικά μικρές απώλειες, η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ στράφηκε πιο γρήγορα εναντίον του πολέμου και χτυπήθηκε λόγω αυτού ο πρόεδρος. Ίσως δεν έχουμε ακριβώς ένα Βιετνάμ, αλλά οι περισσότεροι από τους στενότερους συνεργάτες του Μπους έχουν εκδιωχθεί και οι πολίτες δείχνουν ξεκάθαρα τα αντιπολεμικά τους συναισθήματα.

Ποια ήταν η αίσθηση που κυριαρχούσε το 1968; Εγώ αισθανόμουν ότι χτιζόταν σταδιακά μια σύγκρουση με απρόβλεπτες διαστάσεις που θα οδηγούσε σε μια έκρηξη απρόβλεπτων διαστάσεων. Οι περισσότεροι Αμερικανοί όμως, αισθάνονταν ότι ζούσαν μέσα στο χάος.

Τι συνέβη με τους,τότε, ομοϊδεάτες σας;

Από τη μια το σύστημα άνοιξε σε κάποιο βαθμό και καθώς και εκείνοι μεγάλωσαν, έφυγαν από τα φώτα της δημοσιότητας και έτσι πολύ πιο δύσκολα κάποιος θα τους περιέγραφε ως «ανθρώπους εκτός συστήματος». Δεν υπάρχουν στοιχεία αλλά οι περισσότεροι διατήρησαν τα ιδανικά του ΄60, έγιναν όμως πιο πραγματιστές.

Πώς έγιναν δεκτά στις ΗΠΑ τα γεγονότα του Μάη του ΄68 στη Γαλλία;

Αποτέλεσαν για εμάς έμπνευση και ήταν μια εμπειρία την οποία παρακολουθούσαμε προσεκτικά. Για τους περισσότερους Αμερικανούς συνέβαλαν στο να αναπτυχθεί η ιδέα του «χάους» που επικρατούσε στον κόσμο. Ήταν λες και ο πυρηνικός ανταγωνισμός του Ψυχρού Πολέμου ήταν πιο «αξιόπιστος» από την πιθανή έκβαση των οδομαχιών για τα δικαιώματα στη δουλειά και την εκπαίδευση.
«Παιδιά» του ΄68 ο Ομπάμα και η Χίλαρι

Τι έχει μείνει σήμερα από εκείνη την περίοδο; Εάν δεν υπήρχε η δεκαετία του ΄60 δεν θα είχαμε ούτε τον Ομπάμα, ούτε τη Χίλαρι, ούτε τον Μακέιν, ούτε τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων και των γυναικών, ούτε τους νόμους για το περιβάλλον, ούτε την ψήφο στα 18, ούτε την αναγνώριση των αγροτών και τόσα άλλα. Τα αντιδραστικά κινήματα της εποχής του Νίξον και του Ρίγκαν ποτέ δεν κατάφεραν να ανατρέψουν τα όσα επιτεύχθηκαν στη δεκαετία του ΄60. Όμως η επιχειρηματική παγκοσμιοποίηση καταστρατήγησε τις εργατικές μεταρρυθμίσεις και έτσι η οικονομική ανισότητα μεγάλωσε διεθνώς. Το επόμενο κύμα αλλαγής θα πρέπει να εξασφαλίσει νέους τρόπους ελέγχου των επιχειρήσεων και των κρατών σε παγκόσμια βάση. Η συμφωνία του Κιότο, το πρωτόκολλο του Μόντρεαλ και η ποινική δίωξη του Πινοσέτ αποτελούν παραδείγματα του πώς τα κοινωνικά κινήματα μπορούν να τα επιτύχουν όλα αυτά. Οι πιο σημαντικές προτεραιότητες είναι βήμα βήμα να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο του θερμοκηπίου και να καθιερωθεί ένας παγκόσμιος βασικός μισθός.