Επιστήμη

Ψάχνουν την αρχή του Αλτσχάιμερ

Εκατομμύρια άνθρωποι σε όλον τον κόσμο πάσχουν από τη νόσο Αλτσχάιμερ, μία από τις συχνότερες αιτίες θανάτου παγκοσμίως αλλά και από τις πλέον μυστηριώδεις νόσους για τους επιστήμονες.

Πολλοί νομίζουν πως η ασθένεια χτυπά ξαφνικά σε γεροντική ηλικία. Νέες επιστημονικές έρευνες όμως αποδεικνύουν πως η ασθένεια ξεκινά την πορεία της πολύ νωρίτερα, χωρίς όμως ευδιάκριτα συμπτώματα αρχικά. Γι΄ αυτό, αναζητούν τρόπους να τα εντοπίζουν εγκαίρως, κάτι που ενδεχομένως θα βοηθήσει στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων.

Προς το παρόν, το Αλτσχάιμερ δεν θεραπεύεται. Τα φάρμακα που υπάρχουν για την αντιμετώπισή του δεν έχουν ουσιαστικά αποτελέσματα. Μειώνουν τα συμπτώματα σε κάποιους, αλλά δεν σταματούν την ασθένεια. Οι μηχανισμοί και τα αίτια πρόκλησης της νόσου απασχολούν πολλά ερευνητικά εργαστήρια σε όλον τον κόσμο.

Είναι αργά. «Η νόσος Αλτσχάιμερ ίσως είναι μία χρόνια κατάσταση, που αρχίζει στη μέση ηλικία ή νωρίτερα», λέει ο Τζον Μόρις, διευθυντής του Ερευνητικού Κέντρου Αλτσχάιμερ στο Πανεπιστήμιο του Σεντ Λούις. Η διάγνωση της ασθένειας γίνεται μόνο με την εμφάνιση των συμπτωμάτων, αλλά τότε είναι πλέον αργά για να σωθεί ο εγκέφαλος. Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν πως αν καταφέρουν να εντοπίσουν τη νόσο εγκαίρως, θα μπορέσουν να σταματήσουν τη βλάβη στην εγκέφαλο. Το ιδανικό θα ήταν να μπορούν να επέμβουν συντομότερα, δρώντας προληπτικά σε άτομα που έχουν μεγάλες πιθανότητες ανάπτυξης της νόσου, στρατηγική με καλά αποτελέσματα για καρδιακές παθήσεις, εγκεφαλικά και κάποιους καρκίνους.

Εξέταση για έγκαιρη διάγνωση. Μία ραδιενεργή χρωστική ουσία που ονομάζεται ΡΙΒ χρησιμοποιείται στην εξέταση ΡΕΤ scan, απεικονιστική μέθοδο, που αναζητά στον εγκέφαλο ίχνη συσσώρευσης (πλάκας) της τοξικής πρωτεΐνης β-αμυλοειδής, η οποία σχετίζεται με το Αλτσχάιμερ. Η χρήση της ίσως βοηθήσει στην έγκαιρη διάγνωση και βοηθήσει τους γιατρούς να διαχωρίσουν το Αλτσχάιμερ από άλλες μορφές άνοιας.

Οι έρευνες με τη χρωστική ουσία έχουν ήδη αποκαλύψει σημαντικές ποσότητες της πρωτεΐνης στο 25% ατόμων άνω των 65 ετών, που δεν παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα. «Αυτή η εξέταση μπορεί να αποδειχθεί το κλειδί για το μέλλον της νόσου. Σήμερα χρησιμοποιείται για να δούμε αν δουλεύουν τα φάρμακα που υποτίθεται ότι αφαιρούν την αμυλοειδή πρωτεΐνη από τον εγκέφαλο. Έτσι, μπορεί να βρούμε τα φάρμακα που προλαμβάνουν τη βασική παθολογία της νόσου», λέει ο Γουίλιαμ Κλανκ, ο οποίος ανακάλυψε την ουσία ΡΙΒ στο Ερευνητικό Κέντρο Αλτσχάιμερ, στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ. Οι δοκιμαστικές έρευνες με την ουσία ΡΙΒ άρχισαν τον Νοέμβριο και έχουν στόχο την κυβερνητική έγκριση για ευρύτερη χρήση. Προς το παρόν, δεν υπάρχει μέθοδος πρώιμης διάγνωσης ούτε γενετικό τεστ για την πιο συχνή μορφή Αλτσχάιμερ, που εκδηλώνεται μετά τα 65. Η έγκριση των τεστ ΡΙΒ μπορεί να σημαίνει ότι κάποιος ξέρει ότι θα εκδηλώσει τη νόσο χωρίς να έχει βρεθεί ακόμη τρόπος θεραπείας.

Οι άλλες μέθοδοι. Άλλη μία μέθοδος που δοκιμάζουν οι επιστήμονες είναι η χρήση του λειτουργικού μαγνητικού τομογράφου για να διαπιστώσουν αλλαγές στον εγκέφαλο, καθώς και εξετάσεις αίματος και υγρού από τη σπονδυλική στήλη για τον εντοπισμό αμυλοειδούς. Οι επιστήμονες μελετούν επίσης οικογένειες με ιστορικό άνοιας σε πολλές γενιές για να βρουν κάποια στοιχεία.

Τέλος, γίνονται πειράματα για να βρεθούν φάρμακα και εμβόλια τα οποία μπορεί να απομακρύνουν την αμυλοειδή πρωτεΐνη από τον εγκέφαλο ή να αποτρέψουν τη συσσώρευσή της. Τα νέα φάρμακα, σε αντίθεση με τα ήδη υπάρχοντα, θα έχουν τη δυνατότητα να σταματήσουν την εξέλιξη της νόσου.


Πιθανολογούν γενετική διαταραχή

Πότε αρχίζει η εκδήλωση της νόσου Αλτσχάιμερ; Οι επιστήμονες δεν έχουν καταφέρει να απαντήσουν ακόμη στο ερώτημα. «Πιστεύουμε ότι όταν ένα άτομο αρχίζει να έχει απώλεια μνήμης, η βλάβη στον εγκέφαλο, σε περιοχές σημαντικές για τη μνήμη και την εκμάθηση, είναι ήδη εκτεταμένη», λέει ο καθηγητής Τζον Μόρις.

Κανείς δεν ξέρει αν η ασθένεια επηρεάζει τη σκέψη, τη διάθεση και την προσωπικότητα πριν από την απώλεια μνήμης. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο εγκέφαλος, όπως κι άλλα ζωτικά όργανα, έχει τη δυνατότητα να κρύβει για αρκετό χρόνο καλά τη βλάβη που προκαλεί μία ασθένεια. «Θεωρώ ότι το Αλτσχάιμερ επηρεάζει τους ασθενείς σε όλη τους τη ζωή», λέει ο Ρίτσαρντ Μαγιέ, καθηγητής Νευρολογίας, Ψυχιατρικής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. «Πιστεύω ότι για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα οι ασθενείς δεν είναι ο εαυτός τους».

Πολλοί ασθενείς που μετείχαν σε έρευνες χρόνια προτού εκδηλώσουν Αλτσχάιμερ είχαν χαμηλότερα σκορ σε τεστ ευφυΐας σε νεαρή ηλικία σε σύγκριση με υγιή άτομα. «Αυτό σημαίνει πως υπάρχει μεγάλη πιθανότητα το Αλτσχάιμερ να είναι γενετική διαταραχή που ξεκινά πολύ νωρίς στη ζωή μας».

Η θεωρία της β-αμυλοειδούς λέει ότι η συσσώρευση αυτής της τοξικής πρωτεΐνης στον εγκέφαλο είναι η κύρια αιτία του Αλτσχάιμερ. Η συσσώρευση διαρκεί δεκαετίες. Όλοι οι οργανισμοί παράγουν την πρωτεΐνη, αλλά οι ασθενείς με Αλτσχάιμερ είτε παράγουν μεγαλύτερες ποσότητες είτε δεν μπορούν να την αποβάλλουν. Αν όμως η θεωρία της αμυλοειδούς αποδειχθεί λάθος, η έρευνα για τη νόσο, την οποία ανακάλυψε ο Γερμανός γιατρός Αλόις Αλτσχάιμερ το 1901, θα πρέπει να ξεκινήσει από την αρχή.


Τα 6 πιο περίεργα πειράματα του 2007

Δεν είναι όλα τα επιστημονικά πειράματα κατανοητά με τη λογική ενός απλού ανθρώπου.
Συχνά, οι ειδικοί ασχολούνται με έρευνες που ακούγονται παρανοϊκές, όπως αντικολλητικοί βάτραχοι, ρομπότ με μύξα, γάτες που φωσφορί
ζουν ή σκουλήκια που παίρνουν αντικαταθλιπτικά. Όπως θα δείτε όμως, διαβάζοντας τα πιο περίεργα επιστημονικά πειράματα της περασμένης χρονιάς, όλα έχουν μία ικανοποιητική εξήγηση.

1 Βάτραχοι με Τeflon
Τον Αύγουστο, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν αποκάλυψαν ένα πείραμά τους κατά το οποίο δημιούργησαν αντικολλητικά κύτταρα βατράχου. Από τη δεκαετία του ΄80, οι ερευνητές μελετούν γιατί το δέρμα των βατράχων παράγει αντιμικροβιακά πεπτίδια. Αυτές οι πρωτεΐνες βοηθούν τα ζώα να καταπολεμούν λοιμώξεις και ασθένειες. Είναι η πρώτη ζώνη άμυνας του ανοσοποιητικού συστήματος που καταπολεμά τα μικρόβια και τους ιούς όταν επιχειρούν να εισβάλουν στο σώμα.

Οι επιστήμονες προσπαθούν να εκμεταλλευτούν αυτές τις ιδιότητες προσθέτοντας τα πεπτίδια σε κρέμες και άλλες μορφές θεραπείας που καταπολεμούν τις μολύνσεις. Αλλά τα ένζυμα στο ανθρώπινο δέρμα κολλούν πάνω στα πεπτίδια και τα αχρηστεύουν. Αυξάνοντας τη συγκέντρωσή τους, μπορεί να προκληθούν τοξικές παρενέργειες.

Γι΄ αυτό, οι ειδικοί σκέφτηκαν το Τeflon, την πλαστική επικάλυψη στα μαγειρικά σκεύη που έχει αντικολλητικές ιδιότητες. «Οι ιδιότητες του Τeflon βασίζονται στο φθόριο. Εισάγοντας φθόριο στα πεπτίδια, αυξήσαμε τη σταθερότητά τους και σταματήσαμε την αλληλεπίδρασή τους με άλλες πρωτεΐνες στον οργανισμό», εξηγεί η Λίντσεϊ Γκότλερ από την ερευνητική ομάδα.

Οι νέες αλοιφές θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν για την αντιμετώπιση πληγών στο δέρμα διαβητικών, μολύνσεων στα μάτια και νοσοκομειακών ιών.

2 Τα οικολογικά αέρια των καγκουρό
Και όμως, ένα από τα ερωτήματα που απασχολούν σοβαρά τους επιστήμονες στην Αυστραλία εδώ και τέσσερα χρόνια είναι γιατί όταν πέρδονται τα καγκουρό δεν εκλύουν μεθάνιο, ένα αέριο του θερμοκηπίου που συμβάλλει στην ατμοσφαιρική ρύπανση πολύ περισσότερο από το διοξείδιο του άνθρακα. Τελικά, βρήκαν ότι το μυστικό κρύβεται στα βακτήρια που βρίσκονται στα τοιχώματα του στομάχου τους, τα οποία δεν επιτρέπουν την παραγωγή μεθανίου. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι αυτό ίσως αποδειχθεί κλειδί για τη δημιουργία αγελάδων «φιλικών προς το περιβάλλον». Οι αγελάδες σήμερα ευθύνονται για το 14% των εκπομπών μεθανίου στην Αυστραλία και είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή μετά τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας. Αλλά αν τα βακτήρια των καγκουρό προστεθούν στην τροφή των κοπαδιών, οι επιστήμονες ελπίζουν πως θα περιορίσουν κατά πολύ τη συμβολή τους στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Τα οικολογικά συμπληρώματα διατροφής θα είναι έτοιμα σε τρία χρόνια.

3 Σκουλήκια με αντικαταθλιπτικά
Τα σκουλήκια είναι απλά πλάσματα. Τρυπώνουν στη φωλιά τους, τρώνε, αναπαράγονται και πεθαίνουν ζώντας χωρίς άγχος. Αλλά οι επιστήμονες στο Αντικαρκινικό Κέντρο του Σιάτλ πειραματίστηκαν με αντικαταθλιπτικά που έδωσαν σε ένα είδος σκουληκιών για να δουν αν μπορούν να επιμηκύνουν τη διάρκεια ζωής τους. Τα σκουλήκια αυτά ζουν κατά μέσον όρο μόλις τρεις εβδομάδες. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν 80.000 συστατικά φαρμάκων για να δουν ποιο θα είχε αποτέλεσμα. Το αποτελεσματικότερο ήταν η αντικαταθλιπτική ουσία μιανσερίνη που χάρισε 30% μεγαλύτερη διάρκεια ζωής στα σκουλήκια. Η μιανσερίνη τούς δημιουργεί αίσθημα πείνας, αλλά χωρίς να προκαλεί υποσιτισμό. Οι ειδικοί δεν έχουν καταλάβει γιατί αυτή συγκεκριμένα η ουσία έχει αυτό το αποτέλεσμα.

«Ελπίζουμε ότι αυτή η έρευνα θα μας πει περισσότερα για ασθένειες που σχετίζονται με τη γήρανση», λέει ο Μάικλ Πέτρασεκ, ένας από τους ερευνητές.

4 Φωσφοριζέ γάτες
Επιστήμονες στη Νότια Κορέα κλωνοποίησαν μία γάτα που φωσφορίζει, εκπέμποντας έντονο κόκκινο χρώμα όταν εκτίθεται σε υπέρυθρο φως. Ο λόγος που τρεις γάτες Αγκύρας έγιναν φωσφοριζέ είναι η αναζήτηση θεραπείας για γενετικές ασθένειες στους ανθρώπους. Χρησιμοποιώντας έναν ιό, η επιστημονική ομάδα μετάλλαξε τα γονίδια της μητέρας και τα έκανε να λάμπουν στο σκοτάδι. Τα γονίδια μεταφέρθηκαν στα ωάρια κι από εκεί εμφυτεύθηκαν στη μήτρα άλλης γάτας. Τα παιδιά της απέκτησαν εκ γενετής την ικανότητα να φωσφορίζουν. Με τον ίδιο τρόπο, οι ερευνητές ελπίζουν να κλωνοποιήσουν πειραματόζωα που υποφέρουν από ανθρώπινες ασθένειες, πάνω στα οποία θα μπορούν να διεξάγουν πειράματα που δεν γίνονται σε ανθρώπους. Οι έρευνες αυτές θα συμβάλουν στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων.

5 Το γονιδίωμα της πιτυρίδας
Ένα από τα πιο προηγμένα επιστημονικά εργαστήρια στον κόσμο χρησιμοποιήθηκε για την αποκωδικοποίηση του DΝΑ του μύκητα που προκαλεί πιτυρίδα στον μισό ανθρώπινο πληθυσμό. Οι επιστήμονες αποκωδικοποίησαν το γονιδίωμα του Μalassezia globoza, ενός μύκητα στο δέρμα της κεφαλής.

«Ο μόνος τρόπος για να ελέγξουμε την πιτυρίδα είναι να κάνουμε σαμπουάν που σκοτώνουν τον μύκητα», λέει Τόμας Ντόουσον, ερευνητής σε εταιρεία καλλυντικών. «Αλλά αυτό είναι δύσκολο γιατί οι μύκητες αντιστέκονται συχνά στα σαμπουάν».

Για να καταλάβουν τη συμπεριφορά του μύκητα, οι επιστήμονες πρέπει να γνωρίζουν τα μυστικά του DΝΑ του.

«Τώρα είμαστε σε θέση να μελετήσουμε την αλληλεπίδραση του μύκητα με το δέρμα του κρανίου. Ο μύκητας Μ globosa εκκρίνει 50 διαφορετικά ένζυμα που μπορούν να προκαλέσουν πιτυρίδα.

«Ελπίζουμε να δημιουργήσουμε ένα σαμπουάν με υλικά που μπλοκάρουν συγκεκριμένες λειτουργίες του μύκητα ή εντείνουν ιδιότητες του ανθρώπινου οργανισμού για να αποκαταστήσουν τη φυσική του ισορροπία.

6 Ρομποτική μύξα
Εκτός από αντιμικροβιακό φίλτρο, ο οσφρητικός μύκητας, ή αλλιώς μύξα, βελτιώνει την όσφρηση διαχωρίζοντας τα αμέτρητα χημικά συστατικά μίας οσμής. Αυτά τα συστατικά διασχίζουν τη μύτη με διαφορετική ταχύτητα, φθάνοντας έτσι στους υποδοχείς οσμής σε απόσταση χρόνου μεταξύ τους. Ο μύκητας βοηθά τον εγκέφαλο να αναγνωρίσει τις οσμές πιο γρήγορα και με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Ο Τζούλιαν Γκάρντνερ, στο Πανεπιστήμιο του Γουόρικ, κατασκευάζει ηλεκτρονικές μύτες εδώ και χρόνια για χρήση στην παραγωγή τεχνητών αρωμάτων, στον έλεγχο ποιότητας σε εργοστάσια που παράγουν πατατάκια και πολλά άλλα. Σκέφτηκε όμως πως ο εμπλουτισμός της μύτης με τεχνητό μύκητα θα έχει καλύτερα αποτελέσματα. «Φτιάξαμε ένα πολυμερές που κοπιάρει τη λειτουργία της μύξας. Έχει την ίδια πυκνότητα με την ανθρώπινη και όταν εφαρμόζεται στις τεχνητές μύτες έχουν πέντε φορές καλύτερη απόδοση».