[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Τρία, δύο, ένα: Ασφαλιστικό

Τρεις Ινδοί, δύο εναερίτες, ένα αυθαίρετο. Έτσι συνοψίζεται η εγχώρια επικαιρότητα των ημερών. Ασφαλώς, το ζήτημα της παρακολούθησης με κάμερες είναι σημαντικό και άπτεται ατομικών δικαιωμάτων που προστατεύονται από το Σύνταγμα. Ασφαλώς, η παράνομη απασχόληση αλλοδαπών στο Μαγγίνειο ευαγές αναψυκτήριο προσθέτει απαξίωση στην κυβέρνηση της «μηδενικής ανοχής».

Ασφαλώς, όμως, πρέπει να παρατηρηθεί ότι τα ζητήματα αυτά, στη συγκεκριμένη συγκυρία, λειτουργούν ανακουφιστικά για τους παραγωγούς και τους καταναλωτές της δημοσιότητας. Γραπτός και ηλεκτρονικός Τύπος, πολιτικά κόμματα και συνδικάτα, εκτρέπουν με κάθε ευκαιρία τη συζήτηση από το μέγιστο πρόβλημα: το Ασφαλιστικό.

Πρόκειται για σύμπτωμα μιας ελληνικής πραγματικότητας. Στην ελληνική σφαίρα της δημοσιότητας, στην πολιτική και στην κοινωνία, δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για τη σοβαρή και στοιχειοθετημένη συζήτηση και συνακόλουθα για τη βιώσιμη λύση του ζητήματος. Δεν πρόκειται απλώς για τον συνθηματολογικό και εν τέλει υστερικό τρόπο με τον οποίο προσεγγίζονται τα προβλήματα στην ντόπια τηλεδημοκρατία. Το Ασφαλιστικό προκαλεί άγχος και αμηχανία στην κοινή γνώμη. Το άγχος είναι ευεξήγητο. Η αμηχανία οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι ουδείς έχει αξιόπιστη συνολική εικόνα της κατάστασης. Εδώ μπαίνει η ευθύνη των πολιτικών. Το πραγματικό κόστος του συστήματος είναι άγνωστο. Ακόμα και ο συνολικός αριθμός των υφιστάμενων Ταμείων, που πρόκειται ωστόσο να ενοποιηθούν, είναι κατά προσέγγιση γνωστός.

Το γεγονός αυτό έχει μια βαθύτερη ρίζα: τον πολυκερματισμό της κοινωνίας στις σχέσεις της με το κράτος. Η χώρα είναι διαιρεμένη σε ομάδες καθεμιά από τις οποίες έχει εξασφαλίσει κάποια «ειδική ρύθμιση» και πορεύεται με κάποιο αντίστοιχο «προνόμιο». Οι ισχυρότερες ομάδες, λειτουργώντας ως ομάδες πίεσης, βρίσκονται στην καλύτερη θέση. Δεν είναι τυχαίο ότι διαθέτουν τα υγιέστερα Ταμεία, στα οποία καταλήγουν οι πιο απίθανες εισφορές «υπέρ τρίτων». Κανείς όμως δεν γνωρίζει με ακρίβεια τη θέση του διπλανού του. Η μυωπία είναι το χαρακτηριστικό του συστήματος. Η ανισότητα και η αδικία του καθίστανται δυσδιάκριτες.

Ωστόσο, πέρα από τις επαγγελματικές ομάδες που αντιμετωπίζονται ως πελάτες από τους εκάστοτε κρατούντες, υπάρχει ένας ανώνυμος, άμορφος, παρατημένος και παραιτημένος πληθυσμός που υποαντιπροσωπεύεται τόσο στον συνδικαλισμό όσο και στην πολιτική. Για τους περισσότερους από τους ανθρώπους αυτούς η απεργία της περασμένης Τετάρτης ήταν μια πολυτέλεια απαγορευμένη από το πραγματικό εργασιακό τους καθεστώς. Αυτοί δεν έχουν κανένα

ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΠΡΟΧΘΕΣΙΝΕΣ

εξελίξεις, το Ασφαλιστικό οδηγείται, μαζί με τον Β. Μαγγίνα, «εις τόπον αναψύξεως»

προνόμιο. Είναι οι αυριανοί πολύ φτωχοί συνταξιούχοι, ακόμα κι αν τίποτε δεν αλλάξει στο σύστημα.

Το ασφαλιστικό πρόβλημα αφορά μια κατεξοχήν δυναμική κατάσταση με μεταβαλλόμενες παραμέτρους και εμπεριέχει εγγενή αβεβαιότητα στον μακρό χρονικό ορίζοντα. Όμως, είναι λάθος το ζήτημα να αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο διαρκούς ρύθμισης, δηλαδή στην πραγματικότητα εμβαλωματικών ρυθμίσεων σε σχετικά βραχύ ορίζοντα. Και τούτο γιατί, παρά τις αβεβαιότητες, είναι βασική υποχρέωση της πολιτείας και στοιχειώδες δικαίωμα των πολιτών να γνωρίζουν από την έναρξη του εργασιακού τους βίου τις ασφαλιστικές συνθήκες που θα αντιμετωπίσουν στη διάρκειά του και μετά τη λήξη του. Κυριότερα, όμως, το Ασφαλιστικό θέτει ένα ζήτημα ευθύνης της παρούσας απέναντι στις ερχόμενες γενιές. Το διανεμητικό σύστημα, που ισχύει σήμερα, βασίζεται στην αναλογία εργαζομένων- συνταξιούχων. Για μια σειρά από λόγους, μεταξύ των οποίων η δημογραφική γήρανση, από μια σχέση 4:1, προ τεσσαρακονταετίας, έχουμε φτάσει σήμερα στο σχεδόν 2: 1 με περαιτέρω πτωτική τάση (προς το 1,5:1, σε είκοσι χρόνια). Δεν χρειάζεται άλλο επιχείρημα για να καταλάβει κανείς ότι το σύστημα δεν είναι βιώσιμο. Και ότι, κλείνοντας τα μάτια, υποθηκεύουμε το μέλλον της επόμενης γενιάς. Ο διαχειριστικός εξορθολογισμός και η άρση των κραυγαλέων ανισοτήτων και αδικιών που οδηγούν σε «αντίστροφη αναδιανομή» επιβάλλεται να γίνουν. Αλλά δεν αρκούν.

Μια λύση στο πρόβλημα φαίνεται να βρίσκεται στη σταδιακή μετάβαση από το διανεμητικό σε ένα μεικτό (διανεμητικό- κεφαλαιοποιητικό) σύστημα. Στην πρόταση αυτή, ο Τάσος Γιαννίτσης («Το Ασφαλιστικό ως ορφανό πολιτικής και μια διέξοδος», Εκδ. Πόλις 2007) συναντά τον Μίμη Ανδρουλάκη («Βαμπίρ και κανίβαλοι. Το ρίσκο μιας νέας σύγκρουσης των γενεών», Εκδ. Καστανιώτη, 2004). Εν μέρει, τουλάχιστον, οι ασφαλισμένοι θα αποταμιεύουν επενδύοντας για τη μελλοντική τους σύνταξη. Η λύση αυτή, που περιέχει μιαν επιθυμητή αναπτυξιακή συνιστώσα, προϋποθέτει, ωστόσο, ένα διακριτό σύστημα κοινωνικής προστασίας και ισχυρές θεσμικές εγγυήσεις για τη διαχείριση των κεφαλαίων.

Οι Σουηδοί κινήθηκαν προς αυτή την κατεύθυνση, έπειτα από σοβαρό διάλογο των κοινωνικών εταίρων και αντίστοιχης σοβαρότητας αναλογιστικές μελέτες. Στην Ελλάδα δεν ξεκινάμε από την ίδια αφετηρία. Χειρότερα, από το περασμένο Σάββατο, δεν έχουμε πλέον αφετηρία. Η κυβέρνησή μας, με το βεβαρημένο παρελθόν του σκανδάλου των δομημένων ομολόγων και τους αυτοεξευτελιζόμενους υπουργούς Απασχόλησης, δεν είναι απλώς αναξιόπιστη για να θέσει τους όρους μιας πραγματικής μεταρρύθμισης. Μετά τις προχθεσινές εξελίξεις, το Ασφαλιστικό οδηγείται, μαζί με τον κ. Μαγγίνα, «εις τόπον αναψύξεως».