«Η αρχιτεκτονική κάνει πολιτική»

«Ο επιβλητικός όγκος επικοινωνεί πολιτικά και ιδεολογικά μηνύματα» πίστευε ο Αλέξανδρος Νικολούδης, αρχιτέκτονας του οράματος Βενιζέλου
Τα εμβληματικά δημόσια κτίρια της Αθήνας, όπως η Λέσχη Αξιωματικών και η Φοιτητική Λέσχη του Πανεπιστημίου, η ζώνη πρασίνου στο Πεδίον του Άρεως, το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην Πλατεία Συντάγματος, τα οποία επιμελήθηκε ο ερχιτέκτονας Αλέξανδρος Νικολούδης, ιδιαίτερα το διάστημα 1920-1932, έχουν πολιτικό νόημα. Οπαδός της άποψης ότι «ο επιβλητικός όγκος του κτιρίου και η μνημειακή εμφάνιση επικοινωνούν ιδεολογικά μηνύματα», ο Αλέξανδρος Νικολούδης έθεσε την αισθητική του άποψη με τις έντονες γαλλικές επιρροές στην υπηρεσία του οράματος του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Αρχιτέκτονας της γενιάς του 1900, κοσμοπολίτης και λάτρης της γαλλικής κουλτούρας, ο Νικολού- δης συνέβαλε στο όραμα του αστικού εκσυγχρονισμού της Ελλάδας. Ως απόφοιτος της περίφημης Σχολής Καλών Τεχνών του Παρισιού, είχε διαμορφώσει την αντίληψη ότι ο ρόλος του αρχιτέκτονα είναι «να υπηρετεί καθεστώτα και να υλοποιεί μεγαλόπνοα κυβερνητικά οράματα».

Ήταν εκείνος που έκανε την αρχή για την εικόνα «Αθήνα- ευρωπαϊκή πρωτεύουσα», προσπαθώντας να διαμορφώσει τις συνθήκες ζωής της νέας τάξης των εύπορων αστών και να φτιάξει δημόσια αρχιτεκτονική ώστε να υποστηρίξει την πολιτική εξευρωπαϊσμού του Βενιζέλου. Είναι η επισήμανση στην οποία καταλήγει η έρευνα της αρχιτέκτονα Αμαλίας Κωτσάκη όσον αφορά το έργο του Αλεξάνδρου Νικολούδη και της έκδοσης σε τόμο (από τις Εκδόσεις Ποταμός) του αρχείου του.

Περίτεχνοι θόλοι, στοές- περάσματα στην Σταδίου και την Πανεπιστημίου, γωνιακά μέγαρα- ιδιωτικές κατοικίες με μεγάλες αίθουσες υποδοχής, μαρμάρινες σκάλες και περίτεχνα κιγκλιδώματα. Οι προσόψεις της Λέσχης Αξιωματικών, της Φοιτητικής Λέσχης Αθηνών, ο πολεοδομικός σχεδιασμός και οι πρώτες μονοκατοικίες του Παλαιού Ψυχικού, οι εξοχικές κατοικίες της Κηφισιάς, της Γλυφάδας, του Παλαιού Φαλήρου. Οι πρώτες πολυκατοικίες στην Πλάκα, τα Πατήσια, το Κολωνάκι. Είναι η κληρονομιά που άφησε στην Αθήνα.

Στη δημόσια αρχιτεκτονική του έδωσε κτίρια για να ικανοποιήσει την πνευματική και τη στρατιωτική ελίτ που θα στήριζαν τον εκσυγχρονισμό. «Η αρχιτεκτονική είχε τεθεί στην τόνωση της εθνικής αυτοπεποίθησης μετά την εγκατάλειψη της Μεγάλης Ιδέας. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ιδιωτικά του έργα, για να ενδυναμώσει την επιχειρηματική δραστηριότητα και την οικονομική ανάπτυξη», σημειώνει η ερευνήτρια στη μελέτη «Αλέξανδρος Νικολούδης. Αρχιτεκτονικά οράματα, πολιτικές χειρονομίες».

ΙΝFΟ

«Αλέξανδρος Νικολούδης 1874-1944. Αρχιτεκτονικά οράματα, πολιτικές χειρονομίες», Εκδόσεις Ποταμός. Σελ. 312. Τιμή:
65 ευρώ.

Από τη Στοά στο Π. Ψυχικό

Στην Αθήνα του Μεσοπολέμου, οι προσόψεις στα κτίρια γοήτρου, όπως η ιδιόκτητη Στοά Νικολούδη (στην οποία σήμερα στεγάζεται το κεντρικό κατάστημα της Αlpha Βank στην οδό Σταδίου), το ξενοδοχείο «Ακροπόλ Παλάς», ο κινηματογράφος «Αττικόν» φέρνουν στην Αθήνα ευρωπαϊκό αέρα και τη νέα τεχνολογία της οικοδομής με σκελετό οπλισμένου σκυροδέματος (μπετόν). Στο μυαλό του αρχιτέκτονα παίρνει σειρά «η αναβάθμιση του τρόπου ζωής των Αθηναίων νεοαστών. Με ιδιωτικές κατοικίες στα πρότυπα γαλλικών μεγάρων. Αφού η κατοικία παραμένει το ισχυρότερο σύμβολο κοινωνικής θέσης». Ο Νικολούδης δίνει έμφαση σε χώρους υποδοχής με εξεζητημένη χρήση και σκοπό την επίδειξη, σχεδιάζοντας καπνιστήρια, βιβλιοθήκες, αίθουσες μπιλιάρδου. Δημιουργεί κρεβατοκάμαρες και μπουντουάρ και δίνει έμφαση στους χώρους υγιεινής. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός του Παλαιού Ψυχικού και η δημιουργία πολλών κατοικιών με μεγάλες βεράντες, ταράτσες και ανοικτούς εξώστες από τον αρχιτέκτονα αποτελούν το αποκορύφωμα αυτής της ευρωπαϊκής αντίληψης για τους Αθηναίους αστούς.