«Το διπλό στοίχημα της γενιάς μας»

Μισός αιώνας κλείνει σήμερα από την περίφημη «Ομιλία της Στοκχόλμης» που εκφώνησε ο Αλμπέρ Καμί στις 10 Δεκεμβρίου 1957, παραλαμβάνοντας το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Ήταν μια ομιλία για την αποστολή των διανοουμένων, η οποία σημάδεψε την εποχή της (μαινόταν τότε ο πόλεμος για την ανεξαρτησία της Αλγερίας, που ήταν ακόμη γαλλική αποικία) και παραμένει μέχρι σήμερα επίκαιρη. Η «Ομιλία της Στοκχόλμης», της οποίας «ΤΑ ΝΕΑ» παραθέτουν σήμερα αποσπάσματα, επανεκδόθηκε πρόσφατα στα γαλλικά (Εκδ. FolioGallimard) μαζί με όλες τις «Ομιλίες της Σουηδίας» του 1957.

Δεν θα μπορούσα να ζήσω χωρίς την τέχνη μου. Ποτέ όμως δεν έβαλα αυτή την τέχνη πάνω απ΄ όλα. Αντίθετα, αν μου είναι απαραίτητη, είναι επειδή δεν με διαχωρίζει από κανέναν και μου επιτρέπει να ζήσω, αυτός που είμαι, στο επίπεδο όλων. Η τέχνη δεν είναι, στα μάτια μου, μοναχική απόλαυση. Είναι ένα μέσο για να συγκινήσεις τον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων, προσφέροντάς τους μια προνομιακή εικόνα από τα κοινά βάσανα και τις κοινές χαρές. Συνεπώς υποχρεώνει τον καλλιτέχνη να μην απομονώνεται· τον υποτάσσει στην πιο ταπεινή και την πιο καθολική αλήθεια. Και αυτός που συχνά έχει επιλέξει το πεπρωμένο του καλλιτέχνη επειδή αισθάνεται διαφορετικός, γρήγορα μαθαίνει πως δεν θα θρέψει την τέχνη του, και τη διαφορά του, παρά ομολογώντας την ομοιότητά του με όλους. Πιο μεγάλος στόχος
(…) Κάθε γενιά, χωρίς αμφιβολία, πιστεύει πως είναι προορισμένη για να ξαναφτιάξει τον κόσμο. Η δική μου ξέρει ωστόσο πως δεν θα τον ξαναφτιάξει. Ο στόχος της όμως είναι, ίσως, πιο μεγάλος. Έγκειται στο να εμποδίσει τον κόσμο να διαλυθεί. Κληρονόμος μιας διεφθαρμένης ιστορίας, όπου ανακατεύονται οι ξεπεσμένες επαναστάσεις, οι τεχνικές που τρελάθηκαν, οι νεκροί θεοί και οι εξαντλημένες ιδεολογίες, όπου μέτριες εξουσίες μπορούν σήμερα να καταστρέψουν τα πάντα, αλλά δεν ξέρουν πια πώς να πείσουν, όπου η ευφυΐα ταπεινώθηκε μέχρι να γίνει υπηρέτρια του μίσους και της καταπίεσης, αυτή η γενιά υποχρεώθηκε να αποκαταστήσει, μέσα της και γύρω της, εκκινώντας από τις αρνήσεις της, κάτι από την αξιοπρέπεια του να ζεις και του να πεθαίνεις. Μπροστά σε έναν κόσμο που απειλείται με αποσύνθεση, όπου οι μεγάλοι ιεροεξεταστές μας υπάρχει κίνδυνος να εγκαθιδρύσουν για πάντα τα βασίλεια του θανάτου, ξέρει πως θα έπρεπε, σε ένα είδος τρελής κούρσας με τον χρόνο, να αποκαταστήσει ανάμεσα στα έθνη μια ειρήνη που δεν θα είναι αυτή της υποτέλειας, να συμβιβάσει και πάλι εργασία και πολιτισμό και να ξαναφτιάξει με όλους τους ανθρώπους μια κιβωτό συμμαχίας. Δεν είναι βέβαιο ότι θα καταφέρει ποτέ να επιτελέσει αυτό το τεράστιο καθήκον, αλλά είναι βέβαιο πως παντού στον κόσμο βάζει ήδη το διπλό στοίχημα της αλήθειας και της ελευθερίας και, αν χρειαστεί, ξέρει να πεθαίνει χωρίς μίσος για τον κόσμο αυτό. Αυτή η γενιά είναι που της αξίζει να χαιρετίζεται και να ενθαρρύνεται παντού και κυρίως εκεί όπου θυσιάζεται. Σε αυτήν θα ήθελα, όντας βέβαιος ότι συμφωνείτε, να αποδώσω την τιμή που μου κάνετε.

Αποφασιστικότητα
(…) Η αλήθεια είναι μυστηριώδης, άπιαστη, πάντοτε πρέπει να την κατα κτήσεις. Η ελευθερία είναι επικίνδυνη, δύσκολη να την βιώσεις όσο και συναρπαστική. Πρέπει να προχωρήσουμε προς αυτούς τους δύο στόχους με κόπο αλλά αποφασιστικά, βέβαιοι εκ των προτέρων για τις αδυναμίες μας σε αυτό τον τόσο μακρύ δρό μο.
Με μια ματιά

● Ο ΓΑΛΛΟΣ φιλόσοφος και συγγραφέας Αλμπέρ Καμί χρωστά σχεδόν εξίσου τη φήμη του στα μυθιστορήματά του «Ο Ξένος» (1942) και «Η Πανούκλα» (1947), στο θεατρικό έργο του «Καλλιγούλας» (1944) και στα φιλοσοφικά του δοκίμια «Ο Μύθος του Σίσυφου» (1942) και «Ο επαναστατημένος άνθρωπος» (1951).

● ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Καστανιώτης και Γράμματα.

● ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ 7 Νοεμβρίου 1913 στο Μοντοβί της Αλγερίας, η οποία ήταν τότε γαλλική αποικία, και πέθανε 4 Ιανουαρίου 1960 στη Γαλλία, σε αυτοκινητικό δυστύχημα. Του απονεμήθηκε το βραβείο Νόμπελ το 1957, σε ηλικία 44 ετών.

● ΟΛΟΙ ΟΣΟΙ είχαν προηγηθεί στο βήμα της Στοκχόλμης ήταν μεγαλοαστοί, ενώ αυτός προερχόταν από τα εργατικά προάστια του Αλγερίου (ο πατέρας του ήταν έμπορος κρασιού).

● ΕΙΧΕ συμμετάσχει στην αντίσταση εναντίον των Ναζί και την εποχή του πολέμου της Αλγερίας για την ανεξαρτησία της από τη Γαλλία υποστήριζε μια γαλλοαλγερινή ομοσπονδία, που θα δικαίωνε τους Αλγερινούς χωρίς να στερήσει την πατρίδα τους από τους Γάλλους που γεννήθηκαν στην Αλγερία.

● ΑΡΝΟΥΝΤΑΝ πάντοτε ότι η εκδίκηση μπορεί να θεωρηθεί δικαιοσύνη, πως το κακό απαντάει στο κακό, πως η βία γεννά την ιστορία.

● «Η ΕΠΙΡΡΟΗ του Καμί υπήρξε σημαντική, αλλά μόνο σήμερα μπορούμε να διακρίνουμε τα ίχνη της» σημειώνει ο Ζαν Ντανιέλ στο περιοδικό «Νουβέλ Ομπσερβατέρ». «Η μάχη ενάντια στο απόλυτο, η εξέγερση σε πανανθρώπινη κλίμακα, η αποδοχή ότι ο άνθρωπος πρέπει να ασκεί το επάγγελμα του ανθρώπου χωρίς βεβαιότητα επιτυχίας και χωρίς υπόσχεση σωτηρίας είναι ιδέες του που τρέφουν, λιγότερο ή περισσότερο άμεσα, τα έργα πολλών στοχαστών από όλες τις χώρες».