Φαινόμενα

Βία χωρίς ωράριο

Με την ίδια ευκολία μπορεί να παρουσιαστεί πρωί πρωί μια υπόθεση βιασμού με άγριες περιγραφές και το βράδυ μια εκπομπή όπου εμφανίζονται παιδιά
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της εγχώριας τηλεόρασης είναι ότι θεωρούνται όλες οι ώρες ίδιες. Η αντίληψη αυτή είναι πλέον παγιωμένη και θεωρείται πολύ φυσικό να προβληθεί μια ιστορία ενδοοικογενειακής βίας, με τις ανάλογες ανατριχιαστικές λεπτομέρειες, ως «ντοκουμέντο» σε μια πρωινή εκπομπή. Μια τέτοια πρόβαλε χθες το πρωί το «Καλημέρα σας» του Γιώργου Αυτιά, όπου μια γυναίκα εξομολογήθηκε την τραυματική εμπειρία της ίδιας και της αδελφής της από τον πατέρα τους που τις βίαζε. Η αδελφή της μάλιστα απέκτησε μωρό, που εκείνος το έθαψε. Υπόθεση που έχει ξαναπαρουσιαστεί με περισσότερες λεπτομέρειες και με το θάρρος της μιας από τις αδελφές να μιλήσει για όλα αυτά και επομένως να συλληφθεί ο άρρωστος ψυχικά πατέρας να αποτελεί σπουδαίο παράδειγμα για όσους υφίστανται μαρτύρια μέσα στις οικογένειες να μιλούν.

Η ατμόσφαιρα βαριά, έφτασε σε κρεσέντο όταν διηγείτο τι συνέβη την ημέρα που γέννησε η αδελφή της το μωρό, καρπό του βιασμού της από τον πατέρα της, πως τις υποχρέωσε να μείνουν έξω από το σπίτι (ένα φτωχικό και απομονωμένο αγροτόσπιτο) κόβοντας ξύλα η ίδια και η λεχώνα αδελφή της και πως όταν τον ρώτησε για το μωρό εκείνος της έδειξε ένα σημείο και της είπε «να, εδώ το έθαψα».

Ακριβώς σε αυτή τη λέξη κόβεται η αφήγηση (είχε ολοκληρωθεί προφανώς), δεν υπάρχει επιστροφή στο στούντιο, όπου βρισκόταν το πάνελ για να εκτονωθεί η ατμόσφαιρα έστω με τη συζήτηση, αλλά μένει μετέωρη η μακάβρια αίσθηση, την οποία αναλαμβάνει να διαλύσει με τον καλύτερο τρόπο μια διαφήμιση πασίγνωστου ταξιδιωτικού πρακτορείου: «Θέλετε να χαρείτε τα Χριστούγεννα; Ταξιδέψτε στο μαγευτικό Παρίσι, στην πόλη των βαλς, τη Βιέννη… κ.λπ. κ.λπ.». Σύμπτωση αυτή η ακραία αντίθεση; Να υποθέσουμε ότι ήταν τυχαίος αυτός ο αιφνίδιος εκσφενδονισμός του φιλοθεάμονος από την κόλαση της ζωής μιας νεαρής γυναίκας στον πλανήτη της «χριστουγεννιάτικης χαράς» που τη μεγεθύνουν τα ωραία ταξίδια; Ότι δεν υπάκουε η προβολή της διαφήμισης σε έναν σχεδιασμό να παρουσιάζονται τα προϊόντα και οι υπηρεσίες σαν αντίδοτα στον ζόφο που δημιουργούν σκοτεινές άγριες ιστορίες;

Κατ΄ αρχήν το χειρότερο για την αντιμετώπιση της βίας- ενδοοικογενειακής ή άλλης- είναι η δημιουργία της αίσθησης ότι αυτή είναι διάχυτη, υπάρχει παντού και κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, που σημαίνει ότι ουδείς μπορεί να οικοδομήσει σχέσεις εμπιστοσύνης. Αλλά το χειρότερο, που έχει συμβεί με τέτοια θέματα και οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, είναι ότι έχει κλονιστεί η ενδοοικογενειακή εμπιστοσύνη. Εκτός αυτού, η εκμετάλλευση της ζοφερής ζωής ορισμένων ανθρώπων για θεάματα δήθεν ευαισθητοποίησης, τα οποία όμως αφήνουν μετέωρη την εξεγερθείσα «ευαισθησία» των θεατών, ενισχύουν μόνον την αγορά, αφού κατευθύνουν τα καταναλωτικά ήθη προς συγκεκριμένους στόχους και πάντως κάθε άλλο παρά βοηθούν στην εξάλειψη ή έστω τη μείωση των φαινομένων βίας. Αντιθέτως, η έλλειψη μέσων για την απόκτηση των λαμπερών αγαθών διαμορφώνει συνθήκες για αύξηση της βίας- που άλλωστε δεν έχει μόνο μία μορφή.

Σοκαρισμένος ο τηλεθεατής από εξωφρενικά ακραίες περιπτώσεις, οι οποίες παρουσιάζονται σαν να συμβαίνουν καθημερινώς, σαν να αποτελούν την κανονικότητα της ζωής, γίνεται ευάλωτος και πρόθυμος αγοραστής οποιασδήποτε φυγής (κυριολεκτικώς και μεταφορικώς).

Το πρόβλημα στην εγχώρια τηλεόραση μοιάζει να είναι η ευκολία με την οποία παρουσιάζεται οτιδήποτε, οπουδήποτε, χωρίς ουδείς να σκέφτεται την ώρα ή το κοινό

Ποιος είναι ο πραγματικός στόχος;

Στο εξωτερικό όπου οι καταναλωτές έχουν συνείδηση της δύναμής τους, αλλά και οξυμένες ευαισθησίες απέναντι στο σύστημα εκμετάλλευσης ανθρώπινων αδυναμιών από την τηλεόραση, έχουν κάνει κατά καιρούς εμπάργκο σε προϊόντα τα οποία διαφημίζονται σε εκπομπές οι οποίες ξεπερνούν τα όρια σεβασμού της ανθρώπινης προσωπικότητας ή σε προϊόντα που διαφημίζονται με τρόπο ο οποίος δεν σέβεται τις ανθρώπινες ευαισθησίες. Κάπως έτσι κατάφεραν σε ορισμένες χώρες – με πρώτη τις ΗΠΑ- να αλλάξει η ώρα προβολής ορισμένων εκπομπών.

Το πρόβλημα στην εγχώρια τηλεόραση μοιάζει να είναι η ευκολία με την οποία παρουσιάζεται οτιδήποτε, οπουδήποτε, χωρίς ουδείς να σκέφτεται την ώρα, το κοινό που έχει απέναντί του και τον πραγματικό στόχο του θέματος που παρουσιάζει. Ή μήπως μια χαρά σκέφτεται τον στόχο και η σκέψη αυτή αποδίδει σε… τηλεθέαση; Υπάρχει και άλλος στόχος;