[ ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ ] Πολιτική ή διαχείριση;

Η τελευταία, καθόλου μόνον εσωτερική, διαδικασία εκλογής προέδρου του ΠΑΣΟΚ ανέδειξε ένα σωρό προβλήματα, σχεδόν όλα που βασανίζουν την κοινωνία κατά τα τελευταία χρόνια· κυρίως την απουσία πολιτικού λόγου, που θολώνει τη σκέψη και μετατρέπει τον πολίτη σε ταλαιπωρημένο από την τρικυμία καράβι που πλέει χωρίς προορισμό. Γιατί η διαχείριση του θώκου της κομματικής εξουσίας από μόνη της δεν συνιστά πολιτικό λόγο. Πολύ απλά, πολιτικός λόγος και πολιτική πράξη, εν προκειμένω, δεν είναι να θέλουμε την αρχηγία επειδή ο «άλλος» δεν κέρδισε τον αντίπαλο στις εκλογές· εσύ, γιατί θα τον κερδίσεις, με ποιον πολιτικό λόγο, με ποιο πρόγραμμα· και αν είσαι εσύ που θα τον κερδίσεις, τι θα κάνεις; και επομένως γιατί να σε ψηφίσω- φυσικά, οι ερωτήσεις αυτές δεν γίνονται από μένα· γίνονται από αυτούς που συμμετέχουν στη διαδικασία. Το γεγονός ανέδειξε και αντιφάσεις, γνωστές και από άλλες παρόμοιες ή αλλιώτικες διαδικασίες. Η κυριότερη αντίφαση ήταν η συμπεριφορά της κοινωνίας, των «μελών και φίλων» σε σύγκριση με τις πολιτικές ηγεσίες: ο όγκος της συμμετοχής και η γρήγορη εκκαθάριση του προβλήματος που είχε ανακύψει συγκροτούν συμπεριφορές καθαρά πολιτικές και μάλιστα με πολλαπλές ερμηνείες. Εκτός όμως από το συγκεκριμένο κομμάτι της κοινωνίας, ένας χώρος ανέπτυξε, με αφορμή τη σχετική διαδικασία, σαφή πολιτικό λόγο: η τηλεόραση, όσο κι αν μπορεί να ακούγεται παράδοξο. Πράγματι, σε μερικά κανάλια, τα λιγότερα δυστυχώς, αξιόλογοι πολιτικοί αναλυτές και σχολιαστές, δημοσιογράφοι, περιέγραψαν με καθαρότητα το πραγματικό πρόβλημα και απαίτησαν, και αυτοί, από τους πολιτικούς την

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΛΟΓΟΣ

που έχει ως κεντρικό αίτημα την οργάνωση της κοινωνίας, όχι τη διάλυσή της, ούτε την εξουθένωσή της

ανάπτυξη ολοκληρωμένου, συγκροτημένου πολιτικού λόγου.

Πιο συγκεκριμένα όμως το αίτημα ήταν- και δυστυχώς παραμένει ανικανοποίητο- η ανάπτυξη αριστερού πολιτικού λόγου, επειδή ο πολιτικός χώρος όπου διαδραματίστηκαν τα γεγονότα κατατάσσεται, με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, στην Αριστερά· και κυρίως αριστερό πολιτικό λόγο δεν ακούσαμε να αναπτύσσεται από τους πολιτικούς αυτού του χώρου.

Μιλούμε όμως όλοι για πολιτικό λόγο, χωρίς συνήθως να γνωρίζουμε επακριβώς τι περιμένουμε με αυτό που λέμε. Τι είναι λοιπόν πολιτικός λόγος- κυρίως, αριστερός πολιτικός χώρος; Ας μου επιτραπεί να περιγράψω τον, κατά την άποψή μου, πολιτικό λόγο- τον αριστερό μάλιστα. Πολιτικός είναι ο λόγος που συγκροτείται από βαθιά γνώση των προβλημάτων της κοινωνίας, που οργανώνεται ύστερα από μελέτη των κοινωνικών σχέσεων, που λαμβάνει υπόψη το διεθνές, μάλιστα το ευρωπαϊκό, περιβάλλον· πολιτικός είναι ο λόγος που προβάλλει μακρόπνοες και καλοσχεδιασμένες συνολικές λύσεις· πολιτικός και μάλιστα αριστερός, τέλος, είναι ο λόγος που μπορεί να εμπνεύσει στην κοινωνία ένα μεγάλο όραμα, έναν στόχο, και να τη στοιχίσει στην πραγματοποίησή του.

Είναι φανερό: πολιτικός είναι ο λόγος που έχει ως κεντρικό αίτημα την οργάνωση της κοινωνίας, όχι τη διάλυσή της, ούτε την εξουθένωσή της. Τελικά η βάση και η κορυφή του οράματος δεν μπορεί να μην είναι η ευδαιμονία των ανθρώπων, όλων των μελών της κοινωνίας- πρόκειται για ζητήματα που έχουν τεθεί από τον Διαφωτισμό, εδώ και δύο αιώνες τώρα. Συγχωρέστε με: εγώ τέτοια πράγματα να προφέρονται στον λόγο της πρόσφατης διαδικασίας από τους πολιτικούς δεν άκουσα· δεν άκουσα ούτε κατά τη διαδικασία των πρόσφατων κοινοβουλευτικών εκλογών· ούτε των προηγούμενων.

Η απουσία πολιτικού λόγου το βλέπουμε καθαρά πού έχει οδηγήσει την κοινωνία – όλους μας.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών