«Ιδού το μοντέλο για μια νέα μαρξιστική Ιστορία»

Έργο- σταθμός, έργο πλούσιο και πλήρες, έργο που διατυπώνει νέες υποθέσεις, έργο με άποψη. Ο υπερθετικός ήταν σε όλα τα στόματα χθες, για τη συλλογική «Ιστορία της Κατοχής και της Αντίστασης» των Εκδόσεων Βιβλιόραμα, που απαντά στην αναθεωρητική σχολή.

Δεν είναι τυχαίο το ότι η κρίσιμη δεκαετία του ΄40 άργησε πολύ να μελετηθεί και να συζητηθεί στη χώρα μας- το πρώτο ειδικό συνέδριο έγινε το 1984· και παρότι σήμερα η σχετική βιβλιογραφία μετρά γύρω στους 5.000 τίτλους, είναι ελάχιστα τα έργα που ξεχωρίζουν και συμβάλλουν ουσιαστικά στην κατανόηση αυτής της περιόδου. Το πιο πρόσφατο και πιο παρεμβατικό, το πιο φιλόδοξο και εντυπωσιακό από την άποψη της πλούσιας, σπάνιας και εμπνευσμένης εικονογράφησης, είναι οι δύο τόμοι Γ1 και Γ2 για τα χρόνια 1940-1945 της «Ιστορίας της Ελλάδας του 20ού αιώνα», που επιμελήθηκαν οι καθηγητές Χρήστος Χατζηιωσήφ και Προκόπης Παπαστράτης- από τα κορυφαία ονόματα της προοδευτικής ιστοριογραφίας και εμπνευστές της μεγαλόπνοης σειράς των Εκδόσεων Βιβλιόραμα. Η δική τους «Ιστορία της Κατοχής και της Αντίστασης» είναι λιγότερο μια κλασική εξιστόρηση και περισσότερο μια σύνθεση δοκιμίων.

«Εδώ υπάρχει άποψη, και είναι ακριβώς αυτή η άποψη που καθιστά τούτο το βιβλίο ενδιαφέρον και πολύτιμο», τόνισε ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς στη χθεσινή επίσημη παρουσίαση του έργου. Και ίσως επειδή ως πολιτικός επιστήμονας δεν δεσμευόταν από την ιστορική «ορθότητα», να μπόρεσε- μαζί με τον συνάδελφό του Ηλία Νικολακόπουλο και τον συνταγματολόγο Νίκο Αλιβιζάτο- να αναδείξει το ειδικό βάρος αυτής της Ιστορίας. «Σε εποχές που η αναθεωρητική Ιστορία επιτάσσει ένα είδος ευρύτερης αποστασιοποίησης από το παρελθόν, εδώ υπάρχει σαφέστατη ιδεολογική και πολιτική προκατάληψη. Και μ΄ αυτό εννοώ ότι τούτο το έργο δεν κάνει συγκερασμό απόψεων, δεν οδηγεί στους μέσους όρους μιας γενικά αποδεκτής ιστοριογραφίας, αλλά μας δείχνει ότι η Ιστορία είναι σύγκρουση και η σύγκρουση δεν είναι ουδέτερη. Ο Χατζηιωσήφ και ο Παπαστράτης αρνούνται να στρογγυλέψουν, να αποσιωπήσουν, να συζητήσουν εκ του μακρόθεν τα πράγματα και έχουν το θάρρος να κάνουν μια ταξική ανάλυση. Το έργο τους», κατέληξε «μας δείχνει με πολύ φρέσκο τρόπο τι σημαίνει μια νέα μαρξιστική Ιστορία».

Σε ανάλογο μήκος κύματος, ο Ηλίας Νικολακόπουλος επισήμανε ότι οι δύο αυτοί τόμοι απαντούν στα «πρόσφατα ιδεολογήματα περί “κόκκινης βίας”, που θέλουν να περιορίσουν την ερμηνεία της περιόδου στη σύγκρουση κομμουνιστών- αντικομμουνιστών (σ.σ.: πρόκειται για μια έμμεση αναφορά στις αναλύσεις πολιτικών επιστημόνων κ.ά., όπως ο καθηγητής στο Γέιλ Στάθης Καλύβας).

Το έργο αυτό διαθέτει και πολλά επιμέρους «ατού». Μεταξύ τους, η ανάδειξη της καθημερινότητας της Κατοχής (Ν. Αλιβιζάτος), η ανάδειξη του ουσιαστικού ρόλου των κατοχικών κυβερνήσεων και η ανάδειξη του βαθμού ένταξης της ελληνικής βιομηχανίας στην πολεμική μηχανή του Άξονα (Ν. Πετραλιάς). Και πάνω απ΄ όλα, η εικονογράφηση που λειτουργεί σαν παράλληλη αφήγηση (όπως το επεσήμαναν όλοι οι σχολιαστές) και την οποία έφερε εις πέρας ο ιστορικός Στρατής Μπουρνάζος.