Θηλυκά «Κύριε ελέησον»

«Από παιδί είχα μέσα μου το μικρόβιο της μουσικής, ακολουθούσα και τη ζωή της Εκκλησίας. Στα είκοσί μου, δειλά δειλά πίσω από τον αριστερό ψάλτη, σιγοντάραμε μαζί με άλλα κορίτσια στις ψαλμωδίες.
Σήμερα πια είμαι διπλωματούχος βυζαντινής μουσικής. Η ψαλτική με γεμίζει, είναι το σαράκι μου…».

Στο μοναστήρι της Αγίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου, στον Καρελά Κορωπίου Αττικής, η θεία λειτουργία είναι διαφορετική. Την «ντύνει» εδώ και χρόνια με τη μελωδική φωνή της η κ. Ελένη Κακουλίδου, πιθανότατα η μοναδική γυναίκα διπλωματούχος ψάλτρια

ΜΕ ΕΓΚΡΙΣΗ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ

Ειδικά στην περιφέρεια υπάρχει έλλειμμα σε ψάλτες και οι ιερείς αναθέτουν σε γυναίκες καθήκοντα

στην Αττική, ταυτόχρονα μέλος και δύο χορωδιών. «Από τον Άγιο Νικόλαο Καλλιθέας ξεκίνησα, όταν νεαρή κοπέλα έλεγα τους Χαιρετισμούς. Σήμερα, σχεδόν τρεις δεκαετίες τώρα, παρέχω αφιλοκερδώς κάθε Κυριακή και γιορτή τις μουσικές μου γνώσεις, ψάλλω στο δεξιό αναλόγιο- αν υπάρχει άντρας ψάλτης, θα σταθώ στο αριστερό ψαλτήρι», λέει στα «ΝΕΑ». «Στο Γυμνάσιο παρακολουθούσα επιμελώς την ευρωπαϊκή μουσική, ήμουν στη χορωδία του σχολείου μου, έμαθα και ακορντεόν. Στην πορεία μπήκα τελικά πιο βαθιά στη βυζαντινή μουσική». Την παραμερίζει, ωστόσο, για δύο δεκαετίες, λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων, μέχρι τη δεκαετία του ΄80. Με τη συγκατάθεση πια και του συζύγου της παρακολουθεί για επτά χρόνια μαθήματα βυζαντινής και ευρωπαϊκής μουσικής, στη Σχολή της Μητρόπολης Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, στα Σπάτα. Τελικά ρίζωσε στο ψαλτήρι της Αγίας Ειρήνης, με την προτροπή του Μητροπολίτη κ. Νικολάου.

«Η ψαλτική δεν διδάσκεται, κλέβεται», σημειώνει. «Πρέπει να έχεις αντανακλαστικά και να παρακολουθείς τις κινήσεις των δασκάλων σου, από εκεί και πέρα όπλο σου είναι το λαρύγγι σου. Προσωπικά, θα ψέλνω όσο θέλει ο Θεός!».


«Οικογενειακή υπόθεση» η θεία λειτουργία

ΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ καθήκοντα στον Άγιο Νεκτάριο, στους Άνω Αποστόλους Κιλκίς, είναι μοιρασμένα. Η πρεσβυτέρα κ. Σταυρούλα Κομνηνού τείνει, ψέλνοντας… φωνή βοηθείας στον παπα-Δημήτρη. «Εδώ στο χωριό ήταν πολύ δύσκολο να βρούμε άλλον ψάλτη και αναγκαστικά ανέλαβα εγώ. Ως πολύ ακουστικός τύπος, πήρα μαθήματα από τον σύζυγό μου, μαζί και την απόφαση να τον εξυπηρετήσω. Τώρα πια, έπειτα από 15 χρόνια, έχω συνηθίσει, δεξιός κι αριστερός ψάλτης είμαι εγώ!», λέει. Στη λειτουργία, στο αγαπημένο της «Άξιον εστί» και στα απολυτίκια θα την ακούσουν έως και 100 πιστοί, από τις 200 οικογένειες των Άνω και Μέσων Αποστόλων. Βοηθοί της περιστασιακά είναι και ελάχιστοι συγχωριανοί ή επισκέπτες. «Τους δίνω τη θέση μου, αλλά από ευγένεια δεν την παίρνουν, οπότε κουμάντο κάνω εγώ!».

Λίγες γνωρίζουν
Μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού είναι σήμερα στην Ελλάδα οι εκπρόσωποι του γυναικείου φύλου με πρωταγωνιστικό ρόλο στα εκκλησιαστικά αναλόγια.

Αυτή τη στιγμή οι γυναίκες που γνωρίζουν καλά τη βυζαντινή μουσική και ψάλλουν είναι μόλις τέσσερις – πέντε. Οι ενδιαφερόμενες να ασχοληθούν μπορούν να σπουδάσουν σε ωδεία, με δίδακτρα 150 ευρώ μηνιαίως κατά μέσο όρο, αλλά και πανεπιστημιακές σχολές Μουσικολογίας στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Με την αποφοίτησή τους, έπειτα από 5 έτη σπουδών, θα αποκτήσουν δίπλωμα βυζαντινής μουσικής.


«Με παρακάλεσε ο ιερέας»

ΕΝΑ ΤΗΛΕΦΩΝΗΜΑ που δέχτηκε πριν από 27 χρόνια η Αλεξάνδρα Προσκεφαλά, στη Λήμνο, ήταν σημαδιακό. «Με παρακαλούσε ο ιερέας να πάω επειγόντως να ψάλω, γιατί ο ψάλτης ήταν άρρωστος και άλλος δεν υπήρχε. Με είχε ακούσει παλαιότερα σε έναν και μόνο ψαλμό. “Μα εγώ δεν ξέρω να ψέλνω”, του απάντησα. Τελικά πήγα κι έτρεμα, δεν ανέβαινα πάνω στο αναλόγιο», θυμάται σήμερα, στα 59 της.

Στα επόμενα χρόνια, μέσα από κασέτες και βιβλία που κάποιοι κάτοικοι της Μύρινας της χάρισαν, ουσιαστικά αυτοδίδακτη, έμαθε τους ψαλμούς και τα τροπάρια, πολύ αργότερα πήρε μαθήματα από άλλους ιεροψάλτες. Έπειτα από σχεδόν τρεις δεκαετίες, η ψαλτική, όπως λέει, είναι γι΄ αυτήν το παν. «Είναι η ζωή μου, ήταν μέσα μου και δεν το ήξερα».