Επιστήμη

Σέρπα, οι σούπερμαν των Ιμαλαΐων

Δεν μοιάζουν με τίποτα στον Σούπερμαν, αλλά σε δύναμη μόνον ο θρυλικός υπερήρωας τους ξεπερνά. Οι Σέρπα, οι αχθοφόροι του Νεπάλ που σκαρφαλώνουν στα Ιμαλάια κουβαλώντας τεράστια βάρη στους ώμους τους, είναι και με την επιστημονική βούλα οι πιο δυνατοί άνθρωποι στον κόσμο.

Oι επιστήμονες προσπαθούν να εξηγήσουν την υπεράνθρωπη ικανότητά τους στη μεταφορά φορτίων μεγαλύτερων από 45 κιλά στα ανηφορικά μονοπάτια των βουνών. Μέχρι στιγμής, το μυστικό τους φαίνεται πως είναι η πολύ χαμηλή απώλεια ενέργειας, σε σχέση με άλλους ανθρώπους που κάνουν την ίδια δουλειά. Αυτό επιτυγχάνεται χάρη στον τρόπο που περπατούν, τον ρυθμό του βηματισμού τους και τις εμπειρίες που έχουν αποκομίσει εδώ και έναν αιώνα ανάβασης στο Έβερεστ και τις γύρω κορυφές.

Συγκρίσεις. Ο Νόρμαν Χέγκλουντ, ένας φυσιολόγος σε βελγικό πανεπιστήμιο, είναι επικεφαλής της έρευνας που ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια και συνεχίζεται με την υποστήριξη του Νational Geographic. Είναι ο ίδιος που πριν από 22 χρόνια μελέτησε τις εκπληκτικές επιδόσεις των γυναικών στην Κένυα στη μεταφορά φορτίων. Οι Κενυάτισσες συνήθως κουβαλούν το βάρος στο κεφάλι τους διανύοντας μεγάλες αποστάσεις σε επίπεδες επιφάνειες. Τα νέα ευρήματα του Χέγκλουντ πιστοποιούν πως οι Σέρπα είναι πιο αποτελεσματικοί στο κουβάλημα και αντέχουν μεγαλύτερο βάρος. Ο επιστήμονας έχει βρει τη μέθοδο που ακολουθούν αλλά δεν είναι σίγουρος ποιο είναι το κλειδί για το κατόρθωμά τους. Εκπληκτική δυνατότητα. Οι Σέρπα
είναι μία από τις φυλές του Νεπάλ, αλλά η λέξη πλέον είναι συνώνυμη με τη δουλειά του αχθοφόρου. Σύμφωνα με τις επιστημονικές έρευνες, οι Σέρπα κουβαλούν φορτίο σχεδόν ίσο με το βάρος τους. Το σπουδαίο της υπόθεσης είναι ότι κατά τη μεταφορά καίνε λιγότερη ενέργεια ανά κιλό του σωματικού τους βάρους σε σχέση με έναν ορειβάτη που μεταφέρει μόλις το μισό φορτίο. Χάρη σε αυτή την εκπληκτική τους δυνατότητα, οι αχθοφόροι βγάζουν το ψωμί τους κουβαλώντας προμήθειες και αγαθά σε μεγάλες αποστάσεις στις τοπικές αγορές των Ιμαλαΐων. Βοηθούν επίσης στην εξερεύνηση και κατάκτηση των ψηλότερων κορυφών τους.

Οι αχθοφόροι συγκεντρώνουν τα φορτία τους στην κοιλάδα του Κατμαντού και τα μεταφέρουν επί μία εβδομάδα από την αυγή ώς το σούρουπο στο Νάμτσε, τη μεγάλη αγορά της περιοχής σε ύψος 3.500 μέτρων. Οι Σέρπα ταξιδεύουν μία απόσταση 100 χιλιομέτρων ακολουθώντας τα μονοπάτια, που συχνά φτάνουν τα οκτώ χιλιόμετρα ύψος. Αφού πουλήσουν το φορτίο τους στο Νάμτσε, επιστρέφουν σπίτι με γοργό βήμα για να ξαναφορτώσουν. «Στην κυριολεξία κατεβαίνουν το βουνό τρέχοντας και φτάνουν σπίτι σε δύο μέρες. Η αντοχή τους είναι αξιοθαύμαστη», λέει ο Χέγκλουντ.

Εξοπλισμός- παπούτσια. Στη διάρκεια της έρευνάς τους, οι επιστήμονες παρατήρησαν 500 άντρες και 100 γυναίκες κουβαλητές στο ταξίδι τους προς το Νάμτσε. Κατά μέσο όρο, οι άντρες μετέφεραν φορτία ίσα με το 93% του σωματικού τους βάρους, ενώ οι γυναίκες 66%. «Το θέαμα είναι εντυπωσιακό γιατί οι αχθοφόροι δεν είναι καλά εξοπλισμένοι και φορούν εντελώς ακατάλληλα παπούτσια γι΄ αυτή τη δουλειά», σημειώνει η Βενεδίκτη Σκίπενς, συνεργάτιδα του Χέγκλουντ.

Ο εξοπλισμός ενός Σέρπα είναι σχεδόν ανύπαρκτος αλλά αρκεί για τη δουλειά τους. Μεταφέρουν τα φορτία σε ένα μεγάλο καλάθι, που ονομάζεται ντόκο. Το καλάθι το ακουμπούν στην πλάτη. Ένα λουρί περνά κάτω από το ντόκο και πάνω από το κεφάλι, το οποίο συγκρατεί το περισσότερο βάρος. Κάθε αχθοφόρος έχει ένα μπαστούνι στο σχήμα του Τ, που ονομάζεται τόκμα. Όταν περπατούν, οι αχθοφόροι κάνουν πολύ συχνές στάσεις, ειδικά σε ανηφορικό έδαφος. «Περπατούν για 15 δευτερόλεπτα και ξεκουράζονται για 45», λέει ο Χέγκλουντ. Σε κάθε στάση, στηρίζουν το βάρος τους στο μπαστούνι για να ξεκουραστούν.


Κουβαλούν τεράστια φορτία χωρίς να καίνε θερμίδες!

Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν το κεφάλι τους για να σηκώσουν βάρη σε όλο τον κόσμο. «Είναι καταπληκτικό πόσο διαδεδομένη είναι αυτή η μέθοδος μεταφοράς παντού, εκτός από τη Δυτική Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική», λέει ο Ρότζερ Κραμ, ειδικός στην κινησιολογία ανθρώπων και ζώων στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο.

Οι γυναίκες της Αφρικής χρησιμοποιούν έναν συγκεκριμένο βηματισμό για να ξοδέψουν μέχρι και 80% λιγότερη ενέργεια σε κάθε τους βήμα, σύμφωνα με τις επιστημονικές παρατηρήσεις. Μπορούν να μεταφέρουν το ένα πέμπτο του βάρους τους χωρίς να κάψουν ούτε μία θερμίδα. Κάποιες έχουν τη δυνατότητα να κουβαλήσουν φορτία ίσα με το 70% του βάρους τους.

Αλλά η δική τους μέθοδος είναι αποδοτική μόνο σε επίπεδη επιφάνεια. Στο Νεπάλ δεν θα είχε αποτέλεσμα.

Αλλά αυτό που κάνει τους Σέρπα του Νεπάλ να ξεχωρίζουν είναι τα τεράστια φορτία που κουβαλούν.

«Είναι ένα επιστημονικό παζλ, το πώς εξοικονομούν ενέργεια όταν περπατούν».

Πριν και μετά το 1922. Πριν από το 1922, οι Σέρπα δεν σκαρφάλωναν στα βουνά γιατί θεωρούνταν τόποι ιεροί. Τότε, ο Τζορτζ Μάλορι τους χρησιμοποίησε για την πρώτη αποστολή στο Έβερεστ. Χωρίς την πολύτιμη συμβολή τους σε κάθε τομέα μίας ορειβατικής αποστολής, η κατάκτηση της Κορυφής του Κόσμου δεν θα ήταν δυνατή. Στην προσπάθειά τους, δεκάδες έχουν σκοτωθεί στις πλαγιές του βουνού.

Αρκετοί έχουν σκαρφαλώσει στο Έβερεστ πολλές φορές και μάλιστα χωρίς οξυγόνο. Το ρεκόρ της ταχύτερης ανάβασης ανήκει στον Μπάμπου Τσίρι Σέρπα που έφτασε στην κορυφή σε λιγότερο από 17 ώρες. Μία φορά μάλιστα, ο ίδιος τα κατάφερε δύο φορές μέσα σε μία εβδομάδα. Το 2001 όμως, το βουνό τον κράτησε για πάντα κοντά του.


Η Σελήνη ενδιάμεσος σταθμός στο ταξίδι προς τον Άρη

Αν όλα πάνε καλά, ο άνθρωπος θα ξαναπατήσει το πόδι του στη Σελήνη το 2020. Θα φτιάξει μια βάση και από εκεί θα επιχειρήσει να φτάσει στον Κόκκινο Πλανήτη μέχρι το 2037. Θα έχουν περάσει 80 χρόνια από τη στιγμή που ο πρώτος δορυφόρος, ο Σπούτνικ, άφησε πίσω του τη Γη και ξεχύθηκε στο αχανές Διάστημα.
Αυτήν τη φορά, όμως, τα πράγματα θα είναι διαφορετικά. Ο άνθρωπος δεν πρόκειται να επιστρέψει στη Σελήνη για να μαζέψει πετρώματα ή να τοποθετήσει καινούργιους σεισμογράφους. Αυτές τις εργασίες τις πραγματοποιούσε στη δεκαετία του 1970, στο πλαίσιο των αποστολών Αpollo. Εκείνη την εποχή οι γνώσεις μας ήταν λιγοστές για το φεγγάρι και στηρίζονταν στις εικόνες που λαμβάναμε από τα επίγεια τηλεσκόπια. Το τι κρυβόταν όμως στο υπέδαφος του φεγγαριού, παρέμενε μυστικό. Και κανείς δεν μπορούσε να μαντέψει τη λύση στο αίνιγμα που αφορούσε τη γέννηση της Σελήνης. Σήμερα, 30 χρόνια μετά, ξέρουμε ότι το φεγγάρι δημιουργήθηκε από ρευστοποιημένα πετρώματα που διασκορπίστηκαν από τη Γη στο Διάστημα, όταν χτύπησε τον πλανήτη μας ένας τεράστιος αστεροειδής.

Βάση η Σελήνη. Η Σελήνη, λοιπόν, θα αποτελέσει το ενδιάμεσο στάδιο για ένα μεγάλο και περιπετειώδες ταξίδι προς τον Άρη, που θα διαρκέσει περίπου 9 μήνες. Το διαστημόπλοιο που θα πάει στον Κόκκινο Πλανήτη θα ξεκινήσει από το φεγγάρι, με πλήρωμα που δεν θα υπερβαίνει τους 10 αστροναύτες. Η βάση στη Σελήνη όμως θα έχει κτιστεί όχι μόνο για να χρησιμεύσει ως διακομιστικό κέντρο ή κέντρο ανεφοδιασμού σε μελλοντικές διαστημικές αποστολές, αλλά κυρίως για να προχωρήσει η επιστημονική έρευνα σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας μακριά από τη Γη.

Ορισμένοι επιστήμονες έχουν υποστηρίξει ότι τη σεληνιακή βάση θα μπορούσε να εγκαταστήσει τμηματικά στο φεγγάρι μια ομάδα ρομπότ. Με τον τρόπο αυτό θα μειωνόταν σημαντικά το κόστος μιας τέτοιας επιχείρησης, που με έναν πρόχειρο υπολογισμό εκτιμάται ότι ανέρχεται σε περισσότερο από 100 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η ανθρώπινη παρέμβαση. Όμως υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά. Για παράδειγμα, το διαστημικό τηλεσκόπιο Ηuble που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Γη το 1990 παρουσίασε μια σειρά από μηχανικές βλάβες, τις οποίες διόρθωναν αστροναύτες που προσήγγιζαν το τηλεσκόπιο με τα διαστημικά λεωφορεία. Και η παράταση του χρόνου ζωής του τηλεσκοπίου οφειλόταν τελικά στην ανθρώπινη επιμονή και οξυδέρκεια. Όχι στη βοήθεια κάποιου ρομπότ. Από την άλλη πλευρά, το διαστημικό όχημα Spirit που έστειλε η ΝΑSΑ για να προσεδαφιστεί στον Άρη μπόρεσε να καλύψει- στη διάρκεια των 330 ημερών παραμονής του εκεί- μια απόσταση της τάξης των 3,9 χιλιομέτρων. Την ίδια στιγμή, όμως, το ρεκόρ που κατείχαν οι αστροναύτες του Αpollo 17 έμοιαζε ακατάρριπτο. Με τη βοήθεια του οχήματός τους κατάφεραν να καλύψουν σε τρεις ημέρες απόσταση 35 χιλιομέτρων. Επομένως, σύμφωνα με τον αντίλογο που πρεσβεύει μια άλλη ομάδα ειδικών, η παρουσία του ανθρώπου είναι πολύτιμη όχι μόνο στο φεγγάρι, αλλά ακόμη και στον Κόκκινο Πλανήτη.

ΟΙ ΠΤΗΣΕΙΣ με τα διαστημικά λεωφορεία έδειξαν ότι τα μικρόβια σαλμονέλας που αναπτύσσονταν μέσα στα διαστημόπλοια ήταν περισσότερο βλαβερά απ΄ ό,τι στη Γη, επειδή μεταλλάσσονταν τα γονίδιά τους. Συνεπώς και οι ασθένειες που μπορεί να προκληθούν στον οργανισμό των αστροναυτών στη διάρκεια ενός πολύμηνου ταξιδιού στον Άρη παραμένουν ακόμη άγνωστες

Θα ταξιδέψει στον Άρη με καύσιμα που θα κατασκευαστούν στην επιφάνεια της Σελήνης

Παρά το γεγονός ότι τα διαστημικά λεωφορεία θα έχουν αποσυρθεί από την ενεργό δράση μέχρι το τέλος της δεκαετίας που διανύουμε, εν τούτοις το σύστημα προώθησης που διαθέτουν- και το οποίο στηρίζεται στη χρήση μιας μεγάλης δεξαμενής καυσίμων και δύο ισχυρών πυραύλων- μπορεί να αποτελέσει το πρότυπο πάνω στο οποίο θα βασιστεί η κατασκευή του διαστημοπλοίου που θα μεταφέρει εφόδια και ανθρώπους στη Σελήνη και από εκεί στον Άρη. Τα πλεονεκτήματα ενός ταξιδιού στον Άρη από τη Σελήνη είναι πολλά. Το πιο βασικό απ΄ όλα είναι ότι θα απαιτηθούν λιγότερα καύσιμα απ΄ ό,τι αν εκτοξευόταν από τη Γη. Και, έχοντας ως δεδομένο το γεγονός ότι το διαστημόπλοιο που θα ταξιδέψει προς τον Άρη θα πρέπει να έχει μαζί του και τα καύσιμα της επιστροφής, τότε γίνεται φανερό πόσο περισσότερο χώρο εξοικονομεί αν ανεφοδιαστεί στη Σελήνη. Τα καύσιμα για το μακρύ ταξίδι προς τον Κόκκινο Πλανήτη θα μπορούν να παραχθούν ενδεχομένως και πάνω στο φεγγάρι, με την υγροποίηση του οξυγόνου που υπάρχει στο έδαφος. Επίσης, στη Σελήνη υπάρχει σε αφθονία το σπάνιο ισότοπο Ήλιο 3, το οποίο μπορεί και αυτό με τη σειρά του να αποτελέσει καύσιμη ύλη. Παρ΄ όλα αυτά οι κίνδυνοι παραμονεύουν.


Σεληνιακή βάση στην καρδιά κρατήρα

Ένα ιδανικό σημείο για την κατασκευή της σεληνιακής βάσης θα μπορούσε να είναι η καρδιά ενός κρατήρα. Μεγάλοι κρατήρες με διάμετρο που ξεπερνά τα 2 χιλιόμετρα υπάρχουν διάσπαρτοι στο φεγγάρι και κυρίως στο νότιο ημισφαίριό του. Η βάση που θα εγκατασταθεί εκεί θα είναι ευάλωτη στις επιδρομές των μετεωριτών, γι΄ αυτό και χρειάζεται μια υποτυπώδη προστασία. Δεν θα πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι το φεγγάρι δεν διαθέτει ατμόσφαιρα όπως η Γη και επομένως η κοσμική ακτινοβολία ή η υπέρυθρη και υπεριώδης ακτινοβολία που διαχέονται από τον Ήλιο, επιτελούν ανενόχλητες το βλαβερό τους έργο. Άλλωστε, ένας από τους παράγοντες που δυσκολεύει την πραγματοποίηση του ταξιδιού προς τον Άρη είναι η επίδραση της κοσμικής ακτινοβολίας πάνω στο διαστημόπλοιο και η πολύμηνη έκθεση του ανθρώπου σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας, όπου κανείς δεν γνωρίζει πώς μπορεί να αντιδράσει. Η παραμονή των αστροναυτών στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό έχει καταδείξει ότι ο ανθρώπινος οργανισμός αλλάζει. Χάνεται οστική μάζα, οι μύες ατροφούν, εξαντλείται το ανοσοποιητικό σύστημα. Επομένως, μια βάση στη Σελήνη θα μπορέσει να αποτελέσει προπαρασκευαστικό στάδιο για τη μετάβαση στον Άρη, καθώς θα υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος προσαρμογής στις αφιλόξενες συνθήκες του Διαστήματος. Επιπλέον, η διενέργεια μιας σειράς πειραμάτων προς τον σκοπό αυτό θα βοηθήσει στην κατανόηση των αιτιών που επιβαρύνουν τον ανθρώπινο οργανισμό όταν βρίσκεται μακριά από τη Γη.