Επιστήμη

Ο Κολόμβος στο μικροσκόπιο

Από πού κατάγεται ο Χριστόφορος Κολόμβος; Ήταν γιος ενός υφαντουργού στη Γένοβα, ενός Πολωνού Πάπα, Πορτογάλου πρίγκιπα ή μήπως Ισπανού; Μπορεί και να γεννήθηκε στη Βαρκελώνη με το όνομα Κολόμ; Ή ήταν Έλληνας από τη Χίο;
Απαντήσεις στο ερώτημα υπάρχουν τουλάχιστον 10 διαφορετικές, αλλά καμία δεν θεωρείται ικανοποιητική από τους ιστορικούς. Κανείς δεν είναι σίγουρος για την καταγωγή του θρυλικού θαλασσοπόρου, αλλά πολλοί εύχονται να είναι ίδια με τη δική τους. Την τελική απάντηση ελπίζουν οι ερευνητές πως θα τη δώσει η επιστήμη, αλλά ακόμα και η δική της δεν είναι σίγουρο πως θα είναι η σωστή.

Πριν από τρία χρόνια, βρέθηκαν σε μία κρύπτη στη Σεβίλλη οστά που ανήκουν στον Κολόμβο. Ένας Ισπανός γενετιστής, ο Χοσέ Λορέντε, απέσπασε γενετικό υλικό από τα οστά και πιστοποίησε πως αυτή ήταν η τελευταία κατοικία του. Αυτό το DΝΑ όμως έχει τη δυνατότητα να μας πει και ποια ήταν η πρώτη του κατοικία. Ακούγεται εύκολο, αλλά στην πράξη δεν είναι. Γι΄ αυτό και η απάντηση έχει καθυστερήσει τόσο καιρό και θα καθυστερήσει κι άλλο.

Πρώτοι που θεωρούν τον Κολόμβο δικό τους είναι οι Γενοβέζοι. Κι αυτή είναι η επικρατέστερη θεωρία. Ένας Κριστόφορο Κολόμπο υπήρχε σίγουρα στη Γένοβα σύμφωνα με τα αρχεία της πόλης. Δεν υπάρχουν όμως αποδείξεις ότι πρόκειται για το ίδιο άτομο. Ο Κολόμβος ζούσε στη Νότια Ευρώπη, είχε βιβλία στα καταλανικά, τα γράμματά του έμοιαζαν στην όψη με καταλανικά αλλά δεν ήταν ακριβώς, μια που έγραφε στα καστιλιάνικα. Παντρεύτηκε μία ευγενή από την Πορτογαλία και χρησιμοποιούσε εβραϊκά διακοσμητικά.

Το παζλ που άφησε πίσω του μπερδεύει τους μελετητές του. Η πιο σίγουρη επιστημονικά λύση είναι να συγκριθεί το DΝΑ του με τους ντόπιους στις περιοχές που τον διεκδικούν. Το χρωμόσωμα Υ, που πάει από πατέρα σε γιο, είναι ένα από τα βοηθήματα των επιστημόνων, καθώς δεν έχει αλλάξει από τον 15ο αιώνα. Επίσης, κάποιοι λαοί διαθέτουν γενετικούς δείκτες στο DΝΑ τους που θεωρούνται σίγουρο χαρτί. Αν, για παράδειγμα, ο Κολόμβος ήταν Εβραίος, θα πρέπει να διαθέτει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, που θα υποδεικνύουν πως αυτός ή οι πρόγονοί του ήταν Εβραίοι.

Έτσι, εκατοντάδες Ισπανοί, Ιταλοί και Γάλλοι έχουν δώσει δείγμα DΝΑ στους ερευνητές για συγκριτική ανάλυση. Τα ονόματα Κολόμ και Κολόμπο σημαίνουν Κολόμβος στα καταλανικά και τα ιταλικά αντίστοιχα. Στη Βαρκελώνη, οι επιστήμονες εντόπισαν 2.000 άντρες με το επίθετο Κολόμ και έπεισαν 225 από αυτούς να τους δώσουν δείγμα. Άλλοι 100 Ιταλοί με το επίθετο Κολόμπο από τη Γένοβα και τη Βορειοανατολική Ιταλία έδωσαν το δικό τους. Όλα τα δείγματα αναλύονται από τον Λορέντε στο Πανεπιστήμιο της Γρανάδας και επιστήμονες στη Ρώμη.

Και η Μαγιόρκα. Υπάρχουν όμως πολλοί ακόμα μνηστήρες. Άλλη μία διεκδικήτρια πόλη είναι η Μαγιόρκα. Ο πρόεδρος της πόλης έχει καλέσει τον Ισπανό καθηγητή να εξετάσει τα λείψανα ενός ντόπιου πρίγκιπα, που ήταν κάποτε κληρονόμος του καταλανικού θρόνου, ο οποίος έκανε ένα γιο στο νησί. Η μητέρα του είχε το επίθετο Κολόμ. Στον καταψύκτη του ο Λορέντε διατηρεί αντίστοιχα δείγματα από δύο ζωντανούς εκπροσώπους της πορτογαλικής βασιλικής οικογένειας, οι οποίοι ισχυρίζονται πως ο Κολόμβος ήταν μέλος της δικής τους οικογένειας και προϊόν εξωσυζυγικής σχέσης ενός Πορτογάλου πρίγκιπα.

Τόσο οι μνηστήρες όσο και οι ιστορικοί ανυπομονούν για τα αποτελέσματα των εξετάσεων και υποπτεύονται ο καθένας για διαφορετικό λόγο πως ο Λορέντε τα καθυστερεί προσπαθώντας να κρύψει την αλήθεια. Ο επιστήμονας αρνείται να βιαστεί και θέλει να είναι απόλυτα σίγουρος για το αποτέλεσμα. «Λυπάμαι για τις μεγάλες προσδοκίες των ιστορικών. Η επιστήμη όμως χρειάζεται τον χρόνο της και έχει τους δικούς της ρυθμούς».

Άλλωστε, εμφανίζονται διάφορες απροσδόκητες δυσκολίες. Μέχρι στιγμής, έχει βρει πως οι Καταλανοί Κολόμ και οι Γενοβέζοι Κολόμβοι έχουν τόσο στενή συγγένεια, που δεν μπορεί να τους ξεχωρίσει ούτε ένα τυπικό τεστ για το χρωμόσωμα Υ. Έτσι, θέλει να βρει άλλες διαφορές ανάμεσά τους ώστε να συνδέσει τον Κολόμβο με τη σωστή του καταγωγή.
Κάθε πόλη και μια ιστορία

ΟΙ ΓΕΝΟΒΕΖΟΙ πιστεύουν ότι ο Κολόμβος ήταν γιος του Ντομένικο Κολόμπο, ενός ντόπιου υφαντουργού. Οι Καταλανοί λένε ότι ο Κολόμβος γεννήθηκε ως Κολόμ και άλλαξε το όνομά του στο καστιλιάνικο Κριστομπάλ Κολόν για να κρύψει τη συμμετοχή του σε μια ανταρσία ενάντια στον πατέρα του βασιλιά Φερδινάνδου. Οι Πορτογάλοι ισχυρίζονται ότι ονομαζόταν Σαλβαδόρ Φερνάντες Ζάρκο και ήταν γιος πρίγκιπα που εστάλη από τους Πορτογάλους μονάρχες στην Ισαβέλα και τον Φερδινάνδο για να τους πείσει να μη στείλουν εξερευνητικές αποστολές στην Ασία, όπου είχε ρίξει τα δίχτυα της η Πορτογαλία.

Η θεωρία της Μαγιόρκας λέει ότι γεννήθηκε στο νησί από τον Ισπανό πρίγκιπα Κάρλος της Βιάνας, ετεροθαλή αδελφό του Φερδινάνδου. Η εβραϊκή πλευρά πιστεύει ότι η οικογένεια του Κολόμβου ήταν Εβραίοι της Ισπανίας και δήλωσαν πίστη στην Καθολική Εκκλησία για να αποφύγουν την Ιερά Εξέταση. Οι Πολωνοί πάλι ισχυρίζονται πως ήταν γιος του Πάπα Ινοκέντιου Η΄ ή του βασιλιά της Πολωνίας. Τον διεκδικούν όμως εξίσου η Ίμπιζα, η Χίος και η Νορβηγία. Από τα περισσότερα μέρη, οι επιστήμονες έχουν συλλέξει DΝΑ από διάφορες πηγές για να το συγκρίνουν με το υλικό του εξερευνητή. Τα αποτελέσματα αναμένονται του χρόνου.


«Πνίγουν» το CΟ 2 στον βυθό των ωκεανών

«Σιδηρούχο» λίπασμα επιχειρούν να ρίξουν ιδιωτικές εταιρείες σε διάφορα σημεία των ωκεανών της Γης, ώστε να μπορέσουν να κατακρατήσουν στον βυθό της θάλασσας το επικίνδυνο διοξείδιο του άνθρακα, μέσω της αύξησης της παραγωγής του φυτοπλαγκτού.

Πριν από λίγο καιρό, μια αμερικανική εταιρεία που εδρεύει στην Καλιφόρνια απελευθέρωσε στη θαλάσσια περιοχή βορειοδυτικά των νησιών Γκαλάπαγκος μερικούς τόνους αιματίτη. Το ορυκτό αυτό είναι οξείδιο του σιδήρου και η εταιρεία που το διοχέτευσε στον ωκεανό ευελπιστεί ότι με τον τρόπο αυτόν θα συμβάλει στην ανάπτυξη του φυτοπλαγκτού. Το φυτοπλαγκτόν αποτελείται από φωτοσυνθετικούς οργανισμούς, οι οποίοι είναι υπεύθυνοι για την κατακράτηση της μισής ποσότητας του άνθρακα που υπάρχει στον πλανήτη μας. Αυξάνοντας λοιπόν τον όγκο του φυτοπλαγκτού, οι υπεύθυνοι της εταιρείας θεωρούν πως θα συμβάλουν στην κατακράτηση του διοξειδίου του άνθρακα και στην αντιμετώπιση παράλληλα του φαινομένου του θερμοκηπίου.

Ανεπιθύμητο το πρόγραμμα. Σύμφωνα με την Επιστημονική Επιθεώρηση «Νew Scientist», η εταιρεία αυτή προτίθεται συνολικά να εμπλουτίσει τον ωκεανό με 50 τόνους σιδήρου. Πρόκειται για μια προσπάθεια, που στη συγκεκριμένη τουλάχιστον περιοχή, δεν την βλέπουν όλοι με καλό μάτι. Το ίδρυμα Κάρολος Δαρβίνος, που βρίσκεται στα νησιά Γκαλάπαγκος, θεωρεί το συγκεκριμένο πρόγραμμα «ανεπιθύμητο

Ο ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ της θάλασσας με σίδηρο έχει προκαλέσει συναγερμό, εξαιτίας των άγνωστων επιπτώσεων που μπορεί να επιφέρει στη θαλάσσια ζωή

επισκέπτη» και μάλιστα τονίζει πως «ο εμπλουτισμός της θάλασσας με σίδηρο έχει προκαλέσει συναγερμό, εξαιτίας των άγνωστων επιπτώσεων που μπορεί να επιφέρει στη θαλάσσια ζωή».

Η θεωρία της προσθήκης σιδήρου στους ωκεανούς και η συσχέτισή της με τη θερμοκρασία του πλανήτη είναι μια ιστορία που προβληματίζει πολλούς ερευνητές παγκοσμίως τα τελευταία 10 χρόνια. Η υπόθεση αυτή στηρίζεται στην αύξηση του φυτοπλαγκτού που θα προέλθει από την προσθήκη του σιδήρου στους ωκεανούς, καθώς ο σίδηρος βοηθά στην ανάπτυξη των οργανισμών αυτών.

Παράγουν οξυγόνο. Το φυτοπλαγκτόν αποτελείται από μικροσκοπικά μονοκύτταρα φύκη, τα οποία στην πλειονότητά τους είναι φωτοσυνθετικοί μικροοργανισμοί. Αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάρκεια της ημέρας, χρησιμοποιώντας την ηλιακή ενέργεια και το διοξείδιο του άνθρακα, παράγουν οξυγόνο. Αυτή η ιδιότητά τους μπορεί να συμβάλει στη μείωση της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Το διοξείδιο του άνθρακα είναι ο κύριος παράγοντας της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη, λόγω του φαινομένου του θερμοκηπίου. Η συγκέντρωση του πριν από 18.000 χρόνια ήταν περίπου 280 ppm (μέρη στο εκατομμυριοστό), πριν από τη βιομηχανική επανάσταση κυμαινόταν στα 280 ppm, ενώ σήμερα υπολογίζεται ότι είναι γύρω στα 370 ppm. Η υπόθεση της προσθήκης του σιδήρου διχάζει την επιστημονική κοινότητα, διότι πέρα από το πιο θα είναι το οικονομικό κόστος μιας τέτοιας επέμβασης, τα αποτελέσματα τέτοιου είδους επεμβάσεων μεγάλης κλίμακας πολλές φορές δεν είναι άμεσα και συνοδεύονται από άλλα προβλήματα, όπως διατάραξη της υπάρχουσας ισορροπίας του οικοσυστήματος.


Οι εταιρείες διεκδικούν το «βραβείο» των 25 εκατ. δολαρίων

ΣΤΗΝ ΥΠΟΘΕΣΗ του εμπλουτισμού των ωκεανών με σίδηρο, το πάνω χέρι πλέον φαίνεται πως έχουν οι ιδιωτικές εταιρείες. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι πριν από μερικούς μήνες ο Βρετανός επιχειρηματίας Ρίτσαρντ Μπράνσον θεσμοθέτησε ένα βραβείο (το Εarth Challenge), αξίας 25 εκατ. δολαρίων, το οποίο θα δοθεί σε όποιον καταφέρει να βρει έναν τρόπο ώστε να αφαιρεί από την ατμόσφαιρα ένα δισεκατομμύριο τόνους διοξειδίου του άνθρακα, κάθε χρόνο για μία δεκαετία. Οι υπεύθυνοι εταιρείας από την Αυστραλία ανακοίνωσαν πρόσφατα την πρόθεσή τους να διοχετεύσουν περίπου 1.000 τόνους σιδήρου στη θαλάσσια περιοχή ανοικτά των Φιλιππίνων, με το σκεπτικό ότι η μεγαλύτερη ποσότητα φυτοπλαγκτού δεν θα οδηγήσει μόνο στην κατακράτηση του διοξειδίου του άνθρακα, αλλά και στην αύξηση του αριθμού των ψαριών. Ο Φίλιπ Μπόιντ, που είναι ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Υδάτινων και Ατμοσφαιρικών Ερευνών της Νέας Ζηλανδίας, λέει από την πλευρά του στο «Νew Scientist» ότι «τα προγράμματα αυτά μοιάζουν περισσότερο με επιχειρηματικά σχέδια, παρά με επιστημονικές μελέτες». Και αυτό δεν είναι τυχαίο, καθώς τα προγράμματα που αφορούν τον εμπλουτισμό των ωκεανών με σίδηρο είναι πολύ πιο ελκυστικά και φθηνά από άλλες μεθόδους που αποβλέπουν στη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, όπως είναι η χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας.