Οι άλλοι πρωταγωνιστές «Οι κωφοί δεν ακούμε τη μελωδία, αλλά στο σπίτι βάζω πάντα μουσική»

Στο διαμέρισμα ακουγόταν μια γλυκιά κλασική μουσική. Η Χριστίνα έκανε πως μπουσούλαγε στο δάπεδο, μαζί με τις κόρες της δίπλα στο κουκλόσπιτο και τα λούτρινα ζωάκια. Μόλις με είδε, τινάχθηκε πάνω και μου έδωσε το χέρι της. Είδα το στόμα της να ανοιγοκλείνει, αλλά συνέχισα να ακούω μόνο τη μουσική του Μότσαρτ.

Oι δίδυμες κόρες της, χωρίς να το καταλάβω, βρέθηκαν στην αγκαλιά μου. Με ακουμπούσαν στο πρόσωπο, στα μαλλιά, στα χέρια. Χαιρόντουσαν την παρουσία τού ξένου και έκαναν ό,τι μπορούσαν για να μου αποσπάσουν την προσοχή. Με αγγίγματα, κυρίως, και όχι με φωνές. Μπορεί να είναι μόνο 13 μηνών, αλλά έχουν καταλάβει ότι σε αυτό το σπίτι, οι φωνές δεν αποδίδουν. Διακριτικά παρών στο καλωσόρισμα και ο Στράτος, ο σύζυγος. Θεολόγος στα σχολεία της Γκράβας, σεμνός και ερωτευμένος με την ξανθιά Χριστίνα. Η «πρωταγωνίστριά μου» επέμενε να πιω κάτι πριν ξεκινήσουμε. Δεν ξέρω τη νοηματική, αλλά αυτό πρέπει να έλεγε κουνώντας τη δεξιά της παλάμη μπροστά στο στόμα σαν να κρατούσε ένα ποτήρι. «Νερό» είπα, αλλά περισσότερο σχημάτισα τη λέξη στα χείλη, παρά μίλησα. Η Χριστίνα μού πρόσφερε το ποτήρι και έπαψε να με κοιτάει. Πρόσεχε πια μόνο τα χέρια και το στόμα του Στράτου. Στην αρχή ξαφνιάστηκα. Μετά κατάλαβα ότι δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς. Μιλούσαμε δύο διαφορετικές γλώσσες και είχε ανάγκη τον διερμηνέα της. Αν εξαιρέσεις αυτό, η Χριστίνα είναι μια από εμάς. Είχατε πάντα πρόβλημα ακοής;

Ναι, φυσικά, μεγάλωσα κωφή. Από 2 ετών είμαι κωφή.

Δεν θυμάστε τον εαυτό σας να ακούει;

Όχι. Πρέπει, κατά πάσα πιθανότητα, να ήμουν κάτω από 2 ετών, όταν έχασα την ακοή μου.

Υπήρχε πρόβλημα κληρονομικότητας;

Ρώτησα όλους τους συγγενείς και μου είπαν ότι δεν υπήρχε ποτέ κωφός στην οικογένεια. Πρέπει να ήταν από κάποια ασθένεια, ίσως από υψηλό πυρετό. Δεν το κατάλαβαν οι γονείς μου, γιατί μερικές φορές την κώφωση, όταν την παθαίνεις, δεν την καταλαβαίνεις. Γι΄ αυτό και δεν με είχαν πάει στο νοσοκομείο. Ίσως πάλι, να έχασα την ακοή μου σε ένα ατύχημα, γιατί είχαμε χτυπήσει με το αυτοκίνητο.

Και δεν ακούτε κανέναν ήχο,όσο δυνατός κι αν είναι; Όταν χτυπήσει πολύ δυνατά η πόρτα, κάτι θα ακούσω. Το μηχανάκι που περνάει, το αεροπλάνο, τέτοιους θορύβους μπορώ να τους ακούσω. Όμως, τις συνομιλίες, τις φωνές, δεν τις α κούω. Τη μουσική; Όταν έχει μεγάλη ένταση, αισθάνομαι τα μπάσα. Υπάρχουν κωφοί που πηγαίνουν σε κλαμπ. Χορεύουν κιόλας. Δεν ακούμε, όμως, τη μελωδία…

Και η μουσική που παίζει στο σπίτι;

Μουσική θα ακούσεις πάντα εδώ, ακόμη και όταν λείπει ο άντρας μου. Ξέρω πια είναι τα CD της κλασικής μουσικής, ποια είναι τα λαϊκά, τα ξεχωρίζω και ανάλογα βάζω.

Για τα παιδιά; Ναι, για τα παιδιά. Πιστεύω ότι η μουσική τα ηρεμεί. Τηλεόραση δεν έχετε στο σαλόνι.Να υποθέσω ότι δεν βλέπετε;

Μόνο ξένες ταινίες. Γιατί, δυστυχώς, τα ελληνικά προγράμματα δεν έχουν υπότιτλους. Θα μπορούσε να υπάρχει αυτή η επιλογή. Όπως όταν βάζεις ένα DVD και μπορείς να το δεις, είτε με υπότιτλους είτε χωρίς. Όλοι αγαπάτε τις ελληνικές ταινίες, αλλά εμείς οι κωφοί δεν έχουμε νιώσει αυτό που αισθάνεστε εσείς. Εκνευριζόμαστε που δεν μπορούμε να τις παρακολουθήσουμε ούτε στο κρατικό κανάλι, αν και πληρώνουμε όπως όλοι την ΕΡΤ στον λογαριασμό της ΔΕΗ.

Τι άλλο στερείσθε εκτός από τα ελληνικά έργα;

Δεν μπορώ να πάω σε θέατρο ή συναυλία.

Να σας ρωτήσω κάτι που μπορεί να σας φανεί ανόητο; Πάντα ταυτίζεται το πρόβλημα της κώφωσης με το πρόβλημα της ομιλίας;

Όσο και αν σας φαίνεται παράξενο, οι περισσότεροι κωφοί μπορούν να μιλήσουν και μερικοί μπορούν να μιλήσουν καλά. Η φωνή τους όμως είναι παράξενη, γιατί δεν έχουν την εμπειρία της ακοής. Αυτό επηρεάζει την άρθρωσή τους, δεν είναι μουγκοί.

Υπάρχουν όμως και μουγκοί…

Μόνο όσοι είναι αγράμματοι και δεν πήγαν ποτέ για λογοθε ραπεία. Αυτό συνέβαινε παλαιότερα με τους ανθρώπους του πολέμου. Σήμερα μόνο κάτι αλλοδαποί, οι οποίοι στη χώρα τους δεν είχαν καμία εκπαίδευση, αδυνατούν να μιλήσουν και κάνουν μόνο νοήματα. Οι υπόλοιποι χρησιμοποιούν και το στόμα τους.

Εσείς έχετε αναπτύξει κάποια αίσθηση που αντικαθιστά το πρόβλημα ακοής;

Προσέχω περισσότερο. Παράδειγμα, όταν οδηγώ, κοιτάζω πολύ περισσότερο στις διασταυρώσεις, γιατί δεν θα ακούσω όταν θα μου κορνάρουν.

Τα παιδικά σας χρόνια πώς ήταν;

Έφυγα 7 ετών από την οικογένειά μου στη Σπάρτη, γιατί εκεί δεν υπήρχε ειδικό σχολείο και πήγα στην Πάτρα. Έμενα σε οικοτροφείο και γυρνούσα στο χωριό Χριστούγεννα, Πάσχα και καλοκαίρι. Στην αρχή στο οικοτροφείο στεναχωριόμουν πολύ, υπήρχε πολύ αυστηρό πρόγραμμα και δεν υπήρχε οικογενειακή θαλπωρή. Στρατιωτάκια. Πότε θα κοιμηθούμε, πότε θα φάμε, ούτε βόλτα δεν μπορούσαμε να πάμε.

Όλα τα παιδιά εκεί ήταν κωφά; Ναι, ήταν οικοτροφείο για κωφά παιδιά. Μεγαλώνοντας, όμως, άρχισα να συνηθίζω. Έκανα φιλίες με τα παιδιά στο οικοτροφείο, τους θεωρούσα δικούς μου ανθρώπους και τελικά μου άρεσε περισσότερο να είμαι με εκείνους παρά με την οικογένειά μου.

Μέχρι πότε ζήσατε στο οικοτροφείο;

Στην Α΄ Λυκείου εγκατέλειψα το οικοτροφείο και έμεινα μόνη μου. Νοίκιασα σπίτι στην Πάτρα. Και στη Γ΄ Λυκείου ήρθα στην Αθήνα σε σχολείο κωφών, διότι δεν υπήρχε Γ΄ Λυκείου στην Πάτρα. Τότε, ένιωσα πλέον, εντελώς ανεξάρτητη. Τα καλύτερά μου χρόνια ήταν τα φοιτητικά… Φίλους ακούοντες είχατε στα νεανικά σας χρόνια;

Το Λύκειο στην Πάτρα ήταν ενταγμένο σε ένα σχολείο ακουόντων και προαυλιζόμασταν όλοι μαζί, οπότε υπήρχαν κάποια βλέμματα, κάποιες γνωριμίες, αλλά δεν υπήρχε επαφή. Περισσότερο κάναμε παρέα μεταξύ μας οι κωφοί. Μόνο στις εκδηλώσεις και τους αθλητικούς αγώνες ήμασταν όλοι μαζί.

Φλερτ και σχέσεις με τ΄ α γόρια; Εγώ όχι. Καμιά καλημέρα, κανένα χαμόγελο. Άλλα κορίτσια είχαν φλερτ, εγώ ήμουν πιο αυστηρή με τον εαυτό μου. Έπρεπε να διαβάσω, δεν σκεφτόμουν τίποτ΄ άλλο.

Και ο κόσμος στον δρόμο; Ε, όταν βγαίναμε βόλτα, ξέραμε ότι μας ειρωνεύονταν, μας κορόιδευαν. Και στα μαγαζιά ήταν κάπως επιφυλακτικοί μ΄ εμάς. Με τα χρόνια συνήθισα και δεν είχα πια κανένα πρόβλημα. Σήμερα οι φίλοι μου είναι και κωφοί και ακούοντες.

Πώς γνωρίσατε τον σύζυγο σας;

Είχαμε βγει κωφοί και ακούοντες μαζί. Ήμουν ακόμη φοιτήτρια στην Παιδαγωγική Σχόλη του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Στράτος ήξερε τη νοηματική γλώσσα, ήταν διερμηνέας. Αρχίσαμε να μιλάμε. Μου ζήτησε το τηλέφωνό μου και αρχίσαμε να συναντιόμαστε. Σίγα σιγά ήρθε και το ερωτικό στοιχείο.

Όλοι αγαπάτε τις ελληνικές ταινίες, αλλά εμείς οι κωφοί δεν μπορούμε να τις παρακολουθήσουμε ούτε στο κρατικό κανάλι

Όταν λέτε «σας ζήτησε το τηλέφωνό σας»;

Εννοώ το φαξ. Δεν είχαν διαδοθεί ακόμη τα κινητά και τα γραπτά μηνύματα.

Δεσμευτήκατε δηλαδή από πολύ νωρίς; Μπα, ήμουν ελεύθερη, ξενυχτούσα, δεν είχα κανέναν να με επιβλέπει… Μετά αρχίσαμε με τον Στράτο τα ταξίδια. Ήταν τα πιο ωραία χρόνια της ζωής μου. Υπήρχε περίπτωση τα παιδιά σας να γεννηθούν κωφά; Η κληρονομικότητα είναι πάρα πολύ μικρή- 5% με 10%- και επειδή ο σύζυγός μου ανήκει στους ακούοντες, μειώνεται ακόμα η πιθανότητα. Δεν μας ενδιέφερε, όμως. Όταν γεννήθηκαν τα παιδιά και κάναμε τις εξετάσεις, διαπιστώσαμε ότι ακούν κανονικά.

Η καθημερινή σας επικοινωνία πώς είναι; Για παράδειγμα,όταν πηγαίνετε στον φούρνο ή στο κομμωτήριο; Αν είμαι με κάποιον στο μισό μέτρο, μου είναι εύκολο να καταλάβω τι λέει. Διαβάζω το στόμα του, αλλά δεν μπορώ να παρακολουθήσω μια συνομιλία πολλών ατόμων, μια διάλεξη ή μια αγόρευση. Όσο για το κομμωτήριο με γνωρίζουν, οπότε δεν είναι ανάγκη να τους λέω και πολλά πολλά. Άλλωστε, όλες οι γυναίκες τα ίδια πράγματα θέλουν από τους κομμωτές τους.


«Θέλουμε περισσότερους διερμηνείς»

Η παρουσία της κ. Δήμητρας Αράπογλου άλλαξε την περασμένη εβδομάδα τα πλάνα των πρωινών εκπομπών. Η πρώτη κωφή Ελληνίδα βουλευτής έπρεπε να εμφανίζεται στο ίδιο πλάνο μαζί με τη διερμηνέα της, γεγονός που μπέρδεψε σκηνοθέτες και παρουσιαστές. Έστω και έτσι λοιπόν, οι ανάπηροι πήραν την εκδίκησή τους και ανάγκασαν την τηλεόραση- το ισχυρότερο των Μέσων – να προσαρμοστεί στα δικά τους μέτρα. Κάτι που σπανίως γίνεται στην πραγματική ζωή.

Ποιο είναι το σοβαρότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι κωφοί;

Η ανεργία είναι το μεγάλο πρόβλημα. Οι περισσότεροι κωφοί είναι άνεργοι ή έχουν μια προσωρινή δουλειά και δεν ξέρουν αν θα την έχουν και αύριο. Δεν υπάρχει ένα κέντρο που να βοηθά τους κωφούς και γενικότερα τα άτομα με αναπηρία και να τους προωθεί στην αγορά εργασίας. Και μετά υπάρχει μεγάλη έλλειψη διερμηνέων.

Εννοείτε ακούοντες που να ξέρουν τη νοηματική; Ναι. Σκεφτείτε ότι αύριο συμβαίνει κάτι και πρέπει να πάω εκτάκτως σε ένα νοσοκομείο. Πώς θα συνεννοηθώ; Δεν υπάρχει κανείς στα νοσοκομεία, στα δικαστήρια, στα πανεπιστήμια, να βοηθήσει στην επικοινωνία με τους κωφούς.

Στο πανεπιστήμιο πώς τα βγάλατε πέρα; Κουράστηκα πάρα πολύ, ζητούσα σημειώσεις από τους συμφοιτητές μου, ρωτούσα τον καθηγητή, δεν υπήρχε όμως καμία διευκόλυνση από το πανεπιστήμιο.

Ναι,αλλά τι θα μπορούσε να γίνει;Δίπλα από κάθε κωφό φοιτητή να έχουμε και έναν διερμηνέα;

Θα μπορούσε να υπάρχει ένας διερμηνέας σε κάθε πανεπιστήμιο που υπάρχει μια ομάδα κωφών. Αλλά σε όλη την Ελλάδα υπάρχουν μόνο 30 διερμηνείς και αυτή συνήθως είναι η δεύτερή τους δουλειά. Δεν μπορεί να υπάρχουν χώροι όπου ζουν κωφοί και να μην υπάρχει ένας διερμηνέας. Για παράδειγμα, εγώ διδάσκω στο ειδικό σχολείο της Αργυρούπολης. Δεν μπορώ όμως να ενημερώσω τους γονείς των παιδιών γιατί δεν υπάρχει ένας εκπαιδευτικός διερμηνέας.

Στο σχολείο κωφών όλοι οι δάσκαλοι είναι κωφοί;

Όχι, στην Αργυρούπολη διδάσκουν και ακούοντες, οι οποίοι όμως θα πρέπει να ξέρουν τη νοηματική. Βεβαίως, κάποιες φορές στέλνουν δασκάλους που δεν ξέρουν καν τη νοηματική και αυτό δημιουργεί μεγάλα προβλήματα στα παιδιά. Πώς θα διδάξουν τα παιδιά όταν δεν τα καταλαβαίνουν; Αυτοί είναι υποχρεωτικά οι κωφοί; Όχι, υπάρχουν και πολλοί καλοί νοηματιστές ακούοντες. Είναι λίγοι, αλλά υπάρχουν.

Εσείς τι ακριβώς διδάσκετε στα παιδιά; Συνήθως το περισσότερο μάθημα το κάνει ο ακούων, εγώ κάνω ιστορία, θρησκευτικά και λέω στα παιδιά παραμύθια, νοήματα, κοινωνικά ζητήματα. Τα βοηθώ να αποκτήσουν ταυτότητα. Και είμαστε παράδειγμα για τα παιδιά, βλέπουν ότι μπορούν να προοδεύσουν όπως εμείς.

Τι εννοείτε «να αποκτήσουν ταυτότητα»; Προσπαθούμε να τους εξηγήσουμε ποιοι είμαστε και τι δυνατότητες έχουμε. Ανήκουν σε μια μικρή ομάδα που έχει δικαιώματα. Προϋπόθεση όμως είναι να μάθουν τέλεια τη νοηματική.

Χαρήκατε που βγήκε βουλευτίνα κωφή;Την υποστηρίξατε;

Ναι, την ξέραμε. Όλοι οι κωφοί βέβαια δεν ψηφίζουμε το ίδιο κόμμα, αλλά για μας είναι πολύ σημαντικό να έχουμε έναν άνθρωπο στην κεντρική σκηνή να μας καταλαβαίνει. Το 10% των ανθρώπων που περπατούν στον δρόμο είναι ανάπηροι, η κοινωνία πρέπει να το καταλάβει αυτό και το κράτος πρέπει να τους κοιτάξει.